తథా తత్కృతవానగ్నిరభ్యనుజ్ఞాయ శార్ఙ్గకాన్। దదాహ ఖాణ్డవం దావం సమిద్ధో జనమేజయ
శారంగకులు అనుమతి ఇచ్చిన తరువాత, అగ్ని వారి మాటను పాటించి, ప్రబలంగా మండుతూ ఖాండవ అరణ్యాన్ని కాల్చేశాడు, ఓ జనమేజయ.
మన్దపాలోఽఞపి కౌరవ్యం చిన్తయామాస పుత్రకాన్। ఉక్త్వాఽపి చ స తిగ్మాంశుం నైవ శర్మాధిగచ్ఛతి
మండపాలుడు కూడా, ఓ కౌరవ వంశజా, తన కుమారుల గురించి ఆందోళన చెందసాగాడు. తేజోవంతుడైన వాడిని అడిగినా, అతనికి మనసుకు శాంతి కలగలేదు.
స తప్యమానః పుత్రార్థే లపితామిదమబ్రవీత్। కథం ను శక్తాః శరణే లపితే మమ పుత్రకాః
తన కుమారుల కోసం బాధపడుతూ, మండపాలుడు లపితను ఇలా అడిగాడు: 'నా పిల్లలు నీ సంరక్షణలో ఉన్నప్పుడు, వారు ఎలా బతకగలుగుతారు?'
వర్ధమానే హుతవహే వాతే చాశు ప్రవాయతి। అసమర్థా విమోక్షాయ భవిష్యన్తి మమాత్మజాః
అగ్ని పెరిగిపోతూ, గాలి వేగంగా వీస్తున్నప్పుడు, నా కుమారులు తప్పించుకోలేరు, వారు బతకలేరు.
కథం త్వశక్తా త్రాణాయ మాతా తేషాం తపస్వినీ। భవిష్యతి హి శోకార్తా పుత్రత్రాణమపశ్యతీ
తపస్సు చేసే వారి తల్లి, దుఃఖంతో కుమిలిపోయి, పిల్లలను రక్షించలేకపోతే, ఆమె ఎలా బలహీనురాలిగా మారిపోతుందో?
కథముడ్డీయనేఽశక్తాన్పతనే చ మమాత్మజాన్। సన్తప్యమానా బహుధా వాశమానా ప్రధావతీ
పరుగెత్తుతూ, ఏడుస్తూ, తల్లి ప్రయత్నించినా, ఎగిరిపోతూ లేదా పడిపోతూ, నా పిల్లలు ఎన్నో విధాలుగా బాధపడుతూ ఎలా తప్పించుకుంటారు?
జరితారిః కథం పుత్రః సారిసృక్కః కథం చ మే। స్తమ్బమిత్రః కథం ద్రోణః కథం సా చ తపస్వినీ
జరితారి నా కుమారుడు ఎలా బతుకుతాడు? సారిసృక్కుడు ఎలా? స్థంబమిత్రుడు, ద్రోణుడు, అలాగే ఆ తపస్సు చేసే వారి తల్లి ఎలా ఉండగలుగుతారు?
లాలప్యమానం తమృషఇం మన్దపాలం తథా వనే। లపితా ప్రత్యువాచేదం సాసూయమివ భారత
అటువంటి అడవిలో మండపాలుడు బాధతో మాట్లాడుతుండగా, లపిత కొంత అసహనంగా అతనికి ఇలా సమాధానం చెప్పింది, ఓ భారత.
న తే పుత్రేష్వవేక్షాఽస్తి యానృషీనుక్తవానసి। తేజస్వినో వీర్యవన్తో న తేషాం జ్వలనాద్భయమ్
నీవు మునులకు చెప్పినప్పటికీ, నీకు పిల్లలపై శ్రద్ధ లేదు. వారు ధైర్యవంతులు, బలవంతులు; అగ్నికి వారు భయపడరు.
త్వయాఽగ్నౌ తే పరీతాశ్చ స్వయం హి మమ సన్నిధౌ। శ్రుతం తథా చేతి జ్వలనేన మహాత్మనా
నీవు అగ్నిలో వారిని కాపాడావు, నేను కూడా వారి దగ్గర ఉన్నాను. ఈ విషయాన్ని ఆ మహాత్ముడైన అగ్ని స్వయంగా చెప్పాడు.
