శాపమేనం తు శుశ్రావ స్వయమేవ పితామహః। అతిక్రూరం సముత్సృష్టం కద్ర్వా దైవాదతీవ హి
ఆ శాపాన్ని బ్రహ్మదేవుడు తానే స్వయంగా విన్నాడు. కద్రూ చెప్పిన ఆ క్రూరమైన శాపం, దైవకృప వల్లే జరిగింది అని గ్రహించాడు.
సార్ధం దేవగణైః సర్వైర్వాచం తామన్వమోదత। బహుత్వం ప్రేక్ష్య సర్పాణాం ప్రజానాం హితకామ్యయా
అన్ని దేవతలతో కలిసి, బ్రహ్మదేవుడు ఆ మాటలకు సమ్మతించాడు. ఎందుకంటే, పాములు ఎక్కువగా ఉన్నందున, ప్రజలకు మేలు కలగాలని కోరాడు.
తిగ్మవీర్యవిషా హ్యేతే దన్దశూకా మహాబలాః। తేషాం తీక్ష్ణవిషత్వాద్ధి ప్రజానాం చ హితాయ చ
ఈ పాములు బలంగా, విషముతో నిండినవిగా, గొప్ప శక్తివంతులుగా ఉన్నాయి. వీరి తీవ్రమైన విషం వల్ల, జీవుల మేలుకోసం కూడా,
యుక్తం మాత్రా కృతం తేషాం పరపీడోపసర్పిణామ్। అన్యేషామపి సత్త్వానాం నిత్యం దోషపరాస్తు యే
ఇతరులకు హాని చేయడానికి దగ్గరికి వచ్చే వీరికి, అలాగే ఎప్పుడూ దోషంలో మునిగిపోయే ఇతర జంతువులకు కూడా, ఒక పరిమితి నిర్ణయించబడింది.
తేషాం ప్రాణాన్తికో దణ్డో దైవేన వినిపాత్యతే। ఏవం సంభాష్య దేవస్తు పూజ్య కద్రూం చ తాం తదా
వారికి శిక్షగా మరణం దేవతచే విధించబడింది. ఇలా చెప్పి ఆ దేవుడు అప్పటికి కద్రువును గౌరవించాడు.
ఆహూయ కశ్యపం దేవ ఇదం వచనమబ్రవీత్। యదేతే దన్దశూకాశ్చ సర్పా జాతాస్త్వయానఘ
ఆ దేవుడు కశ్యపుని పిలిచి ఇలా అన్నాడు: 'ఈ పాములు, సర్పాలు నీవు పుట్టించావు, పాపరహితుడా.'
విషోల్బణా మహాభోగా మాత్రా శప్తాః పరంతప। తత్ర మన్యుస్త్వయా తాత న కర్తవ్యః కథంచన
విషంతో నిండినవారు, గొప్ప శక్తి కలిగినవారు, తల్లి శాపానికి లోనైనవారు. శత్రువులను కాల్చేవాడా, ఈ విషయములో నీవు ఎట్టి పరిస్థితిలోనూ కోపపడకూడదు.
దృష్టం పురాతనం హ్యేతద్యజ్ఞే సర్పవినాశనమ్। ఇత్యుక్త్వా సృష్టికృద్దేవస్తం ప్రసాద్య ప్రజాపతిమ్। ప్రాదాద్విషహరీం విద్యాం కశ్యపాయ మహాత్మనే
పురాతన కాలంలో యజ్ఞంలో పాముల నాశనం జరిగినదీ చూశారు. ఇలా చెప్పి సృష్టికర్త దేవుడు, ప్రాణుల అధిపతిని సంతృప్తిపరిచి, మహాత్ముడైన కశ్యపునికి విషాన్ని తొలగించే విద్యను ఇచ్చాడు.
ఏవం శప్తేషు నాగేషు కద్ర్వాతు ద్విజసత్తమ। అద్విగ్నః శాపతస్తస్యాః కద్రూం కర్కోటకోఽబ్రవీత్
పాములు ఇలా శపించబడినప్పుడు, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆ శాపాన్ని ఏమాత్రం పట్టించుకోని కర్కోటకుడు కద్రువును ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
మాతరం పరమప్రీతస్తథా భుజగసత్తమః। ఆవిశ్య వాజినం ముఖ్యం బాలో భూత్వాఞ్జనప్రభః
పాములలో శ్రేష్ఠుడు ఎంతో సంతోషంతో తన తల్లిని ఉద్దేశించి మాటలాడాడు. అతడు ప్రధానమైన గుర్రిలో ప్రవేశించి, అంజనంలా మెరిసే శరీరంతో బాలుడిగా మారాడు.
