భవ ఏధస్వ మోదస్వ ధనైస్తర్పయ చ ద్విజాన్। ఏతత్తే విస్తరేణోక్తం యన్మాం త్వం పరిపృచ్ఛసి। ఆపృచ్ఛే త్వాం గమిష్యామి దాశార్హనగరీం ప్రతి
సంపదతో అభివృద్ధి చెందు, ఆనందించు, ధనంతో బ్రాహ్మణులను సంతృప్తిపరచు. నీవు అడిగినదాన్ని నేను పూర్తిగా వివరంగా చెప్పాను. ఇప్పుడు నేను నిన్ను వీడుతాను, దాశార్హుల పట్టణానికి వెళ్తాను.
ఏవమాఖ్యాయ పార్థేభ్యో నారదో జనమేజయ। జగామ తైర్వృతో రాజన్నృషిభిర్యైః సమాగతః
ఇలా పాండవులకు చెప్పిన తరువాత, జనమేజయా, నారదుడు అక్కడికి వచ్చిన ఋషులతో కలిసి అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
గతే తు నారదే పార్థో భ్రాతృభిః సహ కౌరవః। రాజసూయం క్రతుశ్రేష్ఠం చిన్తయామాస పార్థివః
నారదుడు వెళ్లిపోయిన తరువాత, కౌరవుడు తన అన్నదమ్ములతో కలిసి రాజసూయ యాగాన్ని గురించి ఆలోచించసాగాడు.
ఋషేస్తద్వచనం శ్రుత్వా నిశశ్వాస యుధిష్ఠిరః। చిన్తయన్రాజసూయేష్టిం న లేభే శర్మ భారత
ఆ ఋషి మాటలు విని, యుధిష్ఠిరుడు ఊపిరిపీల్చి, రాజసూయ యాగాన్ని ఆలోచిస్తూ మనశ్శాంతిని పొందలేకపోయాడు.
రాజర్షీణాం చ తం శ్రుత్వా మహిమానం మహాత్మనామ్। యజ్వనాం కర్మభిః పుణ్యైర్లోకప్రాప్తిం సమీక్ష్య చ
ఆ రాజర్షుల గొప్పతనాన్ని, వారు చేసిన పుణ్యకర్మల వల్ల వారు పొందిన లోకాల్ని విని, యుధిష్ఠిరుడు ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
హరిశ్చన్ద్రం చ రాజర్షి రోజమానం విశేషతః। యజ్వానం యజ్ఞమాహర్తుం రాజసూయమియేష సః
ప్రత్యేకంగా యజ్ఞాలలో ప్రసిద్ధి చెందిన హరిశ్చంద్రుడిని గుర్తు చేసుకుని, యుధిష్ఠిరుడు కూడా రాజసూయ యాగాన్ని చేయాలని కోరుకున్నాడు.
యుధిష్ఠిరస్తతః సర్వానర్చయిత్వా సభాసదః। ప్రత్యర్చితశ్చ తైః సర్వైర్యజ్ఞాయైవ మనో దధే
అప్పుడాయన సభలోని అందరినీ గౌరవించి, వారందరి నుంచి గౌరవం పొందిన తరువాత, యుధిష్ఠిరుడు తన మనస్సును యాగంపై కేంద్రీకరించాడు.
స రాజసూయం రాజేన్ద్ర కురూణామృషభస్తదా। ఆహర్తుం ప్రవణం చక్రే మనః సఞ్చిన్త్య చాసకృత్
ఆ సమయంలో కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడైన యుధిష్ఠిరుడు, రాజసూయ యాగాన్ని చేయాలని తన మనస్సును పటిష్టంగా నిర్ణయించుకున్నాడు.
భూయశ్చాద్భుతవీర్యౌజా ధర్మమేవానుచిన్తయన్। కిం హితం సర్వలోకానాం భవేదితి మనో దధే
అతడు మళ్లీ తన అద్భుతమైన శక్తి, ఉత్సాహంతో ధర్మాన్ని మాత్రమే ఆలోచిస్తూ, అందరికీ ఏది మేలు అవుతుందో దానిపై మనస్సు పెట్టాడు.
అనుగృహ్ణన్ప్రజాః సర్వాః సర్వధర్మభృతాం వరః। అవిశేషేణ సర్వేషాం హితం చక్రే యుధిష్ఠిరః
ధర్మాన్ని పాటించేవారిలో శ్రేష్ఠుడైన యుధిష్ఠిరుడు, తన ప్రజలందరినీ సమానంగా ఆదరించి, ఎవరికీ తేడా లేకుండా అందరి మేలుకోసం పని చేశాడు.
