యోజనాన్తే శతద్వారం వీరవిక్రమతోరణమ్। అష్టాదశావరైర్నద్ధం క్షత్రియైర్యుద్ధదుర్మదైః
యోజనాంతంలో వంద ద్వారాలు, వీరత్వంతో కూడిన గొప్ప గుమ్మాలు, పద్దెనిమిది ప్రాకారాలతో, యుద్ధంలో భయంకరమైన క్షత్రియులు అక్కడ రక్షణగా ఉన్నారు.
అష్టాదశ సహస్రాణి భ్రాతృణాం సన్తి నః కలే। ఆహుకస్య శతం పుత్రా ఏకైకస్త్రిదశావరః
మా మధ్య పద్దెనిమిది వేల మంది సోదరులు ఉన్నారు. ఆహుకునికి వంద మంది కుమారులు, వారిలో ప్రతి ఒక్కరు మూడు ప్రాకారాలను కాపాడుతున్నారు.
చారుదేష్ణః సహ భ్రాత్రా చక్రదేవోఽథ సాత్యకిః। అహం చ రోహిణేయశ్చ సామ్బః ప్రద్యుమ్న ఏవ చ
చారుదేష్ణుడు తన సోదరుడితో, చక్రదేవుడు, సాత్యకుడు, నేను, రోహిణీపుత్రుడు, సామ్బుడు, ప్రద్యుమ్నుడు కూడా ఉన్నారు.
ఏవమేతే రథాః సప్త రాజన్నన్యాన్నిబోధ మే। కృతవర్మా హ్యనాధృష్టిః సమీకః సమిర్తిజయః
ఇలా ఏడుగురు రథయోధులు, రాజా. ఇంకొంతమందిని విను: కృతవర్మ, అనాధృష్టి, సమీకుడు, సమీర్జయుడు.
కఙ్కః శఙ్కుశ్చ కున్తిశ్చ సప్తైతే వై మహారథాః। `ప్రద్యుమ్నశ్చానిరుద్ధశ్చ భానురక్రూరసారణౌ
కంకుడు, శంకుడు, కుంతి—ఇవాళ్లూ ఏడుగురు మహారథులు. ప్రద్యుమ్నుడు, అనిరుద్ధుడు, భాను, అక్రూరుడు, సారణుడు కూడా ఉన్నారు.
నిశఠశ్చ గదశ్చైవ సప్త చైతే మహారథాః। వికమో ఝిల్లిబభ్రూ చ ఉద్ధవోఽథ విదూరథః
నిశఠుడు, గదుడు, వీరిద్దరితో పాటు ఇంకో ఏడుగురు మహారథులు: వికముడు, ఝిల్లికుడు, బభ్రువు, ఉద్ధవుడు, విదూరథుడు.
వసుదేవోగ్రసేనౌ చ సప్తైతే మన్త్రిపుఙ్గవాః। ప్రసేనజిచ్చ యమలో రాజరాజగుణాన్వితః
వసుదేవుడు, ఉగ్రసేనుడు, ఈ ఏడుగురు ముఖ్యమైన మంత్రులు, ప్రసేనజిత్, యమలుడు — వీరందరూ రాజధర్మాలు కలిగి ఉన్నారు.
స్యమన్తకో మణిర్యస్య రుక్మం నిస్రువతే బహు। పుత్రౌ చాన్ధకభోజస్య వృద్ధో రాజా చ తే దశ
వారి వద్ద స్యామంతక మణి ఉంది, దానివల్ల బంగారం విరివిగా వస్తుంది. అందకుడు, భోజుడు ఇద్దరు కుమారులు, వృద్ధ రాజు — వీరు పది మంది.
వజ్రసంహననా వీరీ వీర్యవన్తో మహాబలాః। స్మరన్తో మధ్యమం దేశం వృష్ణివీరా గతజ్వరాః
వీరు వజ్రంలా దృఢమైన శరీరాలు కలిగిన వీరులు, గొప్ప బలవంతులు, తమ మధ్య దేశాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, వృష్ణి వంశ వీరులు, ఎలాంటి బాధలు లేని వారు.
పాణ్డవైశ్చాపి సతతం నాథవన్తో వయం నృప। సర్వసమ్పద్గుణైః సిద్ధే తస్మిన్నేవం వ్యవస్థితే
పాండవుల ద్వారా మేము ఎప్పుడూ రక్షించబడుతున్నాము, రాజా. వారు అన్ని సంపదలు, గుణాలు కలిగి ఉన్నారు. ఈ విధంగా వ్యవహారం నిలిచింది.
