త్వమన్నం ప్రాణిభిర్భుక్తమన్తర్భూతో జగత్పతే। నిత్యప్రవృద్ధః పచసి త్వయి సర్వం ప్రతిష్ఠితమ్
ఓ జగత్పతీ, ప్రాణులు తినే అన్నం నీవే, లోపల ప్రవేశించి ఉంటావు. నీవు ఎప్పుడూ పెరుగుతూ, అన్నాన్ని వండుతావు; సమస్తం నీవులోనే ఆధారపడింది.
సూర్యో భూత్వా రశ్మిభిర్జాతవేదో భూమేరమ్భో భూమిజాతాన్రసాంశ్చ। విశ్వానాదాయ పునరుత్సృజ్య కాలే దృష్ట్వా వృష్ట్యా భావయసీహ శుక్ర
ఓ జాతవేదా, నీవు సూర్యుడై కిరణాలతో భూమిలోని నీటిని, భూమిలో పుట్టిన రసాలను పీల్చుకుంటావు. వాటిని మళ్లీ సమయానికి వదిలి, వర్షంగా కురిపించి, ఈ లోకాన్ని పోషిస్తావు, ఓ ప్రకాశమయుడా.
త్వత్త ఏతాః పునః శుక్ర వీరుధో హరితచ్ఛదాః। జాయన్తే పుష్కరిణ్యశ్చ సుభద్రశ్చ మహోదధిః
ఓ ప్రకాశమయుడా, నీవు మళ్లీ ఈ పచ్చని ఆకుల మొక్కలను పుట్టిస్తావు. పద్మవనాలు, మంగళకరమైన మహాసముద్రం కూడా నీవే ఉత్పత్తి చేస్తావు.
ఇదం వై సద్మ తిగ్మాంశో వరుణస్య పరాయణమ్। శివస్త్రాతా భవాస్మాకం మాఽస్మానద్య వినాశయ
ఓ తేజోమయుడా, ఇది నిజంగా వరుణుని ఆశ్రయమైన నివాసం. మాకు మంగళకరమైన రక్షకుడవై ఉండుము; ఈ రోజు మమ్మల్ని నాశనం చేయవద్దు.
పిఙ్గాక్ష లోహితగ్రీవ కృష్ణవర్త్మన్హుతాశన। పరేణ ప్రేహి ముఞ్చాస్మాన్సాగరస్య గృహానివ
పసుపు కళ్లవాడా, ఎర్ర మెడవాడా, నలుపు మార్గమున నడిచేవాడా, హవిస్సు భక్షించేవాడా, దయచేసి మమ్మల్ని ఇక్కడి నుండి విడిపించు, సముద్రపు గృహాల నుండి బయటపడినట్లుగా మమ్మల్ని విముక్తి చేయుము.
ఏవముక్తో జాతవేదా ద్రోణేన బ్రహ్మవాదినా। ద్రోణమాహ ప్రతీతాత్మా మన్దపాలప్రతిజ్ఞయా
ఇలా బ్రహ్మవేత్త అయిన ద్రోణుడు జాతవేదసుని ప్రార్థించగా, మండపాలుడి ప్రతిజ్ఞతో హృదయం సంతోషంతో నిండిన అగ్ని, ద్రోణునికి ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు.
ఋషిర్ద్రోణస్త్వమసి వై బ్రహ్మైతద్వ్యాహృతం ఈప్సితం తే కరిష్యామి న చ తే
ఋషి ద్రోణుడవు నీవే. ఈ బ్రహ్మవాక్యం పలికినది. నీ కోరికను నేను నెరవేర్చుతాను, ఇంకా—
మన్దపాలేన వై యూయం మమ పూర్వం నివేదితాః। వర్జయేః పుత్రకాన్మహ్యం దహన్దావమితి స్మ హ
మండపాలుడు ముందుగా నన్ను కలిసినప్పుడు, 'నా పిల్లలను అడవిని దహించేటప్పుడు విడిచిపెట్టు' అని చెప్పాడు.
తస్య తద్వచనం ద్రోణ త్వయా యచ్చేహ భాషితమ్। ఉభయం మే గరీయస్తు బ్రూహి కిం కరవాణి తే। భృశం ప్రీతోఽస్మి భద్రం తే బ్రహ్మంస్తోత్రేణ సత్తమ
ద్రోణా, అతని మాట, ఇప్పుడు నీవు చెప్పిన మాట—రెండూ నాకు సమానంగా ముఖ్యమైనవి. నీవు కోరింది ఏదో చెప్పు, నేను చేసెదను. నీ స్తోత్రంతో నేను ఎంతో సంతోషించాను. మంగళం కలగాలి, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా.