సర్వేషాం దీయతాం దేయం ముష్ణన్కోపమదావుభౌ। సాధు ధర్మేతి ధర్మేతి నాన్యచ్ఛ్రూయేత భాషితమ్
ఇవ్వాల్సింది అందరికీ ఇవ్వబడాలి; కోపాన్ని, మృదుత్వాన్ని అదుపులో పెట్టుకొని, 'ధర్మమే, ధర్మమే' అనే మాటలు మాత్రమే వినిపించేవి, వేరే మాటలు ఎవరూ పలకరు.
ఏవం గతే తతస్తస్మిన్పితరీవాశ్వసఞ్జనాః। న తస్య విద్యతే ద్రేష్టా తతోఽస్యాజాతశత్రుతా
ఇలా జరిగే సమయంలో, ప్రజలు తండ్రిని నమ్మినట్టు యుధిష్ఠిరుడిని నమ్మారు; అతనికి ఎవరూ శత్రువులు లేరు, అందుకే అతన్ని 'అజాతశత్రువు' అని పిలిచేవారు.
పరిగ్రహాన్నరేన్ద్రస్య భీమస్య పరిపాలనాత్। శత్రూణాం క్షపణాచ్చైవ బీభత్సోః సవ్యసాచినః
భీముడు రాజు సంపదను కాపాడటం వల్ల, అర్జునుడు శత్రువులను నశింపజేయటం వల్ల, వారికి ఎదురెదురుగా నిలబడే వారు ఎవరూ లేరు.
బలీనాం సమ్యగుత్థానాన్నకులస్య యశస్వినః'। ధీమతః సహదేవస్య ధర్మాణామనుశాసనాత్
బలవంతుడైన నకులుడు సముచితంగా కృషి చేయటం, తెలివైన సహదేవుడు ధర్మాన్ని బోధించటం వల్ల రాజ్యం సక్రమంగా నడిచింది.
వైనత్యాత్సర్వతశ్చైవ నకులస్య స్వభావతః। అవిగ్రహా వీతభయాః స్వకర్మనిరతాః సదా
నకులుడు అన్ని వైపులా జాగ్రత్తగా ఉండటం, అతని సహజ స్వభావం వల్ల ప్రజలు కలహాలు లేకుండా, భయపడకుండా, తమ పనుల్లో నిమగ్నంగా ఉండేవారు.
నికామవర్షాః స్ఫీతాశ్చ ఆసఞ్జనపదాస్తథా। వార్ధుషీ యజ్ఞసత్వాని గోరక్షం కర్షణం వణిక్
అన్ని ప్రాంతాల్లో సమృద్ధిగా వర్షాలు పడ్డాయి, ప్రజలు, యజ్ఞజంతువులు, పశుపాలకులు, రైతులు, వ్యాపారులు అందరూ సుఖంగా జీవించారు.
విశేషాత్సర్వమేవైతత్సఞ్జజ్ఞే రాజకర్మణా। అనుకర్షం చ నిష్కర్షం వ్యాధిపావకమూర్ఛనమ్
ఇది అంతా రాజు చేసిన మంచి పనుల వల్లే కలిగింది; సంపద పెరగడం, పేదరికం పోవడం, వ్యాధులు, అగ్ని, కలహాలు తగ్గిపోవడం జరిగింది.
సర్వమేవ న తత్రాసీద్ధర్మనిత్యే యుధిష్ఠిరే। దస్యుభ్యో వఞ్చకేభ్యశ్చ రాజ్ఞః ప్రతి పరస్పరమ్
యుధిష్ఠిరుడు పాలించే సమయంలో అక్కడ ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఏదీ జరగలేదు; దొంగల నుంచి, మోసగాళ్ల నుంచి, రాజు నుంచి, ప్రజల మధ్య కూడా ఎలాంటి అన్యాయం జరగలేదు.
రాజవల్లభతశ్చైవ నాశ్రూయత మృషాకృతమ్। ప్రియం కర్తుముపస్థాతుం బలికర్మ స్వకర్మజమ్
రాజు ప్రీతిపొందినవారు ఎప్పుడూ అబద్ధంగా ఏ పని చేయలేదు. ప్రతి ఒక్కరు తమ తమ విధి ప్రకారం బలి యజ్ఞంలో పాల్గొనడానికి ముందుకు వచ్చారు.
అభిహర్తుం నృపాః షట్సు పృథక్జాత్యైశ్చ నైగమైః। వవృధే విషయస్తత్ర ధర్మనిత్యే యుధిష్ఠిరే
ప్రత్యేక కులాల వారితో కూడిన వర్గాలతో రాజులు అక్కడకు వచ్చి యుధిష్ఠిరుని పూజించారు. ధర్మానికి నిత్యం కట్టుబడి ఉన్న యుధిష్ఠిరుని పాలనలో ఆ రాజ్యం అభివృద్ధి చెందింది.
