క్షత్రే సమ్రాజమాత్మానం కర్తుమర్హసి భారత। దుర్యోధనం శాన్తనవం ద్రోణం ద్రౌణాయనిం కృపమ్
భారతా, నీవు క్షత్రియులలో సమ్రాట్గా మారడానికి యత్నించాలి. కానీ దుర్యోధనుడు, శాంతను కుమారుడు, ద్రోణుడు, ద్రౌణాయణుడు, కృపుడు —
కర్ణం చ శిశుపాలం చ రుక్మిణం చ ధనుర్ధరమ్। ఏకలవ్యం ద్రుమం శ్వేతం శైబ్యం శకునిమేవ చ
కర్ణుడు, శిశుపాలుడు, విలువిద్యలో నిపుణుడు అయిన రుక్మి, ఏకలవ్యుడు, ద్రుముడు, శ్వేతుడు, శైబ్యుడు, ఇంకా శకుని —
ఏతానజిత్వా సఙ్గ్రామే కథం శక్నోషి తం క్రతుమ్। తథైతే గౌరవేణైవ న యోత్స్యన్తి నరాధిపాః
ఈ వారిని యుద్ధంలో జయించకుండా, ఆ యజ్ఞాన్ని నీవు ఎలా సాధించగలవు? ఇంకా ఈ రాజులు గౌరవం వల్ల యుద్ధానికి సిద్ధపడరు.
ఏకస్తత్ర బలోన్మత్తః కర్ణో వైకర్తనో వృషా। యోత్స్యతే స పరామర్షీ దివ్యాస్రబలగర్వితః
అక్కడ వికర్తనుడు కుమారుడు అయిన కర్ణుడు ఒక్కడే బలంతో మత్తుగా, కోపంతో, దివ్యాస్త్రాల గర్వంతో యుద్ధం చేస్తాడు.
న తు శక్యం జరాసన్ధే జీవమానే మహాబల రాజసూయస్త్వయాఽవాప్తుమేషా రాజన్మతిర్మమ
జరాసంధుడు బలవంతుడిగా ఉన్నంత కాలం, నీవు రాజసూయ యజ్ఞాన్ని పొందలేవు, రాజా — ఇదే నా అభిప్రాయం.
తేన రుద్ధా హి రాజానః సర్వే జిత్వా గిరివ్రజే। కన్దరే పర్వతేన్ద్రస్య సింహేనేవ మహాద్విపాః
అతను గిరివ్రజంలో అన్ని రాజులను జయించి, వారిని అడ్డుకుంటున్నాడు. అది పర్వత గుహలో సింహం ఏనుగులను అడ్డుకునేలా ఉంది.
స హి రాజా జరాసన్ధో యియక్షుర్వసుధాధిపైః। `అభిషిక్తః స రాజన్యైః సహస్రైరుత చాష్టభిః'। మహాదేవం మహాత్మానముమాపతిమరిన్దమ
ఆ రాజు అయిన జరాసంధుడు భూమిపతులతో యజ్ఞం చేయాలని ఆశించి, వేలాది రాజులతో పాటు ఎనిమిది మంది రాజుల చేత అభిషేకించబడ్డాడు, శత్రువులను జయించినవాడా, మహాదేవుడిని ఆరాధించి.
ఆరాధ్య తపసోగ్రేణ నిర్జితాస్తేన పార్థివాః। ప్రతిజ్ఞాయాశ్చ పారం స గతః పార్థివసత్తమ
కఠినమైన తపస్సుతో ఆయనను ప్రసన్నం చేసి, ఆ తపస్సు వలన భూపతులను జయించి, తన ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చాడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా.
స హి నిర్జిత్య నిర్జిత్య పార్థివాన్పృతనాగతాన్। పురమానీయ బద్ధ్వా చ చకార పురుషవ్రజమ్
అతడు సైన్యాలతో వచ్చిన రాజులను మళ్ళీ మళ్ళీ జయించి, వారిని పట్టుకొని తన నగరానికి తీసుకెళ్ళి, బంధించి, పెద్ద జనసమూహాన్ని ఏర్పరిచాడు.
వయం చైవ మహారాజ జరాసన్ధభయాత్తదా। మధురా సమ్పరిత్యజ్య గతా ద్వారవతీం పురీమ్
మేము కూడా, మహారాజా, అప్పట్లో జరాసంధుడి భయంతో మధురను వదిలిపెట్టి ద్వారక నగరానికి వెళ్లిపోయాము.
