యది త్వేనం మహారాజ యజ్ఞం ప్రాప్తుమభీప్ససి। యతస్వ తేషాం మోక్షాయ జరాసన్ధవధాయ చ
మహారాజా, నీవు ఆ యజ్ఞాన్ని పొందాలని కోరుకుంటే, వారిని విముక్తి చేయడానికి, జరాసంధుడిని సంహరించడానికి ప్రయత్నించు.
సమారమ్భో న శక్యోఽయమన్యథా కురునన్దన। రాజసూయస్య కార్త్స్న్యేన కర్తుం మతిమతాం వర
కురునందన, ఈ కార్యాన్ని వేరే విధంగా పూర్తిగా సాధించటం సాధ్యం కాదు. రాజసూయ యజ్ఞాన్ని పూర్తిగా చేయాలంటే ఇదే మార్గం, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడా.
ఇత్యేషా మే మతీ రాజన్యథా వా మన్యసేఽనఘ। ఏవం గతే మమాచక్ష్వ స్వయం నిశ్చిత్య హేతుభిః
ఇదే నా అభిప్రాయం, రాజా. నీవు వేరేలా అనుకుంటే, పాపరహితుడా, కారణాలు పరిశీలించి నీ అభిప్రాయాన్ని చెప్పు.
సమ్రాడ్గుణమభీప్సన్వై యుష్మాన్స్వార్థపరాయణః। కథం ప్రహిణుయాం కృష్ణ సోఽహం కేవలసాహసాత్
స్వార్థపరుడిగా, సమ్రాట్ పదవిని కోరుతూ, కేవలం ఉత్సాహంతో నిన్ను పంపించగలను కృష్ణా? నేను అలా చేయలేను.
భీమార్జునావుభౌ నేత్రే మనో మన్యే జనార్దనమ్। మనశ్చక్షుర్విహీనస్య కీదృశం జీవితం భవేత్
భీముడు, అర్జునుడు ఇద్దరూ కన్నుల్లా, జనార్దనుడు మనసులా ఉన్నారు అని నేను భావిస్తున్నాను. మనసు, చూపు లేని మనిషి జీవితం ఎలా ఉంటుందో చెప్పండి.
జరాసన్ధబలం ప్రాప్య దుష్పారం భీమవిక్రమమ్। యమోపి న విజేతాఽఽజౌ తత్ర వః కిం విచేష్టితమ్
జరాసంధుని సైన్యం ఎదురైనప్పుడు, భీముని వీరత్వంతో అది దాటి పోవడం అసాధ్యం. యముడు కూడా యుద్ధంలో గెలవలేని చోట మీరు ఇంకేం చేయగలరు?
అస్మింస్త్వర్థాన్తరే యుక్తమనర్థః ప్రతిపద్యతే। తస్మాన్న ప్రతిపత్తిస్తు కార్యా యుక్తా మతా మమ
ఈ విషయంలో తగని మార్గాన్ని అనుసరిస్తే నష్టమే కలుగుతుంది. అందుకే అలా చేయడం సరికాదని నా అభిప్రాయం.
యథాఽహం విమృశామ్యేకస్తత్తావచ్ఛ్రూయతాం మమ। సంన్యాసం రోచయే సాధు కార్యస్యాస్య జనార్దన। ప్రతిహన్తి మనో మేఽద్య రాజసూయో దూరాహరః
జనార్దనా! నేను బాగా ఆలోచించి చెప్పేది విను. ఈ విషయంలో పనిని వదిలిపెట్టడం మంచిదని నాకు నచ్చింది. రాజసూయ యాగం దూరంగా, కష్టంగా ఉండడం వల్ల నా మనసు దానికి ఒప్పుకోవడం లేదు.
పార్థః ప్రాప్య ధనుః శ్రేష్ఠమక్షయ్యౌ చ మహేషుధీ। రథం ధ్వజం హయాంశ్చైవ యుధిష్ఠిరమభాషత
పార్థుడు ఉత్తమమైన విల్లు, రెండు అక్షయ తుంగలు, రథం, జెండా, గుర్రాలు పొందిన తరువాత యుదిష్ఠిరుని ఇలా ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
ధనుః శస్త్రం శరా వీర్యం పక్షో భూమిర్యశో బలమ్। ప్రాప్తమేతన్మయ రాజన్దుష్ప్రాపం యదభీప్సితమ్
రాజా! విల్లు, ఆయుధాలు, బాణాలు, బలం, మిత్రులు, భూమి, పేరుప్రఖ్యాతి, అధికారము — ఇవన్నీ సాధించడానికి కష్టమైనవే అయినా, నేను కోరుకున్నట్టు ఇప్పుడు పొందాను.