ఇమే మార్జారకాః శుక్ర నిత్యముద్వేజయన్తి నః। ఏతాన్కురుష్వ దగ్ధాంస్త్వం హుతాశన సబాన్ధవాన్
ఓ ప్రకాశమయుడా, ఈ పిల్లి వంశస్థులు మమ్మల్ని ఎప్పుడూ బాధిస్తారు. హుతాశనా, వీరిని వారి బంధువులతో కలిపి దహించు.
తథా తత్కృతవానగ్నిరభ్యనుజ్ఞాయ శార్ఙ్గకాన్। దదాహ ఖాణ్డవం దావం సమిద్ధో జనమేజయ
శారంగకులు అనుమతి ఇచ్చిన తరువాత, అగ్ని వారి మాటను పాటించి, ప్రబలంగా మండుతూ ఖాండవ అరణ్యాన్ని కాల్చేశాడు, ఓ జనమేజయ.
మన్దపాలోఽఞపి కౌరవ్యం చిన్తయామాస పుత్రకాన్। ఉక్త్వాఽపి చ స తిగ్మాంశుం నైవ శర్మాధిగచ్ఛతి
మండపాలుడు కూడా, ఓ కౌరవ వంశజా, తన కుమారుల గురించి ఆందోళన చెందసాగాడు. తేజోవంతుడైన వాడిని అడిగినా, అతనికి మనసుకు శాంతి కలగలేదు.
స తప్యమానః పుత్రార్థే లపితామిదమబ్రవీత్। కథం ను శక్తాః శరణే లపితే మమ పుత్రకాః
తన కుమారుల కోసం బాధపడుతూ, మండపాలుడు లపితను ఇలా అడిగాడు: 'నా పిల్లలు నీ సంరక్షణలో ఉన్నప్పుడు, వారు ఎలా బతకగలుగుతారు?'
వర్ధమానే హుతవహే వాతే చాశు ప్రవాయతి। అసమర్థా విమోక్షాయ భవిష్యన్తి మమాత్మజాః
అగ్ని పెరిగిపోతూ, గాలి వేగంగా వీస్తున్నప్పుడు, నా కుమారులు తప్పించుకోలేరు, వారు బతకలేరు.
కథం త్వశక్తా త్రాణాయ మాతా తేషాం తపస్వినీ। భవిష్యతి హి శోకార్తా పుత్రత్రాణమపశ్యతీ
తపస్సు చేసే వారి తల్లి, దుఃఖంతో కుమిలిపోయి, పిల్లలను రక్షించలేకపోతే, ఆమె ఎలా బలహీనురాలిగా మారిపోతుందో?
కథముడ్డీయనేఽశక్తాన్పతనే చ మమాత్మజాన్। సన్తప్యమానా బహుధా వాశమానా ప్రధావతీ
పరుగెత్తుతూ, ఏడుస్తూ, తల్లి ప్రయత్నించినా, ఎగిరిపోతూ లేదా పడిపోతూ, నా పిల్లలు ఎన్నో విధాలుగా బాధపడుతూ ఎలా తప్పించుకుంటారు?
జరితారిః కథం పుత్రః సారిసృక్కః కథం చ మే। స్తమ్బమిత్రః కథం ద్రోణః కథం సా చ తపస్వినీ
జరితారి నా కుమారుడు ఎలా బతుకుతాడు? సారిసృక్కుడు ఎలా? స్థంబమిత్రుడు, ద్రోణుడు, అలాగే ఆ తపస్సు చేసే వారి తల్లి ఎలా ఉండగలుగుతారు?
లాలప్యమానం తమృషఇం మన్దపాలం తథా వనే। లపితా ప్రత్యువాచేదం సాసూయమివ భారత
అటువంటి అడవిలో మండపాలుడు బాధతో మాట్లాడుతుండగా, లపిత కొంత అసహనంగా అతనికి ఇలా సమాధానం చెప్పింది, ఓ భారత.
న తే పుత్రేష్వవేక్షాఽస్తి యానృషీనుక్తవానసి। తేజస్వినో వీర్యవన్తో న తేషాం జ్వలనాద్భయమ్
నీవు మునులకు చెప్పినప్పటికీ, నీకు పిల్లలపై శ్రద్ధ లేదు. వారు ధైర్యవంతులు, బలవంతులు; అగ్నికి వారు భయపడరు.