యది త్వేనం మహారాజ యజ్ఞం ప్రాప్తుమభీప్ససి। యతస్వ తేషాం మోక్షాయ జరాసన్ధవధాయ చ
మహారాజా, నీవు ఆ యజ్ఞాన్ని పొందాలని కోరుకుంటే, వారిని విముక్తి చేయడానికి, జరాసంధుడిని సంహరించడానికి ప్రయత్నించు.
సమారమ్భో న శక్యోఽయమన్యథా కురునన్దన। రాజసూయస్య కార్త్స్న్యేన కర్తుం మతిమతాం వర
కురునందన, ఈ కార్యాన్ని వేరే విధంగా పూర్తిగా సాధించటం సాధ్యం కాదు. రాజసూయ యజ్ఞాన్ని పూర్తిగా చేయాలంటే ఇదే మార్గం, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడా.
ఇత్యేషా మే మతీ రాజన్యథా వా మన్యసేఽనఘ। ఏవం గతే మమాచక్ష్వ స్వయం నిశ్చిత్య హేతుభిః
ఇదే నా అభిప్రాయం, రాజా. నీవు వేరేలా అనుకుంటే, పాపరహితుడా, కారణాలు పరిశీలించి నీ అభిప్రాయాన్ని చెప్పు.
సమ్రాడ్గుణమభీప్సన్వై యుష్మాన్స్వార్థపరాయణః। కథం ప్రహిణుయాం కృష్ణ సోఽహం కేవలసాహసాత్
స్వార్థపరుడిగా, సమ్రాట్ పదవిని కోరుతూ, కేవలం ఉత్సాహంతో నిన్ను పంపించగలను కృష్ణా? నేను అలా చేయలేను.
భీమార్జునావుభౌ నేత్రే మనో మన్యే జనార్దనమ్। మనశ్చక్షుర్విహీనస్య కీదృశం జీవితం భవేత్
భీముడు, అర్జునుడు ఇద్దరూ కన్నుల్లా, జనార్దనుడు మనసులా ఉన్నారు అని నేను భావిస్తున్నాను. మనసు, చూపు లేని మనిషి జీవితం ఎలా ఉంటుందో చెప్పండి.
జరాసన్ధబలం ప్రాప్య దుష్పారం భీమవిక్రమమ్। యమోపి న విజేతాఽఽజౌ తత్ర వః కిం విచేష్టితమ్
జరాసంధుని సైన్యం ఎదురైనప్పుడు, భీముని వీరత్వంతో అది దాటి పోవడం అసాధ్యం. యముడు కూడా యుద్ధంలో గెలవలేని చోట మీరు ఇంకేం చేయగలరు?
అస్మింస్త్వర్థాన్తరే యుక్తమనర్థః ప్రతిపద్యతే। తస్మాన్న ప్రతిపత్తిస్తు కార్యా యుక్తా మతా మమ
ఈ విషయంలో తగని మార్గాన్ని అనుసరిస్తే నష్టమే కలుగుతుంది. అందుకే అలా చేయడం సరికాదని నా అభిప్రాయం.
యథాఽహం విమృశామ్యేకస్తత్తావచ్ఛ్రూయతాం మమ। సంన్యాసం రోచయే సాధు కార్యస్యాస్య జనార్దన। ప్రతిహన్తి మనో మేఽద్య రాజసూయో దూరాహరః
జనార్దనా! నేను బాగా ఆలోచించి చెప్పేది విను. ఈ విషయంలో పనిని వదిలిపెట్టడం మంచిదని నాకు నచ్చింది. రాజసూయ యాగం దూరంగా, కష్టంగా ఉండడం వల్ల నా మనసు దానికి ఒప్పుకోవడం లేదు.
పార్థః ప్రాప్య ధనుః శ్రేష్ఠమక్షయ్యౌ చ మహేషుధీ। రథం ధ్వజం హయాంశ్చైవ యుధిష్ఠిరమభాషత
పార్థుడు ఉత్తమమైన విల్లు, రెండు అక్షయ తుంగలు, రథం, జెండా, గుర్రాలు పొందిన తరువాత యుదిష్ఠిరుని ఇలా ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
ధనుః శస్త్రం శరా వీర్యం పక్షో భూమిర్యశో బలమ్। ప్రాప్తమేతన్మయ రాజన్దుష్ప్రాపం యదభీప్సితమ్
రాజా! విల్లు, ఆయుధాలు, బాణాలు, బలం, మిత్రులు, భూమి, పేరుప్రఖ్యాతి, అధికారము — ఇవన్నీ సాధించడానికి కష్టమైనవే అయినా, నేను కోరుకున్నట్టు ఇప్పుడు పొందాను.