కులే జన్మ ప్రశంసన్తి వైద్యాః సాధు సునిష్ఠితాః। బలేన సదృశం నాస్తి వీర్యం తు మమ రోచతే
డాక్టర్లు, మంచి శిక్షణ పొందిన వారు, మంచి వంశంలో జన్మను ప్రశంసిస్తారు. కానీ నాకు బలమే ముఖ్యమైనది, దానికి సమానం మరొకటి లేదు.
కృతవీర్యకులే జాతో నిర్వీర్యః కిం కరిష్యతి। నిర్వీర్యే తు కులే జాతో వీర్యవాంస్తు విశిష్యతే
కృతవీర్యుని వంశంలో పుట్టినా బలం లేకపోతే ఏమి చేయగలడు? బలం ఉన్నవాడు చిన్న వంశంలో పుట్టినా అందరినీ మించిపోతాడు.
క్షత్రియః సర్వశో రాజన్యస్య వృత్తిర్ద్విషజ్జయే। సర్వైగుణైర్విహీనోఽపి వీర్యవాన్హి తరేన్ద్రిపూన్
క్షత్రియుడికి రాజధర్మం శత్రువులను జయించడం. అన్ని గుణాలు లేకపోయినా బలవంతుడు గొప్ప శత్రువులను కూడా ఓడించగలడు.
సర్వైరపి గుణైర్యుక్తో నిర్వీర్యః కిం కరిష్యతి। జయస్య హేతుః సిద్ధిర్హి కర్మ దైవం చ సంశ్రితమ్
అన్ని గుణాలు ఉన్నా బలం లేకపోతే ఏమి చేయగలడు? విజయం సాధించాలంటే కార్యాచరణ, దైవాధీనం రెండూ అవసరం.
సంయుక్తో హి బలైః కశ్చిత్ప్రమాదాన్నోపయుజ్యతే
బలగాలు ఉన్నా అవి జాగ్రత్తగా వినియోగించకపోతే ప్రయోజనం ఉండదు.
తేన ద్వారేణ శత్రుభ్యః క్షీయతే సబలో రిపుః
అలాంటి లోపం వల్లే శత్రువులు తమ బలంతో ప్రతిద్వంద్విని నశింపజేస్తారు.
దైన్యం యథా బలవతి తథా మోహో బలాన్వితే। తావుభౌ నాశకౌ హేతూ రాజ్ఞా త్యాజ్యౌ జయార్థినా
బలవంతుడికి నిరాశ ఎలా ఇబ్బంది పెడుతుందో, శక్తివంతుడికి మోహం కూడా అలాగే హానికరం. ఈ రెండూ రాజు గెలుపు కోరితే తప్పక వదలాలి.
జరాసన్ధివినాశం చ రాజ్ఞాం చ పరిరక్షణమ్। యది కుర్యామ్ యజ్ఞార్థం కిం తతః పరమం భవేత్
మనము జరాసంధుని సంహరించి, ఇతర రాజులను కాపాడి యజ్ఞానికి సహాయపడితే, దానికంటే గొప్ప విజయమేముంటుంది?
అనారమ్భే హి నియతో భవేదగుణనిశ్చయః। గుణాన్నిః సంశయాద్రాజన్నైర్గుణ్యం మన్యసే కథమ్
ఏ పనిని ప్రారంభించకపోతే గుణాల స్థిరత తెలుస్తుంది. రాజా! గుణాలు పరీక్షించకుండానే అవి లేవని ఎలా చెప్పగలవు?
కాషాయం సులభం పశ్చాన్మునీనాం శమమిచ్ఛతామ్। సామ్రాజ్యం తు భవేచ్ఛక్యం వయం యోత్స్యామహే పరాన్
శాంతిని కోరే మునులకు కాషాయ వస్త్రం తేలికగా లభిస్తుంది. కానీ సామ్రాజ్యాన్ని సాధించటం ఇప్పుడు సాధ్యమే. మనం శత్రువులతో యుద్ధం చేస్తాం.
జాతస్య భారతే వంశే తథా కున్త్యాః సుతస్య చ। యా వై యుక్తా మతిః సేయమర్జునేన ప్రదర్శితా
భారత వంశంలో, కుంతీ కుమారుడైన అర్జునుడు తగిన విధంగా చూపిన ధైర్యమే ఇదే.