దర్శయిష్యామి తత్రాహమాత్మానం కామమాశ్వస। ఏవమస్త్వితి సా పుత్రం ప్రత్యువాచ యశస్వినీ
'నేను అక్కడ నా ఇష్టానుసారం కనిపిస్తాను, నీవు ఆందోళన పడకూడదు' అని ఆమె తన కుమారునికి సమాధానమిచ్చింది.
తతో రజన్యాం వ్యుష్టాయాం ప్రభాతేఽభ్యుదితే రవౌ। కద్రూశ్చ వినతా చైవ భగిన్యౌ తే తపోధన
అంతట రాత్రి గడిచిన తరువాత, ఉదయం సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, కద్రువు, వినత — ఆ ఇద్దరు సహోదరీలు, తపస్సుతో నిండినవాడా,
అమర్షితే సుసంరబ్ధే దాస్యే కృతపణే తదా। `స్మగరస్య పరం పారం వేలావనవిభూషితమ్।' జగ్మతుస్తురగం ద్రష్టుముచ్చైఃశ్రవసమన్తికాత్
అవమానంతో, కోపంతో, బానిసత్వం మీద పందెం వేసుకున్న వారు, ఇసుక దీవులతో అలంకరించబడిన దూరపు తీరానికి దగ్గరగా ఉన్న ఉచ్చైశ్రవ గుర్రాన్ని చూడటానికి వెళ్లారు.
దదృశాతేఽథ తే తత్ర సముద్రం నిధిమమ్భసామ్। మహాన్తముదకాగాధం క్షోభ్యమాణం మహాస్వనమ్
అక్కడ వారు ఆ మహాసముద్రాన్ని చూశారు. అది జలాల సంపదగా, విస్తారంగా, లోతుగా, అలలతో ఉప్పొంగుతూ, ఘోరమైన శబ్దంతో ఉంది.
తిమింగిలఝషాకీర్ణం మకరైరావృతం తథా। సత్వైశ్చ బహుసాహస్రైర్నానారూపైః సమావృతమ్
అది తిమింగిలాలు, మకరాలు, పెద్ద చేపలతో నిండినది. అలాగే వేలాది రకాలైన జంతువులతో కూడా కిక్కిరిసిపోయింది.
భీషణైర్వికృతైరన్యైర్ఘోరైర్జలచరైస్తథా। ఉగ్రైర్నిత్యమనాధృష్యం కూర్మగ్రాహసమాకులమ్
ఇంకా భయంకరమైన, వికారమైన, ఘోరమైన నీటిలో జీవించే ఇతర జంతువులతో, ఎప్పుడూ ఎదుర్కొనలేనివిగా, తాబేళ్లు, ముత్యాలతిమింగిలాలతో నిండిపోయింది.
ఆకరం సర్వరత్నానామాలయం వరుణస్య చ। నాగానామాలయం రమ్యముత్తమం సరితాం పతిమ్
అది అన్ని రత్నాల ఖనిజంగా, వరుణుని నివాసంగా, నాగుల ఆనందదాయకమైన గృహంగా, నదులలో శ్రేష్ఠుడిగా ఉంది.
పాతాలజ్వలనావాసమసురాణాం చ బాన్ధవమ్। భయంకరం చ సత్త్వానాం పయసాం నిధిమర్ణవమ్
పాతాళంలో ఉన్న అగ్నికి నివాసంగా, అసురులకు బంధువుగా, జంతువులకు భయంకరంగా, జల సంపదగా ఉన్న సముద్రంగా ఉంది.
శుభం దివ్యమమర్త్యానామమృతస్యాకరం పరమ్। అప్రమేయమచిన్త్యం చ సుపుణ్యజలమద్భుతమ్
అది అమరులకు పవిత్రమైన, అమృతానికి మూలంగా, కొలవలేని, ఊహించలేని, అత్యంత పవిత్రమైన నీటితో, అద్భుతంగా ఉంది.
ఘోరం జలచరారావరౌద్రం భైరవనిఃస్వనమ్। గమ్భీరావర్తకలిలం సర్వభూతభయంకరమ్
అది నీటిలో జీవించే జంతువుల అరుపులతో భయంకరంగా, ఘోరమైన శబ్దాలతో, లోతైన వలయాలతో నిండినది, అన్ని జీవులకు భయాన్ని కలిగించేది.