పలో న తాం వాచముక్త్వా మిథ్యా కరిష్యతి। న్ధుకృత్యే న తేన తే స్వస్థ మానసమ్
మండపాలుడు మాట ఇచ్చి, దాన్ని తప్పుగా చేయడు. అతని చేతకే నీ మనసు నిశ్చింతగా ఉండాలి.
తామేవ తు మమామిత్రాం చిన్తయన్పరితప్యసే। ధ్రువం మయి న తే స్నేహో యథా తపయం పురాఽభవత్
నీవు నా శత్రువుల గురించే ఆలోచిస్తూ బాధపడుతున్నావు. నాపై నీవు మునుపటి లా ప్రేమ చూపడం లేదు అనిపిస్తోంది.
నహి పక్షవతా న్యాయ్యం నిః హేన సుహృజ్జనే। పీడ్యమాన ఉపద్రష్టుం శక్తేనా మా కథంచన
రెక్కలు ఉన్నవాడు, కష్టంలో ఉన్న స్నేహితుడిని వదిలిపెట్టడం సరికాదు. శక్తి ఉన్నవాడు బాధపడుతున్నవారిని ఎప్పుడూ నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు.
గచ్ఛ త్వం జరితామేవ యదర్థం పరితప్యసే। చరిష్యామ్యహమప్యేకా యథా పురుషాశ్రితా
నీవు ఎవరిని గురించి బాధపడుతున్నావో, ఆ జరిత దగ్గరకు వెళ్ళు. నేనూ ఒంటరిగా జీవిస్తాను, మహిళలు పురుషులను ఆశ్రయించినట్లే.
నాహమేవం చరే లోకే యథా త్వమభిమన్యసే। అపత్యహేతోర్విచరే తచ్చ కృచ్ఛ్రగతం మమ
నీవు ఊహించినట్టు నేను లోకంలో ప్రవర్తించను. పిల్లల కోసం తిరుగుతున్నాను, అది నాకు చాలా కష్టం.
భూతం హిత్వా చ భావ్యర్థే యోఽవలమ్బేత్స మన్దధీః। అవమన్యేత తం లోకో యథేచ్ఛసి తథా కురు
ఉన్నదాన్ని వదిలి, రానున్నదానికోసం ఆశపడే వాడు మూర్ఖుడు. అలాంటి వాడిని లోకం తక్కువగా చూస్తుంది. నీవు కావాలనుకున్నట్లు చేయు.
ఏష హి ప్రజ్వలన్నగ్నిర్లేలిహానీ మహీరుహాన్। ఆవిగ్నే హృది సన్తాపం జనయత్యశివం మమ
ఈ అగ్ని మండుతూ చెట్లను ముట్టుకుంటూ, నా కలవరమైన హృదయానికి బాధను, దుఃఖాన్ని కలిగిస్తోంది.
భర్తుర్హి వాక్యం సా శ్రుత్వా లపితా దుఃఖితాఽభవత్। సాన్త్వయామాస చ పునః పతి పతిపరాయణా
భర్త మాటలు విని, లపిత దుఃఖించింది. అయినా, భర్తకు అంకితమై, అతనిని మళ్లీ ఓదార్చేందుకు ప్రయత్నించింది.
తస్మాద్దేశాదతిక్రాన్తే జ్వలనే జరితా పునః। జగామ పుత్రకానేన జరితా పుత్రగృద్ధినీ
ఆ ప్రాంతాన్ని దాటి, అగ్నిలో కాలిపోయిన జరితా, తన కుమారులను చూడాలని మళ్లీ వెళ్ళింది.
సా తాన్కుశలినః సర్వాన్విముక్తాఞ్జాతవేదసః। రోరూయమాణాన్దదృశే వనే పుత్రాన్నిరామయాన్
ఆమె అడవిలో తన కుమారులను అగ్నిలోంచి బయటపడి, ఆరోగ్యంగా, ఏడుస్తూ ఉన్నట్టు చూసింది.
