తతః సురైర్విజయమవాప్య మన్దరః స్వమేవ దేశం గమితః సుపూజితః। వినాద్య ఖం దివమపి చైవ సర్వశ- స్తతో గతాః సలిలధరా యథాగతమ్
దేవతలు విజయాన్ని సాధించిన తరువాత, మందర పర్వతాన్ని గౌరవంగా తిరిగి తన స్థానానికి తీసుకెళ్లారు. ఆకాశం, స్వర్గం అంతటా ధ్వని చేస్తూ, మేఘాలు వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లిపోయాయి.
తతోఽమృతం సునిహితమేవ చక్రిరే సురాః పురాం ముదమభిగమ్య పుష్కలామ్। దదో చ తం నిధిమమృతస్య రక్షితుం కిరీటినే బలభిదథామరైః సహ
అనంతరం, దేవతలు ఎంతో ఆనందంతో అమృతాన్ని జాగ్రత్తగా దాచారు. ఆ అమృతాన్ని కాపాడమని, తలపాగా ధరించిన, బలిని సంహరించినవారికి, అమరులతో కలిసి అప్పగించారు.
ఏతత్తే కథితం సర్వమమృతం మథితం యథా। యత్ర సోఽశ్వః సముత్పన్నః శ్రీమానతులవిక్రమః
ఈ విధంగా అమృతాన్ని ఎలా మథించారు, అక్కడ ఆ మహిమ కలిగిన, అపూర్వవీరుడైన అశ్వము ఎలా పుట్టాడో నీకు అన్నీ చెప్పాను.
తం నిశామ్య తదా కద్రూర్వినతామిదమబ్రవీత్। ఉచ్చైఃశ్రవా హి కింవర్ణో భద్రే ప్రబ్రూహి మా చిరమ్
అప్పుడు కద్రూ, దాన్ని చూసి వినతను ఇలా అడిగింది: 'ఉచ్చైశ్రవా ఏ రంగులో ఉన్నాడు చెప్పు సోదరి, ఆలస్యం చేయకండి.'
శ్వేత ఏవాశ్వరాజోఽయం కిం వా త్వం మన్యసే శుభే। బ్రూహి వర్ణం త్వమప్యస్య తతోఽత్ర విపణావహే
'ఈ అశ్వరాజు తెలుపు రంగులో ఉన్నాడు. నువ్వేమంటావు సుందరి? నువ్వు కూడా దాని రంగు చెప్పు. ఆ తర్వాత మనిద్దరం ఒక ఒట్టు పెట్టుకుందాం.'
కృష్ణవాలమహం మన్యే హయమేనం శుచిస్మితే। ఏహి సార్ధం మయా దీవ్య దాసీభావాయ భామిని
'ఈ గుర్రం నల్లని ముడతలతో ఉందని నేను అనుకుంటున్నాను, నవ్వుతూ ఉన్నవాడా! రా, మనిద్దరం ఒట్టు వేసుకుందాం. ఓడిపోయినవాడు మరొకరికి దాసిగా మారాలి సుందరిగా.'
ఏవం తే సమయం కృత్వా దాసీభావాయ వై మిథః। జగ్మతుః స్వగృహానేవ శ్వో ద్రక్ష్యావ ఇతి స్మ హ
ఈ విధంగా ఇద్దరూ పరస్పరం దాసీగా మారే ఒట్టు వేసుకుని, 'రేపు చూద్దాం' అని తమ తమ ఇళ్లకు వెళ్లారు.
తతః పుత్రసహస్రం తు కద్రూర్జిహ్యం చికీర్షతీ। ఆజ్ఞాపయామాస తదా వాలా భూత్వాఽఞ్జనప్రభాః
తర్వాత, కద్రూ గెలవాలని ఆశించి, తన వెయ్యి మంది పిల్లలైన పాములకు, 'మీరు నల్లని వెంట్రుకలుగా మారండి' అని ఆజ్ఞాపించింది.
ఆవిశధ్వం హయం క్షిప్రం దాసీ న స్యామహం యథా। నావపద్యన్త యే వాక్యం తాఞ్శశాప భుజంగమాన్
'మీరు త్వరగా గుర్రంలోకి ప్రవేశించి, నేను దాసిగా మారకుండా చూడండి.' ఆమె మాట వినని పాములను ఆమె శపించింది.
సర్పసత్రే వర్తమానే పావకో వః ప్రధక్ష్యతి। జనమేజయస్య రాజర్షేః పాణ్డవేయస్య ధీమతః
'సర్పయాగం జరుగుతున్నప్పుడు, పాండవ వంశజుడైన ధీరుడైన జనమేజయుని చేతిలో, అగ్ని మిమ్మల్ని కాల్చేస్తాడు.'
