పలో న తాం వాచముక్త్వా మిథ్యా కరిష్యతి। న్ధుకృత్యే న తేన తే స్వస్థ మానసమ్
మండపాలుడు మాట ఇచ్చి, దాన్ని తప్పుగా చేయడు. అతని చేతకే నీ మనసు నిశ్చింతగా ఉండాలి.
తామేవ తు మమామిత్రాం చిన్తయన్పరితప్యసే। ధ్రువం మయి న తే స్నేహో యథా తపయం పురాఽభవత్
నీవు నా శత్రువుల గురించే ఆలోచిస్తూ బాధపడుతున్నావు. నాపై నీవు మునుపటి లా ప్రేమ చూపడం లేదు అనిపిస్తోంది.
నహి పక్షవతా న్యాయ్యం నిః హేన సుహృజ్జనే। పీడ్యమాన ఉపద్రష్టుం శక్తేనా మా కథంచన
రెక్కలు ఉన్నవాడు, కష్టంలో ఉన్న స్నేహితుడిని వదిలిపెట్టడం సరికాదు. శక్తి ఉన్నవాడు బాధపడుతున్నవారిని ఎప్పుడూ నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు.
గచ్ఛ త్వం జరితామేవ యదర్థం పరితప్యసే। చరిష్యామ్యహమప్యేకా యథా పురుషాశ్రితా
నీవు ఎవరిని గురించి బాధపడుతున్నావో, ఆ జరిత దగ్గరకు వెళ్ళు. నేనూ ఒంటరిగా జీవిస్తాను, మహిళలు పురుషులను ఆశ్రయించినట్లే.
నాహమేవం చరే లోకే యథా త్వమభిమన్యసే। అపత్యహేతోర్విచరే తచ్చ కృచ్ఛ్రగతం మమ
నీవు ఊహించినట్టు నేను లోకంలో ప్రవర్తించను. పిల్లల కోసం తిరుగుతున్నాను, అది నాకు చాలా కష్టం.
భూతం హిత్వా చ భావ్యర్థే యోఽవలమ్బేత్స మన్దధీః। అవమన్యేత తం లోకో యథేచ్ఛసి తథా కురు
ఉన్నదాన్ని వదిలి, రానున్నదానికోసం ఆశపడే వాడు మూర్ఖుడు. అలాంటి వాడిని లోకం తక్కువగా చూస్తుంది. నీవు కావాలనుకున్నట్లు చేయు.
ఏష హి ప్రజ్వలన్నగ్నిర్లేలిహానీ మహీరుహాన్। ఆవిగ్నే హృది సన్తాపం జనయత్యశివం మమ
ఈ అగ్ని మండుతూ చెట్లను ముట్టుకుంటూ, నా కలవరమైన హృదయానికి బాధను, దుఃఖాన్ని కలిగిస్తోంది.
భర్తుర్హి వాక్యం సా శ్రుత్వా లపితా దుఃఖితాఽభవత్। సాన్త్వయామాస చ పునః పతి పతిపరాయణా
భర్త మాటలు విని, లపిత దుఃఖించింది. అయినా, భర్తకు అంకితమై, అతనిని మళ్లీ ఓదార్చేందుకు ప్రయత్నించింది.
తస్మాద్దేశాదతిక్రాన్తే జ్వలనే జరితా పునః। జగామ పుత్రకానేన జరితా పుత్రగృద్ధినీ
ఆ ప్రాంతాన్ని దాటి, అగ్నిలో కాలిపోయిన జరితా, తన కుమారులను చూడాలని మళ్లీ వెళ్ళింది.
సా తాన్కుశలినః సర్వాన్విముక్తాఞ్జాతవేదసః। రోరూయమాణాన్దదృశే వనే పుత్రాన్నిరామయాన్
ఆమె అడవిలో తన కుమారులను అగ్నిలోంచి బయటపడి, ఆరోగ్యంగా, ఏడుస్తూ ఉన్నట్టు చూసింది.
