కిం కర్మ తేనాచరితం తపో వా నియతవ్రత। యేనాసౌ సహ శక్రేణ స్పర్ధదే సుమహాయశాః
అతడు ఏ కార్యం చేశాడు? లేదా ఏ తపస్సు, కఠిన వ్రతం ఆచరించాడు? ఏ కారణంతో అతడికి ఇంత గొప్ప పేరు వచ్చి, శక్రునితో పోటీ పడగలిగాడు?
పితృలోకగతశ్చైవ త్వయా విప్ర పితా మమ। దృష్టః పాణ్డుర్మహాభాగః కథం వాఽపి సమాగతః
బ్రాహ్మణా, నీవు పితృలోకానికి వెళ్లిన నా తండ్రి పాండును చూశావు. అతడు అక్కడికి ఎలా వచ్చాడు? ఏ విధంగా కలిసాడు?
కిముక్తవాంశ్చ భగవంస్తన్మమాచక్ష్వ సువ్రత। త్వత్తః శ్రోతుం సర్వమిదం పరం కౌతూహలం హి మే
ఆయన ఏమి చెప్పాడో నీవు నాకు చెప్పు, ధృడవ్రతుడా. ఈ సంగతులన్నీ నీ నుండి వినాలని నాకు చాలా ఆసక్తి ఉంది.
యన్మాం పృచ్ఛసి రాజేన్ద్ర హరిశ్చన్ద్రం ప్రతి ప్రభో। తత్తేఽహం సమ్ప్రవక్ష్యామి మాహాత్మ్యం తస్య ధీమతః
రాజేంద్రా, నీవు హరిశ్చంద్రుని గురించి అడిగినదాన్ని ఇప్పుడు నేను అతని గొప్పతనాన్ని వివరంగా చెబుతాను.
ఇక్ష్వాకూణాం కులే జాతస్త్రిశఙ్కుర్నామ పార్థివః। అయోధ్యాధిపతిర్వీరో విశ్వామిత్రేణ సంస్థితః
ఇక్ష్వాకువంశంలో త్రిశంకు అనే రాజు జన్మించాడు. అతడు అయోధ్యకు అధిపతి, వీరుడూ, విశ్వామిత్రునితో సంబంధం కలవాడు.
తస్య సత్యవతీ నామ పత్నీ కేకయవంశజా। తస్యాం గర్భః సమభవద్ధర్మేణ కురునన్దన
ఆయన భార్య సత్యవతి, కేకయ వంశంలో పుట్టింది. ఆమెలో ధర్మబద్ధంగా ఒక కుమారుడు గర్భంలో ఏర్పడాడు, కురునందన.
సా చ కాలే మహాభాగా రాజన్మాసం ప్రవిశ్య చ। కుమారం జనయామాస హరిశ్చన్ద్రమకల్మషమ్। స వై రాజా హరిశ్చన్ద్రస్త్రైశఙ్కవ ఇతి స్మృతః
ఓ రాజా, కాలానికి తగినట్టు ఆ మహాభాగురాలు మాసం పూర్తయ్యాక, పాపరహితుడైన హరిశ్చంద్రుడిని ప్రసవించింది. అతడే త్రిశంకు కుమారుడిగా ప్రసిద్ధి చెందిన హరిశ్చంద్రుడు.
స రాజా బలవానాసీత్సమ్రాట్ సర్వమహీక్షితామ్। తస్య సర్వే మహీపాలాః శాసనావనతాః స్థితాః
ఆ రాజు బలవంతుడు, భూమిపై ఉన్న అందరు రాజులకు చక్రవర్తి. అతని ఆజ్ఞకు అందరు రాజులు వంగిపడేవారు.
తేనైకం రథమాస్థాయ జైత్రం హేమవిభూషితమ్। శస్త్రప్రతాపేన జితా ద్వీపాః సప్త జనేశ్వర
ఒకే ఒక విజయరథాన్ని, బంగారు అలంకారాలతో అలంకరించి, ఆయుధబలంతో ఏడు ద్వీపాలను జయించాడు, జనుల అధిపతీ.
స నిర్జిత్య మహీం కృత్స్నాం సశైలవనకాననామ్। ఆజహార మహారాజ రాజసూయం మహాక్రతుమ్
అతడు పర్వతాలు, అడవులు, వనాలు కలిగిన భూమిని మొత్తం జయించి, మహారాజా, రాజసూయ మహాయజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు.