క్షత్రే సమ్రాజమాత్మానం కర్తుమర్హసి భారత। దుర్యోధనం శాన్తనవం ద్రోణం ద్రౌణాయనిం కృపమ్
భారతా, నీవు క్షత్రియులలో సమ్రాట్గా మారడానికి యత్నించాలి. కానీ దుర్యోధనుడు, శాంతను కుమారుడు, ద్రోణుడు, ద్రౌణాయణుడు, కృపుడు —
కర్ణం చ శిశుపాలం చ రుక్మిణం చ ధనుర్ధరమ్। ఏకలవ్యం ద్రుమం శ్వేతం శైబ్యం శకునిమేవ చ
కర్ణుడు, శిశుపాలుడు, విలువిద్యలో నిపుణుడు అయిన రుక్మి, ఏకలవ్యుడు, ద్రుముడు, శ్వేతుడు, శైబ్యుడు, ఇంకా శకుని —
ఏతానజిత్వా సఙ్గ్రామే కథం శక్నోషి తం క్రతుమ్। తథైతే గౌరవేణైవ న యోత్స్యన్తి నరాధిపాః
ఈ వారిని యుద్ధంలో జయించకుండా, ఆ యజ్ఞాన్ని నీవు ఎలా సాధించగలవు? ఇంకా ఈ రాజులు గౌరవం వల్ల యుద్ధానికి సిద్ధపడరు.
ఏకస్తత్ర బలోన్మత్తః కర్ణో వైకర్తనో వృషా। యోత్స్యతే స పరామర్షీ దివ్యాస్రబలగర్వితః
అక్కడ వికర్తనుడు కుమారుడు అయిన కర్ణుడు ఒక్కడే బలంతో మత్తుగా, కోపంతో, దివ్యాస్త్రాల గర్వంతో యుద్ధం చేస్తాడు.
న తు శక్యం జరాసన్ధే జీవమానే మహాబల రాజసూయస్త్వయాఽవాప్తుమేషా రాజన్మతిర్మమ
జరాసంధుడు బలవంతుడిగా ఉన్నంత కాలం, నీవు రాజసూయ యజ్ఞాన్ని పొందలేవు, రాజా — ఇదే నా అభిప్రాయం.
తేన రుద్ధా హి రాజానః సర్వే జిత్వా గిరివ్రజే। కన్దరే పర్వతేన్ద్రస్య సింహేనేవ మహాద్విపాః
అతను గిరివ్రజంలో అన్ని రాజులను జయించి, వారిని అడ్డుకుంటున్నాడు. అది పర్వత గుహలో సింహం ఏనుగులను అడ్డుకునేలా ఉంది.
స హి రాజా జరాసన్ధో యియక్షుర్వసుధాధిపైః। `అభిషిక్తః స రాజన్యైః సహస్రైరుత చాష్టభిః'। మహాదేవం మహాత్మానముమాపతిమరిన్దమ
ఆ రాజు అయిన జరాసంధుడు భూమిపతులతో యజ్ఞం చేయాలని ఆశించి, వేలాది రాజులతో పాటు ఎనిమిది మంది రాజుల చేత అభిషేకించబడ్డాడు, శత్రువులను జయించినవాడా, మహాదేవుడిని ఆరాధించి.
ఆరాధ్య తపసోగ్రేణ నిర్జితాస్తేన పార్థివాః। ప్రతిజ్ఞాయాశ్చ పారం స గతః పార్థివసత్తమ
కఠినమైన తపస్సుతో ఆయనను ప్రసన్నం చేసి, ఆ తపస్సు వలన భూపతులను జయించి, తన ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చాడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా.
స హి నిర్జిత్య నిర్జిత్య పార్థివాన్పృతనాగతాన్। పురమానీయ బద్ధ్వా చ చకార పురుషవ్రజమ్
అతడు సైన్యాలతో వచ్చిన రాజులను మళ్ళీ మళ్ళీ జయించి, వారిని పట్టుకొని తన నగరానికి తీసుకెళ్ళి, బంధించి, పెద్ద జనసమూహాన్ని ఏర్పరిచాడు.
వయం చైవ మహారాజ జరాసన్ధభయాత్తదా। మధురా సమ్పరిత్యజ్య గతా ద్వారవతీం పురీమ్
మేము కూడా, మహారాజా, అప్పట్లో జరాసంధుడి భయంతో మధురను వదిలిపెట్టి ద్వారక నగరానికి వెళ్లిపోయాము.