అశ్రూణి ముముచే తేషాం దర్శనాత్సా పునఃపునః। `న శ్రద్ధేయం తతస్తేషాంర్శనం వై పునఃపునః
వారిని చూసి జరితా మళ్లీ మళ్లీ కన్నీళ్లు పెట్టుకుంది. అయినా వారి ఏడుపు ఆమెకు నమ్మశక్యంగా అనిపించలేదు.
ఇతి మత్వాఽబ్రవీద్వాకజరితా పుత్రగృద్ధినీ।' ఏకాకశశ్చ పుత్రాంస్తన్త్ర్శమానాన్వపద్యత
ఇలా ఆలోచించి, తన కుమారుల కోసం తపిస్తున్న జరితా, ఒంటరిగా వణుకుతూ వారివద్దకు వెళ్లింది.
జరితా తు పరిష్వజ్యుత్రస్నేహాచ్చుచుమ్బ హ
తల్లి ప్రేమతో జరితా తన కుమారులను ఆలింగనం చేసి ముద్దుపెట్టుకుంది.
తతోఽభ్యగచ్ఛత్సహసమన్దపాలోఽపి భారత। అథ తే సర్వ ఏవైనం భ్యనన్దంస్తదా సుతాః
ఆ సమయంలో మండపాలుడు కూడా త్వరగా అక్కడికి వచ్చాడు. అప్పుడు అతని కుమారులందరూ అతడిని చూసి ఆనందించారు.
గురుత్వాన్మన్దపాలస్తపసశ్చ విశేషతః। అభివాదామహే సర్వే తపక్షాః ప్రసాదతః
మండపాలుని వయస్సు, తపస్సు వల్ల అక్కడి తపస్వులందరూ అతనికి గౌరవంగా నమస్కరించారు.
ఏవముక్తవతాం తేషాం తనన్ద్య మహాతపాః। పరిష్వజ్య తతో మూ ఉపాఘ్రాయ చ బలకాన్। పుత్రాన్స్వయం సమాహూయతః ప్రోవాచ గౌతమః
అలా అందరూ మాట్లాడిన తర్వాత, ఆ మహాతపుడు ఆనందంతో తన కుమారులను ఆలింగనం చేసి, వాసన పూసి, గౌతముడు తన కుమారులను పిలిచి మాట్లాడాడు.
లాలప్యమానమేకైకంరితాం చ పునఃపునః। న చైవోచుస్తదా కింతమృషిం సాధ్వసాధు వా
ప్రతి బిడ్డను మళ్లీ మళ్లీ ముద్దాడుతుండగా, వారు ఆ ఋషికి ఏమీ చెప్పలేదు, మంచిదైనా చెడ్డదైనా మాట్లాడలేదు.
జ్యేష్ఠః సుతస్తే కత కతమస్తస్య చానుజః। మధ్యమః కతమశ్చైవ యాన్కతమశ్చ తే
వారిలో ఎవరు నీ పెద్ద కుమారుడు? ఎవరు అతని తమ్ముడు? ఎవరు మధ్యవాడు? వారిలో ఎవరు నీ కుమారుడు?
ఏవం బ్రువన్తం దుఃఖాకం మా న ప్రతిభాషసే। కృతవానస్మి హవ్యానైవ శాన్తిమితో లభే। `ఏవముక్త్వా తు తాం మన్దపాలస్తదాఽస్పృశత్
ఇలా అడుగుతున్నా, నీవు బాధతో ఉన్నా, ఎందుకు సమాధానం చెప్పడం లేదు? నేను హవిస్సులు సమర్పించి శాంతిని పొందాను. ఇలా చెప్పి మండపాలుడు ఆమెను తాకాడు.
కిం ను జ్యేష్ఠేన తే కిమనన్తరజేన తే। కిం వా మధ్యమజాతేన కిం కనిష్ఠేన వా పునః
నీకు పెద్దవాడిలో ఏముంది? అతని తమ్ముడిలో ఏముంది? మధ్యవాడిలో ఏముంది? లేదా చిన్నవాడిలో ఏముంది?
యాం త్వం మాం సర్వతో హీనాముత్సృజ్యాసి గతః పురా। తామేవ లపితాం గచ్ఛ తరుణీం చారుహాసినీమ్
నన్ను అన్ని విధాలా తక్కువగా భావించి వదిలేసి వెళ్లిపోయావు. ఇప్పుడు నీవు మెచ్చుకున్న ఆ యువతిని దగ్గరకు వెళ్ళు.