తస్య సర్వే మహీపాలా ధనాన్యాజహ్రురాజ్ఞయా। ద్విజానాం పరివేష్టారస్తస్మిన్యజ్ఞే చ తేఽభవన్
అతని ఆజ్ఞతో అన్ని రాజులు ధనాన్ని తెచ్చి సమర్పించారు. ఆ యజ్ఞంలో వారు ద్విజులకు సేవకులుగా నిలిచారు.
సమాప్తయజ్ఞో విధివద్ధరిశ్చన్ద్రః ప్రతాపవాన్। అభిషిక్తశ్చ శుశుభే సామ్రాజ్యేన నరాధిపః
యజ్ఞం సక్రమంగా పూర్తయ్యాక, ప్రతాపశాలి హరిశ్చంద్రుడు అభిషేకం పొందినవాడిగా, మానవులలో చక్రవర్తిగా ప్రకాశించాడు.
రాజసూయేఽభిషిక్తశ్చ సమాప్తవరదక్షిణే
రాజసూయ యాగంలో అభిషేకం పూర్తయిన తరువాత, కోరిన దానాలు, కానుకలు అన్నీ సమర్పించబడ్డాయి.
ప్రాదాచ్చ ద్రవిణం ప్రీత్యా యాచకానాం నరేశ్వరః। యథోక్తవన్తస్తే తస్మింస్తతః పఞ్చగుణాధికమ్
ఆ తరువాత, రాజు ఎంతో ఆనందంతో యాచకులకు ధనం ఇచ్చాడు. వారు ఎంత అడిగారో దానికి ఐదు రెట్లు ఎక్కువగా దానం చేశాడు.
అతర్పయచ్చ వివిధైర్వసుభిర్బ్రాహ్మణాంస్తదా। ప్రసర్పకాలే సమ్ప్రాప్తే నానాదిగ్భ్యః సమాగతాన్
అప్పుడు, రాజు వివిధ ప్రాంతాల నుంచి వచ్చిన బ్రాహ్మణులను అనేక రకాల ధనాలతో సంతృప్తిపరిచాడు.
భక్ష్యభోజ్యైశ్చ వివిధైర్యథాకామపురస్కృతైః। రత్నౌఘతర్పితైస్తుష్టైర్ద్విజైశ్చ సముదాహృతమ్। తేజస్వీ చ యశస్వీ చ నృపేభ్యోఽభ్యధికోఽభవత్
వారు కోరినట్లు రకరకాల భోజనాలు, తినుబండారాలతో, అపారమైన రత్నాలతో బ్రాహ్మణులను సంతుష్టిపరిచాడు. వారు ఆనందంతో, ఆ మహారాజు ఇతర రాజులకన్నా గొప్పవాడని ప్రకటించారు.
ఏతస్మాత్కారణాద్రాజన్హరిశ్చన్ద్రో విరాజతే। తేభ్యో రాజసహస్రేభ్యస్తద్విద్వి భరతర్షభ
ఈ కారణంగా, ఓ రాజా, హరిశ్చంద్రుడు ప్రసిద్ధి చెందాడు. వేలాది రాజులలో అతడు పేరొందాడు, ఓ భరతవంశశిరోమణీ.
సమాప్య చ హరిశ్చన్ద్రో మహాయజ్ఞం ప్రతాపవాన్। అభిషిక్తశ్చ శుశుభే సామ్రాజ్యేన నరాధిప
హరిశ్చంద్రుడు మహాయజ్ఞాన్ని పూర్తిచేసి, సామ్రాజ్యాభిషేకం పొందినవాడిగా ప్రజల మధ్య వెలుగొందాడు.
యే చాన్యే చ మహీపాలా రాజసూయం మహాక్రతుమ్। యజన్తే తే సహేన్ద్రేణ మోదన్తే భరతర్షభ
ఇంకా, రాజసూయ యాగాన్ని నిర్వహించిన ఇతర భూపాళకులు కూడా ఇంద్రునితో కలిసి ఆనందిస్తారు, ఓ భరతవంశశిరోమణీ.
యే చాపి ని నం ప్రాప్తాః సఙ్గ్రామేష్వపలాయినః। తే తత్సదనమ్ తాద్య మోన్దతే భరతర్షభ
పోరాటంలో ఓడిపోయినా పారిపోని వారు కూడా ఇప్పుడు ఆ సభలో ఆనందంగా ఉన్నారు, ఓ భరతవంశశిరోమణీ.