అశ్రూణి ముముచే తేషాం దర్శనాత్సా పునఃపునః। `న శ్రద్ధేయం తతస్తేషాంర్శనం వై పునఃపునః
వారిని చూసి జరితా మళ్లీ మళ్లీ కన్నీళ్లు పెట్టుకుంది. అయినా వారి ఏడుపు ఆమెకు నమ్మశక్యంగా అనిపించలేదు.
ఇతి మత్వాఽబ్రవీద్వాకజరితా పుత్రగృద్ధినీ।' ఏకాకశశ్చ పుత్రాంస్తన్త్ర్శమానాన్వపద్యత
ఇలా ఆలోచించి, తన కుమారుల కోసం తపిస్తున్న జరితా, ఒంటరిగా వణుకుతూ వారివద్దకు వెళ్లింది.
జరితా తు పరిష్వజ్యుత్రస్నేహాచ్చుచుమ్బ హ
తల్లి ప్రేమతో జరితా తన కుమారులను ఆలింగనం చేసి ముద్దుపెట్టుకుంది.
తతోఽభ్యగచ్ఛత్సహసమన్దపాలోఽపి భారత। అథ తే సర్వ ఏవైనం భ్యనన్దంస్తదా సుతాః
ఆ సమయంలో మండపాలుడు కూడా త్వరగా అక్కడికి వచ్చాడు. అప్పుడు అతని కుమారులందరూ అతడిని చూసి ఆనందించారు.
గురుత్వాన్మన్దపాలస్తపసశ్చ విశేషతః। అభివాదామహే సర్వే తపక్షాః ప్రసాదతః
మండపాలుని వయస్సు, తపస్సు వల్ల అక్కడి తపస్వులందరూ అతనికి గౌరవంగా నమస్కరించారు.
ఏవముక్తవతాం తేషాం తనన్ద్య మహాతపాః। పరిష్వజ్య తతో మూ ఉపాఘ్రాయ చ బలకాన్। పుత్రాన్స్వయం సమాహూయతః ప్రోవాచ గౌతమః
అలా అందరూ మాట్లాడిన తర్వాత, ఆ మహాతపుడు ఆనందంతో తన కుమారులను ఆలింగనం చేసి, వాసన పూసి, గౌతముడు తన కుమారులను పిలిచి మాట్లాడాడు.
లాలప్యమానమేకైకంరితాం చ పునఃపునః। న చైవోచుస్తదా కింతమృషిం సాధ్వసాధు వా
ప్రతి బిడ్డను మళ్లీ మళ్లీ ముద్దాడుతుండగా, వారు ఆ ఋషికి ఏమీ చెప్పలేదు, మంచిదైనా చెడ్డదైనా మాట్లాడలేదు.
జ్యేష్ఠః సుతస్తే కత కతమస్తస్య చానుజః। మధ్యమః కతమశ్చైవ యాన్కతమశ్చ తే
వారిలో ఎవరు నీ పెద్ద కుమారుడు? ఎవరు అతని తమ్ముడు? ఎవరు మధ్యవాడు? వారిలో ఎవరు నీ కుమారుడు?
ఏవం బ్రువన్తం దుఃఖాకం మా న ప్రతిభాషసే। కృతవానస్మి హవ్యానైవ శాన్తిమితో లభే। `ఏవముక్త్వా తు తాం మన్దపాలస్తదాఽస్పృశత్
ఇలా అడుగుతున్నా, నీవు బాధతో ఉన్నా, ఎందుకు సమాధానం చెప్పడం లేదు? నేను హవిస్సులు సమర్పించి శాంతిని పొందాను. ఇలా చెప్పి మండపాలుడు ఆమెను తాకాడు.
కిం ను జ్యేష్ఠేన తే కిమనన్తరజేన తే। కిం వా మధ్యమజాతేన కిం కనిష్ఠేన వా పునః
నీకు పెద్దవాడిలో ఏముంది? అతని తమ్ముడిలో ఏముంది? మధ్యవాడిలో ఏముంది? లేదా చిన్నవాడిలో ఏముంది?