న స్మ మృత్యుం వయం విద్మ రాత్రౌ వా యది వా దివా। న చాపి కఞ్చిదమరమయుద్ధేనానుశుశ్రుమ
మనం మరణాన్ని ఎప్పుడు వస్తుందో — రాత్రి వస్తుందా, పగలు వస్తుందా — తెలియదు. యుద్ధాన్ని తప్పించుకొని ఎవరు అమరులయ్యారని కూడా ఎప్పుడూ వినలేదు.
ఏతావదేవ పురుషైః కార్యం హృదయతోషణమ్। నయేన విధిదృష్టేన యదుపక్రమతే పరాన్
మనిషి తన మనసుకు తృప్తి కలిగేలా, ధర్మశాస్త్రంలో చెప్పిన విధంగా, ఇతరులపై చర్యలు తీసుకునేటప్పుడు ఆచరణ చేయాలి.
సునయస్యానపాయస్య సంయోగే పరమః క్రమః। సఙ్గత్యా జాయతేఽసామ్యం సామ్యం చ న భవేద్ద్వయోః
తప్పులేని, మంచి విధానంతో పోటీకి దిగితే, ఎప్పుడూ సమానత్వం ఉండదు; కలిసిపోతే అసమానతే కలుగుతుంది, ఇద్దరి మధ్య సమానత్వం ఉండదు.
అనయస్యానుపాయస్య సంయుగే పరమః క్షయటః। సంశయో జాయతే సామ్యాజ్జయశ్చ న భవేద్ద్వయోః
తప్పు, అనుచితమైన విధానంతో పోటీకి దిగితే, పెద్ద నష్టం కలుగుతుంది; సమానంగా ఉన్నప్పుడు అనిశ్చితి ఏర్పడుతుంది, ఇద్దరికీ విజయం దక్కదు.
తే వయం నయమాస్థాయ శత్రుదేశసమీపగాః। కథమన్తం న గచ్ఛేమ వృక్షస్యేవ నదీరయాః।। పరరన్ధ్రే పరాక్రాన్తాః స్వరన్ధ్రావరణే స్థితాః
మనం మంచి విధానాన్ని అనుసరించి, శత్రువు దేశానికి దగ్గరగా ఉన్నాం; మన బలహీనతలను కాపాడుకుంటూ, వారి బలహీనతలపై దాడి చేస్తూ, నదీ ప్రవాహం వృక్షాన్ని చేరినట్టు, ఎలా ముగింపు చేరుకోకపోతామో చెప్పండి.
వ్యూఢానీకైరతిబలైర్న యుద్వ్యేదరిభిః సహ। ఇతి బుద్ధిమతాం నీతిస్తన్మమాపీహ రోచతే
పదునైన సైన్యాలతో గాని, గొప్ప బలంతో గాని శత్రువుతో ఎదురెదురుగా యుద్ధం చేయకూడదు; ఇదే జ్ఞానుల నడవడి, నాకు కూడా ఇక్కడ ఇలానే నచ్చింది.
అనవద్యా హ్యసమ్బుద్ధాః ప్రవిష్టాః శత్రుసద్మ తత్। శత్రుదేశముపాక్రమ్య తం కామం ప్రాప్నుయామహే
ఎటువంటి అపవాదం లేకుండా, ఎవరికీ తెలియకుండా శత్రువు ఇంట్లోకి ప్రవేశించి, వారి దేశాన్ని చేరితే మన కోరిక నెరవేరుతుంది.
ఏకో హ్యేవ శ్రియం నిత్యం బిభర్తి పురుషర్షభః। అన్తరాత్మేవ భూతానాం తత్క్షయం నైవ లక్షయే
ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, ఒకరే ఎప్పుడూ ఐశ్వర్యాన్ని భరిస్తాడు; అది జీవుల అంతరాత్మలా, దాని నాశనం నేను చూడలేదు.
అథవైనం నిహత్యాజౌ శేషేణాపి సమాహతాః। ప్రాప్నుయామ తతః స్వర్గం జ్ఞాతిత్రాణపరాయణాః
లేదంటే, యుద్ధంలో అతన్ని సంహరించి, మిగిలినవాళ్లలో కొంతమంది మాత్రమే బతికినా, మన బంధువులను కాపాడే ధర్మంతో మనం స్వర్గాన్ని పొందుతాం.