తపసా యే చ తీవ్రేణ త్యజన్తీహ కలేవరమ్। తే తత్స్థానం సమాసాద్య శ్రీమన్తో భాన్తి నిత్యశః
ఇక, తీవ్రమైన తపస్సుతో ఈ లోకంలో శరీరం విడిచిన వారు, ఆ స్థానం చేరుకొని ఎప్పటికీ మహిమతో వెలుగొందుతారు.
పితా చ త్వాఽఽహ కౌన్తేయ పాణ్డుః కౌరవనన్దన। హరిశ్చన్ద్రే శ్రియం దృష్ట్వా నృపతౌ జాతవిస్మయః
కుంతీ కుమారుడా, నీ తండ్రి పాండు మహారాజు, హరిశ్చంద్రుని ఐశ్వర్యాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు.
విజ్ఞాయ మానుషం లోకమాయాన్తం మాం నరాధిప। ప్రోవాచ ప్రణతో భూత్వా వదేథాస్త్వం యుధిష్ఠిరమ్
నేను మానవ లోకానికి వస్తున్నానని తెలుసుకొని, ఆ రాజు నమస్కరించి, 'ఈ విషయాన్ని యుధిష్ఠిరునికి చెప్పు' అని నన్ను కోరాడు.
సమర్థోఽసి మహీం జేతుం భ్రాతరస్తే స్థితా వశే। రాజసూయం క్రతుశ్రేష్ఠమహారస్వేతి భారత
'నీకు భూమిని జయించగల శక్తి ఉంది. నీ అన్నదమ్ములు నీ ఆధీనంలో ఉన్నారు. రాజసూయ యాగాన్ని నిర్వహించు, ఓ భారతవంశీయా.'
త్వయీష్టవతి పుత్రేఽహం హరిశ్చన్ద్రవదాశు వై। మోదిష్యే బహులాః శశ్వత్సమాః శక్రస్య సంసది
'నా కుమారుడా, నువ్వు ఆ యాగాన్ని నిర్వహిస్తే, నేను హరిశ్చంద్రునిలా ఇంద్రుని సభలో ఎన్నో సంవత్సరాలు ఆనందంగా గడుపుతాను.'
ఏవం భవతు వక్ష్యేఽహం తవ పుత్రం నరాధిపమ్। భూలోకం యది గచ్ఛేయమితి పాణ్డుమథాబ్రువమ్
'అలా జరుగుతుంది. నేను మానవ లోకానికి వెళ్ళితే, నీ కుమారుడికి ఈ విషయాన్ని చెబుతాను, ఓ రాజా,' అని నేను పాండునికి చెప్పాను.
తస్య త్వం పురుషవ్యాఘ్ర సఙ్కల్పం కురు పాణ్డవ। గన్తాసిత్వం మహేన్ద్రస్య పూర్వైః సహ సలోకతామ్
కాబట్టి, ఓ పురుషవ్యూఘ్రా పాండవా, ఆయన సంకల్పాన్ని నీవు నెరవేర్చు. నీవు నీ పూర్వీకులతో పాటు ఇంద్రుని లోకానికి చేరుతావు.
బహువిఘ్నశ్చ నృపతే క్రతురేష స్మృతో మహాన్। ఛిద్రాణ్యస్య వాఞ్ఛన్తి యజ్ఞఘ్నా బ్రహ్మరాక్షసాః
ఓ రాజా, ఈ మహాయజ్ఞంలో అనేక ఆటంకాలు ఉంటాయని తెలుసుకో. యజ్ఞాన్ని ద్వేషించే వారు, బ్రహ్మరాక్షసులు దాని లోపాలను వెతుకుతారు.
యుద్ధం చ క్షత్రశమనం పృథివీక్షయకారణమ్। కిఞ్చిదేవ నిమిత్తం చ భవత్యత్ర క్షయావహమ్
ఈ యాగంలో చిన్న కారణం వల్ల కూడా యుద్ధం, క్షత్రియ సంహారం, భూమి నాశనం కలగవచ్చు.
ఏతత్సఞ్చిన్త్య రాజేన్ద్ర యత్క్షమం తత్సమాచర। అప్రమత్తోత్థితో నిత్యం చాతుర్వర్ణ్యస్య రక్షణే
ఈ సంగతులు ఆలోచించి, ఓ రాజాధిరాజా, యోగ్యమైనదాన్ని చేయు. నిత్యం అప్రమత్తతతో నాలుగు వర్ణాల రక్షణ కోసం కృషి చేయు.