యది త్వేనం మహారాజ యజ్ఞం ప్రాప్తుమభీప్ససి। యతస్వ తేషాం మోక్షాయ జరాసన్ధవధాయ చ
మహారాజా, నీవు ఆ యజ్ఞాన్ని పొందాలని కోరుకుంటే, వారిని విముక్తి చేయడానికి, జరాసంధుడిని సంహరించడానికి ప్రయత్నించు.
సమారమ్భో న శక్యోఽయమన్యథా కురునన్దన। రాజసూయస్య కార్త్స్న్యేన కర్తుం మతిమతాం వర
కురునందన, ఈ కార్యాన్ని వేరే విధంగా పూర్తిగా సాధించటం సాధ్యం కాదు. రాజసూయ యజ్ఞాన్ని పూర్తిగా చేయాలంటే ఇదే మార్గం, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడా.
ఇత్యేషా మే మతీ రాజన్యథా వా మన్యసేఽనఘ। ఏవం గతే మమాచక్ష్వ స్వయం నిశ్చిత్య హేతుభిః
ఇదే నా అభిప్రాయం, రాజా. నీవు వేరేలా అనుకుంటే, పాపరహితుడా, కారణాలు పరిశీలించి నీ అభిప్రాయాన్ని చెప్పు.
సమ్రాడ్గుణమభీప్సన్వై యుష్మాన్స్వార్థపరాయణః। కథం ప్రహిణుయాం కృష్ణ సోఽహం కేవలసాహసాత్
స్వార్థపరుడిగా, సమ్రాట్ పదవిని కోరుతూ, కేవలం ఉత్సాహంతో నిన్ను పంపించగలను కృష్ణా? నేను అలా చేయలేను.
భీమార్జునావుభౌ నేత్రే మనో మన్యే జనార్దనమ్। మనశ్చక్షుర్విహీనస్య కీదృశం జీవితం భవేత్
భీముడు, అర్జునుడు ఇద్దరూ కన్నుల్లా, జనార్దనుడు మనసులా ఉన్నారు అని నేను భావిస్తున్నాను. మనసు, చూపు లేని మనిషి జీవితం ఎలా ఉంటుందో చెప్పండి.
జరాసన్ధబలం ప్రాప్య దుష్పారం భీమవిక్రమమ్। యమోపి న విజేతాఽఽజౌ తత్ర వః కిం విచేష్టితమ్
జరాసంధుని సైన్యం ఎదురైనప్పుడు, భీముని వీరత్వంతో అది దాటి పోవడం అసాధ్యం. యముడు కూడా యుద్ధంలో గెలవలేని చోట మీరు ఇంకేం చేయగలరు?
అస్మింస్త్వర్థాన్తరే యుక్తమనర్థః ప్రతిపద్యతే। తస్మాన్న ప్రతిపత్తిస్తు కార్యా యుక్తా మతా మమ
ఈ విషయంలో తగని మార్గాన్ని అనుసరిస్తే నష్టమే కలుగుతుంది. అందుకే అలా చేయడం సరికాదని నా అభిప్రాయం.
యథాఽహం విమృశామ్యేకస్తత్తావచ్ఛ్రూయతాం మమ। సంన్యాసం రోచయే సాధు కార్యస్యాస్య జనార్దన। ప్రతిహన్తి మనో మేఽద్య రాజసూయో దూరాహరః
జనార్దనా! నేను బాగా ఆలోచించి చెప్పేది విను. ఈ విషయంలో పనిని వదిలిపెట్టడం మంచిదని నాకు నచ్చింది. రాజసూయ యాగం దూరంగా, కష్టంగా ఉండడం వల్ల నా మనసు దానికి ఒప్పుకోవడం లేదు.
పార్థః ప్రాప్య ధనుః శ్రేష్ఠమక్షయ్యౌ చ మహేషుధీ। రథం ధ్వజం హయాంశ్చైవ యుధిష్ఠిరమభాషత
పార్థుడు ఉత్తమమైన విల్లు, రెండు అక్షయ తుంగలు, రథం, జెండా, గుర్రాలు పొందిన తరువాత యుదిష్ఠిరుని ఇలా ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
ధనుః శస్త్రం శరా వీర్యం పక్షో భూమిర్యశో బలమ్। ప్రాప్తమేతన్మయ రాజన్దుష్ప్రాపం యదభీప్సితమ్
రాజా! విల్లు, ఆయుధాలు, బాణాలు, బలం, మిత్రులు, భూమి, పేరుప్రఖ్యాతి, అధికారము — ఇవన్నీ సాధించడానికి కష్టమైనవే అయినా, నేను కోరుకున్నట్టు ఇప్పుడు పొందాను.