శాపమేనం తు శుశ్రావ స్వయమేవ పితామహః। అతిక్రూరం సముత్సృష్టం కద్ర్వా దైవాదతీవ హి
ఆ శాపాన్ని బ్రహ్మదేవుడు తానే స్వయంగా విన్నాడు. కద్రూ చెప్పిన ఆ క్రూరమైన శాపం, దైవకృప వల్లే జరిగింది అని గ్రహించాడు.
సార్ధం దేవగణైః సర్వైర్వాచం తామన్వమోదత। బహుత్వం ప్రేక్ష్య సర్పాణాం ప్రజానాం హితకామ్యయా
అన్ని దేవతలతో కలిసి, బ్రహ్మదేవుడు ఆ మాటలకు సమ్మతించాడు. ఎందుకంటే, పాములు ఎక్కువగా ఉన్నందున, ప్రజలకు మేలు కలగాలని కోరాడు.
తిగ్మవీర్యవిషా హ్యేతే దన్దశూకా మహాబలాః। తేషాం తీక్ష్ణవిషత్వాద్ధి ప్రజానాం చ హితాయ చ
ఈ పాములు బలంగా, విషముతో నిండినవిగా, గొప్ప శక్తివంతులుగా ఉన్నాయి. వీరి తీవ్రమైన విషం వల్ల, జీవుల మేలుకోసం కూడా,
యుక్తం మాత్రా కృతం తేషాం పరపీడోపసర్పిణామ్। అన్యేషామపి సత్త్వానాం నిత్యం దోషపరాస్తు యే
ఇతరులకు హాని చేయడానికి దగ్గరికి వచ్చే వీరికి, అలాగే ఎప్పుడూ దోషంలో మునిగిపోయే ఇతర జంతువులకు కూడా, ఒక పరిమితి నిర్ణయించబడింది.
తేషాం ప్రాణాన్తికో దణ్డో దైవేన వినిపాత్యతే। ఏవం సంభాష్య దేవస్తు పూజ్య కద్రూం చ తాం తదా
వారికి శిక్షగా మరణం దేవతచే విధించబడింది. ఇలా చెప్పి ఆ దేవుడు అప్పటికి కద్రువును గౌరవించాడు.
ఆహూయ కశ్యపం దేవ ఇదం వచనమబ్రవీత్। యదేతే దన్దశూకాశ్చ సర్పా జాతాస్త్వయానఘ
ఆ దేవుడు కశ్యపుని పిలిచి ఇలా అన్నాడు: 'ఈ పాములు, సర్పాలు నీవు పుట్టించావు, పాపరహితుడా.'
విషోల్బణా మహాభోగా మాత్రా శప్తాః పరంతప। తత్ర మన్యుస్త్వయా తాత న కర్తవ్యః కథంచన
విషంతో నిండినవారు, గొప్ప శక్తి కలిగినవారు, తల్లి శాపానికి లోనైనవారు. శత్రువులను కాల్చేవాడా, ఈ విషయములో నీవు ఎట్టి పరిస్థితిలోనూ కోపపడకూడదు.
దృష్టం పురాతనం హ్యేతద్యజ్ఞే సర్పవినాశనమ్। ఇత్యుక్త్వా సృష్టికృద్దేవస్తం ప్రసాద్య ప్రజాపతిమ్। ప్రాదాద్విషహరీం విద్యాం కశ్యపాయ మహాత్మనే
పురాతన కాలంలో యజ్ఞంలో పాముల నాశనం జరిగినదీ చూశారు. ఇలా చెప్పి సృష్టికర్త దేవుడు, ప్రాణుల అధిపతిని సంతృప్తిపరిచి, మహాత్ముడైన కశ్యపునికి విషాన్ని తొలగించే విద్యను ఇచ్చాడు.
ఏవం శప్తేషు నాగేషు కద్ర్వాతు ద్విజసత్తమ। అద్విగ్నః శాపతస్తస్యాః కద్రూం కర్కోటకోఽబ్రవీత్
పాములు ఇలా శపించబడినప్పుడు, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆ శాపాన్ని ఏమాత్రం పట్టించుకోని కర్కోటకుడు కద్రువును ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
మాతరం పరమప్రీతస్తథా భుజగసత్తమః। ఆవిశ్య వాజినం ముఖ్యం బాలో భూత్వాఞ్జనప్రభః
పాములలో శ్రేష్ఠుడు ఎంతో సంతోషంతో తన తల్లిని ఉద్దేశించి మాటలాడాడు. అతడు ప్రధానమైన గుర్రిలో ప్రవేశించి, అంజనంలా మెరిసే శరీరంతో బాలుడిగా మారాడు.