వేలాదోలానిలచలం క్షోభోద్వేగసముచ్ఛ్రితమ్। వీచీహస్తైః ప్రచలితైర్నృత్యన్తమివ సర్వతః
తీరపు ఊయలలా గాలికి ఊగిపోతూ, అలలు కలకలలతో ఎగిసిపడుతూ, చుట్టూ చుట్టూ చేతుల్లా అలలు ఊపిరాడకుండా ఆడుతున్నట్టు సముద్రం కనిపించింది.
చన్ద్రవృద్ధిక్షయవశాదుద్వృత్తోర్మిసమాకులమ్। పాఞ్చజన్యస్య జననం రత్నాకరమనుత్తమమ్
చంద్రుని వృద్ధి, క్షయాల వల్ల అలలు ఎగిసిపడుతూ, అపూర్వమైన ఆ సముద్రం పాంచజన్య జననానికి నిలయమైంది.
గాం విన్దతా భగవతా గోవిన్దేనామితౌజసా। వరాహరూపిణా చాన్తర్విక్షోభితజలావిలమ్
అపారమైన శక్తిగల గోవిందుడు వరాహరూపంలో భూమిని వెతుకుతూ లోపల నీళ్లు కలుషితమయ్యేలా కలకలం చేశాడు.
బ్రహ్మర్షిణా వ్రతవతా వర్షాణాం శతమత్రిణా। అనాసాదితగాధం చ పాతాలతలమవ్యయమ్
వ్రతాన్ని పాటిస్తూ బ్రహ్మర్షి అత్రి వంద సంవత్సరాలు ప్రయత్నించినా, ఆ లోతైన, నశించని పాతాళాన్ని చేరుకోలేకపోయాడు.
అధ్యాత్మయోగనిద్రాం చ పద్మనాభస్య సేవతః। యుగాదికాలశయనం విష్ణోరమితతేజసః
యుగాది కాలంలో పడమునాభుని యోగనిద్రను సేవిస్తూ, అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న విష్ణువు అక్కడ విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.
వజ్రపాతనసంత్రస్తమైనాకస్యాభయప్రదమ్। డిమ్బాహవార్దితానాం చ అసురాణాం పరాయణమ్
వజ్రాయుధం పడటానికి భయపడ్డ మైనాకుడికి రక్షణనిచ్చింది, డింబాహ చేతిలో గాయపడ్డ అసురులకు ఆశ్రయంగా నిలిచింది.
బడవాముఖదీప్తాగ్నేస్తోయహవ్యప్రదం శివమ్। అగాధపారం విస్తీర్ణమప్రమేయం సరిత్పతిమ్
బడవాముఖం నుండి జ్వలించే అగ్నికి పవిత్రమైన నీటి హవనం సముద్రమే. అది అపారమైనది, విస్తారమైనది, కొలవలేని పరిమాణంతో నదుల అధిపతి.
మహానదీభిర్బహ్వీభిః స్పర్ధయేవ సహస్రశః। అభిసార్యమాణమనిశం దదృశాతే మహార్ణవమ్। ఆపూర్యమాణమత్యర్థం నృత్యమానమివోర్మిభిః
వెయ్యి గొప్ప నదులు పోటీగా ఎప్పుడూ పోసుకుంటూ, అలలు నాట్యం చేసేలా, ఆ మహాసముద్రాన్ని వారు చూశారు.
గమ్భీరం తిమిమకరోగ్రసంకులం తం గర్జన్తం జలచరరావరౌద్రనాదైః। విస్తీర్ణం దదృశతురమ్బరప్రకాశం తేఽగాధం నిధిమురుమమ్భసామనన్తమ్
ఆ లోతైన, కొలవలేని, అంతులేని సముద్రాన్ని వారు చూశారు. అది తిమింగలాలు, మకరాలతో నిండిపోయి, జలచరాల భయంకరమైన అరుపులతో గర్జిస్తూ, ఆకాశంలా ప్రకాశిస్తూ విస్తరించి ఉంది.
నాగాశ్చ సంవిదం కృత్వా కర్తవ్యమితి తద్వచః। నిఃస్నేహా వై దహేన్మాతా అసంప్రాప్తమనోరథా
నాగులు కలిసి మాట్లాడుకుంటూ, 'తల్లి ప్రేమ లేకపోతే, కోరిక తీరకపోతే, ఆమె మనసు కాలిపోతుంది' అన్నారు.