త్వయాఽగ్నౌ తే పరీతాశ్చ స్వయం హి మమ సన్నిధౌ। శ్రుతం తథా చేతి జ్వలనేన మహాత్మనా
నీవు అగ్నిలో వారిని కాపాడావు, నేను కూడా వారి దగ్గర ఉన్నాను. ఈ విషయాన్ని ఆ మహాత్ముడైన అగ్ని స్వయంగా చెప్పాడు.
పలో న తాం వాచముక్త్వా మిథ్యా కరిష్యతి। న్ధుకృత్యే న తేన తే స్వస్థ మానసమ్
మండపాలుడు మాట ఇచ్చి, దాన్ని తప్పుగా చేయడు. అతని చేతకే నీ మనసు నిశ్చింతగా ఉండాలి.
తామేవ తు మమామిత్రాం చిన్తయన్పరితప్యసే। ధ్రువం మయి న తే స్నేహో యథా తపయం పురాఽభవత్
నీవు నా శత్రువుల గురించే ఆలోచిస్తూ బాధపడుతున్నావు. నాపై నీవు మునుపటి లా ప్రేమ చూపడం లేదు అనిపిస్తోంది.
నహి పక్షవతా న్యాయ్యం నిః హేన సుహృజ్జనే। పీడ్యమాన ఉపద్రష్టుం శక్తేనా మా కథంచన
రెక్కలు ఉన్నవాడు, కష్టంలో ఉన్న స్నేహితుడిని వదిలిపెట్టడం సరికాదు. శక్తి ఉన్నవాడు బాధపడుతున్నవారిని ఎప్పుడూ నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు.
గచ్ఛ త్వం జరితామేవ యదర్థం పరితప్యసే। చరిష్యామ్యహమప్యేకా యథా పురుషాశ్రితా
నీవు ఎవరిని గురించి బాధపడుతున్నావో, ఆ జరిత దగ్గరకు వెళ్ళు. నేనూ ఒంటరిగా జీవిస్తాను, మహిళలు పురుషులను ఆశ్రయించినట్లే.
నాహమేవం చరే లోకే యథా త్వమభిమన్యసే। అపత్యహేతోర్విచరే తచ్చ కృచ్ఛ్రగతం మమ
నీవు ఊహించినట్టు నేను లోకంలో ప్రవర్తించను. పిల్లల కోసం తిరుగుతున్నాను, అది నాకు చాలా కష్టం.
భూతం హిత్వా చ భావ్యర్థే యోఽవలమ్బేత్స మన్దధీః। అవమన్యేత తం లోకో యథేచ్ఛసి తథా కురు
ఉన్నదాన్ని వదిలి, రానున్నదానికోసం ఆశపడే వాడు మూర్ఖుడు. అలాంటి వాడిని లోకం తక్కువగా చూస్తుంది. నీవు కావాలనుకున్నట్లు చేయు.
ఏష హి ప్రజ్వలన్నగ్నిర్లేలిహానీ మహీరుహాన్। ఆవిగ్నే హృది సన్తాపం జనయత్యశివం మమ
ఈ అగ్ని మండుతూ చెట్లను ముట్టుకుంటూ, నా కలవరమైన హృదయానికి బాధను, దుఃఖాన్ని కలిగిస్తోంది.
భర్తుర్హి వాక్యం సా శ్రుత్వా లపితా దుఃఖితాఽభవత్। సాన్త్వయామాస చ పునః పతి పతిపరాయణా
భర్త మాటలు విని, లపిత దుఃఖించింది. అయినా, భర్తకు అంకితమై, అతనిని మళ్లీ ఓదార్చేందుకు ప్రయత్నించింది.
తస్మాద్దేశాదతిక్రాన్తే జ్వలనే జరితా పునః। జగామ పుత్రకానేన జరితా పుత్రగృద్ధినీ
ఆ ప్రాంతాన్ని దాటి, అగ్నిలో కాలిపోయిన జరితా, తన కుమారులను చూడాలని మళ్లీ వెళ్ళింది.
సా తాన్కుశలినః సర్వాన్విముక్తాఞ్జాతవేదసః। రోరూయమాణాన్దదృశే వనే పుత్రాన్నిరామయాన్
ఆమె అడవిలో తన కుమారులను అగ్నిలోంచి బయటపడి, ఆరోగ్యంగా, ఏడుస్తూ ఉన్నట్టు చూసింది.