దర్శయిష్యామి తత్రాహమాత్మానం కామమాశ్వస। ఏవమస్త్వితి సా పుత్రం ప్రత్యువాచ యశస్వినీ
'నేను అక్కడ నా ఇష్టానుసారం కనిపిస్తాను, నీవు ఆందోళన పడకూడదు' అని ఆమె తన కుమారునికి సమాధానమిచ్చింది.
తతో రజన్యాం వ్యుష్టాయాం ప్రభాతేఽభ్యుదితే రవౌ। కద్రూశ్చ వినతా చైవ భగిన్యౌ తే తపోధన
అంతట రాత్రి గడిచిన తరువాత, ఉదయం సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, కద్రువు, వినత — ఆ ఇద్దరు సహోదరీలు, తపస్సుతో నిండినవాడా,
అమర్షితే సుసంరబ్ధే దాస్యే కృతపణే తదా। `స్మగరస్య పరం పారం వేలావనవిభూషితమ్।' జగ్మతుస్తురగం ద్రష్టుముచ్చైఃశ్రవసమన్తికాత్
అవమానంతో, కోపంతో, బానిసత్వం మీద పందెం వేసుకున్న వారు, ఇసుక దీవులతో అలంకరించబడిన దూరపు తీరానికి దగ్గరగా ఉన్న ఉచ్చైశ్రవ గుర్రాన్ని చూడటానికి వెళ్లారు.
దదృశాతేఽథ తే తత్ర సముద్రం నిధిమమ్భసామ్। మహాన్తముదకాగాధం క్షోభ్యమాణం మహాస్వనమ్
అక్కడ వారు ఆ మహాసముద్రాన్ని చూశారు. అది జలాల సంపదగా, విస్తారంగా, లోతుగా, అలలతో ఉప్పొంగుతూ, ఘోరమైన శబ్దంతో ఉంది.
తిమింగిలఝషాకీర్ణం మకరైరావృతం తథా। సత్వైశ్చ బహుసాహస్రైర్నానారూపైః సమావృతమ్
అది తిమింగిలాలు, మకరాలు, పెద్ద చేపలతో నిండినది. అలాగే వేలాది రకాలైన జంతువులతో కూడా కిక్కిరిసిపోయింది.
భీషణైర్వికృతైరన్యైర్ఘోరైర్జలచరైస్తథా। ఉగ్రైర్నిత్యమనాధృష్యం కూర్మగ్రాహసమాకులమ్
ఇంకా భయంకరమైన, వికారమైన, ఘోరమైన నీటిలో జీవించే ఇతర జంతువులతో, ఎప్పుడూ ఎదుర్కొనలేనివిగా, తాబేళ్లు, ముత్యాలతిమింగిలాలతో నిండిపోయింది.
ఆకరం సర్వరత్నానామాలయం వరుణస్య చ। నాగానామాలయం రమ్యముత్తమం సరితాం పతిమ్
అది అన్ని రత్నాల ఖనిజంగా, వరుణుని నివాసంగా, నాగుల ఆనందదాయకమైన గృహంగా, నదులలో శ్రేష్ఠుడిగా ఉంది.
పాతాలజ్వలనావాసమసురాణాం చ బాన్ధవమ్। భయంకరం చ సత్త్వానాం పయసాం నిధిమర్ణవమ్
పాతాళంలో ఉన్న అగ్నికి నివాసంగా, అసురులకు బంధువుగా, జంతువులకు భయంకరంగా, జల సంపదగా ఉన్న సముద్రంగా ఉంది.
శుభం దివ్యమమర్త్యానామమృతస్యాకరం పరమ్। అప్రమేయమచిన్త్యం చ సుపుణ్యజలమద్భుతమ్
అది అమరులకు పవిత్రమైన, అమృతానికి మూలంగా, కొలవలేని, ఊహించలేని, అత్యంత పవిత్రమైన నీటితో, అద్భుతంగా ఉంది.
ఘోరం జలచరారావరౌద్రం భైరవనిఃస్వనమ్। గమ్భీరావర్తకలిలం సర్వభూతభయంకరమ్
అది నీటిలో జీవించే జంతువుల అరుపులతో భయంకరంగా, ఘోరమైన శబ్దాలతో, లోతైన వలయాలతో నిండినది, అన్ని జీవులకు భయాన్ని కలిగించేది.