న స్త్రీణాం విద్యతే కించిదముత్ర పురుషాన్తరాత్। సాపత్నకమృతే లోకే నాన్యదర్థవినాశనమ్
ఇక్కడ స్త్రీలకు పురుషులకంటే వేరే ఏమీలేదు. సహధర్మిణి పోటీ తప్ప, ఈ లోకంలో మరేదీ లక్ష్యాన్ని నాశనం చేయదు.
వైరాగ్నిదీపనం చైవ భృశుద్వేగకారి చ। సువ్రతా చాపి కల్యాణీ సర్వభూతేషు విశ్రుతా
అది శత్రుత్వాన్ని రెచ్చగొడుతుంది, తీవ్రమైన కలవరాన్ని కలిగిస్తుంది. అయినా ఆమె మంచి ఆచారంతో, శుభ్రతతో, అందరికీ ప్రసిద్ధురాలు.
అరున్ధతీ మహాత్మానం వసిష్ఠం పర్యశఙ్కత। విశుద్ధభావమత్యన్తం సదా ప్రియహితే రతమ్
అరుంధతి, మహాత్ముడైన వశిష్ఠుని మీద అనుమానం వేసింది. అతను ఎప్పుడూ పవిత్రమైన మనస్సుతో, ఆమె మేలుకోసమే ఉండేవాడు.
సప్తర్షిమధ్యగం వీరమవమేనే చ తం మునిమ్। అపధ్యానేన సా తేన ధూమారుణసమప్రభా। లక్ష్యాఽలక్ష్యా నాభిరూపా నిమిత్తమివ పశ్యతి
సప్తర్షుల మధ్యలో ఉన్న ఆ ఋషిని, పొగ అగ్నిలా ప్రకాశించే వాణ్ణి, అరుంధతి అనుమానంతో చూసింది. అతడిని ఒకసారి కనిపించేలా, మరొకసారి కనిపించనట్లుగా, సూచనలా చూశింది.
అపత్యహేతోః సంప్రాప్తం తథా త్వమపి మామిహ। ఇష్టమేవం గతే హి త్వం సా తథైవాద్య వర్తతే
నీవు సంతానంకోసం నన్ను చేరినట్లే, ఇప్పుడు ఆమె కూడా అలాగే వ్యవహరిస్తోంది.
న హి భార్యేతి విశ్వాసః కార్యః పుంసా కథంచన। న హి కార్యమనుధ్యాతి నారీ పుత్రవతీ సతీ
పురుషుడు భార్యపట్ల ఎప్పుడూ పూర్తిగా నమ్మకం పెట్టుకోకూడదు. ఎందుకంటే, సతీమంతులైనా, పిల్లలు ఉన్నా, స్త్రీలు తమ బాధ్యతలపై మనసు నిలుపుకోరు.
తతస్తే సర్వ ఏవైనం పుత్రాః సమ్యగుపాసతే। స చ తానాత్మజాన్సర్వానాశ్వాసయితుముద్యతః
ఆ తరువాత అతని పిల్లలందరూ చుట్టూ చేరి, అతనికి సేవ చేశారు. అతను కూడా వారందరినీ ఓదార్చేందుకు ప్రయత్నించాడు.
యుష్మాకమపవర్గార్థం తీ జ్వలనో మయా। అగ్నినా చ తథేత్యేతిజ్ఞాతం మహాత్మనా
మీ విముక్తి కోసం నేనే అగ్నిలో ప్రవేశించాను. మహాత్ముడు అనుగ్రహించినట్లే అగ్నిదేవుడు కూడా అంగీకరించాడు.
అగ్నేర్వచనమాజ్ఞాయ ధర్మజ్ఞతాం చ వః। భవతాం చ పరం వీర్యం నాహమిహాగతః
అగ్నిదేవుని ఆజ్ఞను, మీ ధర్మజ్ఞానాన్ని, మీ గొప్ప శక్తిని తెలుసుకొని నేను ఇక్కడికి వచ్చాను.