కామతోఽప్యుపయుఞ్జానై రాజసైర్లోభజైర్జనైః। సర్వవ్యాపీ సర్వగుణీ సర్వసాహః స సర్వరాట్
రాజులు, లోభపడి తమ ఇష్టానుసారం ప్రవర్తించినా, అన్ని గుణాలు కలిగి, సహనంతో ఉన్న యుధిష్ఠిరుడు అందరిపై ఆధిపత్యం సాధించాడు.
యస్మిన్నధికృతః సమ్రాడ్ భ్రాజమానో మహాయశాః। యత్ర రాజన్దశ దిశః పితృతో మాతృతస్తథా। అనురక్తాః ప్రజా ఆసన్నాగోపాలా ద్విజాతయః
ఎందులో మహా కీర్తిశాలి, ప్రకాశవంతమైన సామ్రాట్ స్థిరంగా ఉన్నాడో, ఆ దిశల్లో ప్రజలు, గొప్పలు, ద్విజులు తండ్రి తల్లిలా ప్రేమతో ఉండేవారు.
స మన్త్రిణః సమానాయ్య భ్రాతృంశ్చ వదతాం వరః। bరాజసూయం ప్రతి తదా పునః పునరపృచ్ఛత
అప్పుడు ఉత్తమమైన మాటలతో మాట్లాడే యుధిష్ఠిరుడు తన మంత్రులను, అన్నదమ్ములను పిలిపించి, రాజసూయ యజ్ఞం గురించి మళ్లీ మళ్లీ అడిగాడు.
తే పృచ్ఛ్యమానాః సహితా వచోఽర్థ్యం మన్త్రిణస్తదా। యుధిష్ఠిరం మహాప్రాజ్ఞం యియక్షుమిదమబ్రువన్
అప్పుడు మంత్రులు అందరూ కలసి, యజ్ఞం చేయాలని కోరుతున్న జ్ఞానవంతుడైన యుధిష్ఠిరునికి తగిన మాటలు చెప్పారు.
యేనాభిషిక్తో నృపతిర్వారుణం గుణమృచ్ఛతి। తేన రాజాఽపి తం కుత్స్నం సమ్రాడ్గుణమభీప్సృతి
ఎవరి చేత రాజు అభిషేకం పొందితే, అతడు వరుణుని గుణాన్ని పొందుతాడో, అదే విధంగా సామ్రాట్ కూడా ఆ సంపూర్ణ మహిమను కోరుకుంటాడు.
తస్య సమ్రాడ్గుణార్హస్య భవతః కురునన్దన। రాజసూయస్య సమయం మన్యన్తే సుహృదస్తవ
కురువంశానికి ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడా, నీవు సామ్రాట్ గుణాలకు అర్హుడవు. అందుకే నీ స్నేహితులు రాజసూయ యజ్ఞానికి సమయం వచ్చిందని భావిస్తున్నారు.
తస్య యజ్ఞస్య సమయః స్వాధీనః క్షత్రసమ్పదా। సామ్నా షడగ్నయో యస్మింశ్చీయన్తే శంసితవ్రతైః
ఆ యజ్ఞానికి సమయం రాజశక్తి కలవాడి చేతిలో ఉంటుంది. ఆరు అగ్నులు, వ్రతాలు పాటించే వారు గౌరవంతో పెంచుతారు.
దర్వీహోమానుపాదాయ సర్వాన్యః ప్రాప్నుతే క్రతూన్। అభిషేకం చ యజ్ఞాన్తే సర్వజిత్తేన చోచ్యతే
హోమపు దర్వి చేత పట్టుకుని, అన్ని ఇతర యజ్ఞాలను సాధించవచ్చు. యజ్ఞాంతంలో అన్ని రాజ్యాలను జయించినవాడికే అభిషేకం జరుగుతుంది.
సమర్థోఽసి మహాబాహో సర్వే తే వశగా వయమ్। అచిరాత్త్వం మహారాజ రాజసూయమవాప్స్యసి
మహాబాహువైన నీవు సమర్థుడవు. మేమంతా నీ ఆధీనంలో ఉన్నాం. మహారాజా! త్వరలోనే నీవు రాజసూయ యజ్ఞాన్ని సాధిస్తావు.
అవిచార్య మహారాజ రాజసూయే మనః కురు। ఇత్యేవం సుహృదః సర్వే పృథక్చ సహ చాబ్రువన్
మహారాజా! ఏ సందేహం లేకుండా రాజసూయ యజ్ఞంపై నీ మనసు పెట్టు. నీ స్నేహితులు అందరూ ఒక్కొక్కరుగా, కలసి కూడా ఇదే చెప్పారు.