కులే జన్మ ప్రశంసన్తి వైద్యాః సాధు సునిష్ఠితాః। బలేన సదృశం నాస్తి వీర్యం తు మమ రోచతే
డాక్టర్లు, మంచి శిక్షణ పొందిన వారు, మంచి వంశంలో జన్మను ప్రశంసిస్తారు. కానీ నాకు బలమే ముఖ్యమైనది, దానికి సమానం మరొకటి లేదు.
కృతవీర్యకులే జాతో నిర్వీర్యః కిం కరిష్యతి। నిర్వీర్యే తు కులే జాతో వీర్యవాంస్తు విశిష్యతే
కృతవీర్యుని వంశంలో పుట్టినా బలం లేకపోతే ఏమి చేయగలడు? బలం ఉన్నవాడు చిన్న వంశంలో పుట్టినా అందరినీ మించిపోతాడు.
క్షత్రియః సర్వశో రాజన్యస్య వృత్తిర్ద్విషజ్జయే। సర్వైగుణైర్విహీనోఽపి వీర్యవాన్హి తరేన్ద్రిపూన్
క్షత్రియుడికి రాజధర్మం శత్రువులను జయించడం. అన్ని గుణాలు లేకపోయినా బలవంతుడు గొప్ప శత్రువులను కూడా ఓడించగలడు.
సర్వైరపి గుణైర్యుక్తో నిర్వీర్యః కిం కరిష్యతి। జయస్య హేతుః సిద్ధిర్హి కర్మ దైవం చ సంశ్రితమ్
అన్ని గుణాలు ఉన్నా బలం లేకపోతే ఏమి చేయగలడు? విజయం సాధించాలంటే కార్యాచరణ, దైవాధీనం రెండూ అవసరం.
సంయుక్తో హి బలైః కశ్చిత్ప్రమాదాన్నోపయుజ్యతే
బలగాలు ఉన్నా అవి జాగ్రత్తగా వినియోగించకపోతే ప్రయోజనం ఉండదు.
తేన ద్వారేణ శత్రుభ్యః క్షీయతే సబలో రిపుః
అలాంటి లోపం వల్లే శత్రువులు తమ బలంతో ప్రతిద్వంద్విని నశింపజేస్తారు.
దైన్యం యథా బలవతి తథా మోహో బలాన్వితే। తావుభౌ నాశకౌ హేతూ రాజ్ఞా త్యాజ్యౌ జయార్థినా
బలవంతుడికి నిరాశ ఎలా ఇబ్బంది పెడుతుందో, శక్తివంతుడికి మోహం కూడా అలాగే హానికరం. ఈ రెండూ రాజు గెలుపు కోరితే తప్పక వదలాలి.
జరాసన్ధివినాశం చ రాజ్ఞాం చ పరిరక్షణమ్। యది కుర్యామ్ యజ్ఞార్థం కిం తతః పరమం భవేత్
మనము జరాసంధుని సంహరించి, ఇతర రాజులను కాపాడి యజ్ఞానికి సహాయపడితే, దానికంటే గొప్ప విజయమేముంటుంది?
అనారమ్భే హి నియతో భవేదగుణనిశ్చయః। గుణాన్నిః సంశయాద్రాజన్నైర్గుణ్యం మన్యసే కథమ్
ఏ పనిని ప్రారంభించకపోతే గుణాల స్థిరత తెలుస్తుంది. రాజా! గుణాలు పరీక్షించకుండానే అవి లేవని ఎలా చెప్పగలవు?
కాషాయం సులభం పశ్చాన్మునీనాం శమమిచ్ఛతామ్। సామ్రాజ్యం తు భవేచ్ఛక్యం వయం యోత్స్యామహే పరాన్
శాంతిని కోరే మునులకు కాషాయ వస్త్రం తేలికగా లభిస్తుంది. కానీ సామ్రాజ్యాన్ని సాధించటం ఇప్పుడు సాధ్యమే. మనం శత్రువులతో యుద్ధం చేస్తాం.