హిరణ్యరేతాస్త్వరితో జలన్నాయాతి నః క్షయమ్। సప్తజిహ్వాననః క్రూరో లిహానో విసర్పతి
హిరణ్యరేత అనే అగ్ని వేగంగా మండుతూ, మన ఇంటివైపు వస్తున్నాడు. ఏడుగుపాళ్లు ఉన్న అతడు భయంకరంగా లేపుతూ వ్యాపిస్తున్నాడు.
ఏవం సంభాష్య తేఽన్యోన్యం మన్దపాలస్య పుత్రకాః। తుష్టువుః ప్రయతా భూత్వా యథాఽగ్నిం శృణు పార్థివ
అలా మందపాలుని పిల్లలు ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకుని, అగ్నిని భక్తితో స్తుతించారు. రాజా, వారు అగ్నిని ఎలా ప్రార్థించారో విను.
ఆత్మాఽసి వాయోర్జ్వలన శరీరమసి వీరుధామ్। యోనిరాపశ్చ తే శుక్రం యోనిస్త్వమసి చామ్భసః
ఓ దహనశక్తి, నీవే గాలికి ప్రాణం, మొక్కలకు శరీరం. నీ మూలం నీరు, నీరు నుండే నీవు జన్మించావు.
ఊర్ధ్వం చాధశ్చ సర్పన్తి పృష్ఠతః పార్శ్వతస్తథా। అర్చిషస్తే మహావీర్య రశ్యమః సవితుర్యథా
ఓ మహాశక్తిమంతుడా, నీ జ్వాలలు పైకి, కిందకి, వెనుక, పక్కలకూ వ్యాపించుచున్నాయి. అవి సూర్యుని కిరణాల్లా అన్ని వైపులా వ్యాపిస్తాయి.
మాతా ప్రణష్టా పితరం న విద్మః పక్షా జాతా నై నో ధూమకేతో। న నస్త్రాతా విద్యతే వై త్వదన్య- స్తస్మాదస్మాంస్త్రాహి బాలాంస్త్వమగ్నే
మా తల్లి కనపడడం లేదు, తండ్రి ఎవరో కూడా మాకు తెలియదు. ఓ ధూమకేతువా, మాకు రెక్కలు వచ్చాయి, కానీ నీవు మాకు హానిచేయేవాడు కావు. నిన్ను తప్ప మాకు రక్షకుడు లేడు. అందుకే, ఓ అగ్ని, మేము పిల్లలను నీవు కాపాడుము.
యదగ్నే తే శివం రూపం యే చ తే సప్త హేతయః। తేన నః పరిపాహి త్వమార్తాన్నః శరణైషిణః
ఓ అగ్ని, నీకు ఉన్న మంగళకరమైన రూపం, నీ ఏడుగురు మూలాలు—అవి ద్వారా మేము బాధపడుతున్న, ఆశ్రయం కోరిన మమ్మల్ని నీవు రక్షించు.
త్వమేవైకస్తపసే జప్తవేదో నాన్యస్తప్తా విద్యతే గోషు దేవ। ఋషీనస్మాన్బాలకాన్పాలయస్వ పరేణాస్మాన్ప్రేహి వై హవ్యవాహ
ఓ యజ్ఞవేత్త, నీవే ఒక్కడే తపస్సుతో వేడెక్కినవాడు; దేవా, గోవులలో మరెవరూ అలా వేడెక్కరు. మేము ఋషులు, పిల్లలను నీవు కాపాడుము; హవ్యవాహనా, మమ్మల్ని ఆపద నుండి దాటించు.
సర్వమగ్నే త్వమేవైకస్త్వయి సర్వమిదం జగత్। త్వం ధారయసి భూతాని భువనం త్వం బిభర్షి చ
ఓ అగ్ని, నీవే అన్నీ. ఈ జగత్తంతా నీవులోనే ఉంది. నీవే సమస్త భూతాలను, ఈ భువనాన్ని మోయుచున్నావు.
త్వమగ్నిర్హవ్యవాహస్త్వం త్వమేవ పరమం హవిః। మనీషిణస్త్వాం జానన్తి బహుధా చైకధాపి చ
నీవే అగ్ని, హవ్యవాహనుడు; నీవే పరమమైన హవిస్సు. జ్ఞానులు నిన్ను అనేక రూపాల్లోను, ఒక్కటిగానూ తెలుసుకుంటారు.
సృష్ట్వా లోకాంస్త్రీనిమాన్హవ్యవాహ కాలే ప్రాప్తే పచసి పునః సమిద్ధః। త్వం సర్వస్య భువనస్య ప్రసూతి- స్త్వమేవాగ్నే భవసి పునః ప్రతిష్ఠా
ఓ హవ్యవాహనా, ఈ మూడు లోకాలను సృష్టించిన తరువాత, సమయం వచ్చినప్పుడు వాటిని మళ్లీ దహించెదవు. నీవే అన్ని భువనాలకు మూలం, మళ్లీ నీవే వాటి ఆధారం.
త్వమన్నం ప్రాణిభిర్భుక్తమన్తర్భూతో జగత్పతే। నిత్యప్రవృద్ధః పచసి త్వయి సర్వం ప్రతిష్ఠితమ్
ఓ జగత్పతీ, ప్రాణులు తినే అన్నం నీవే, లోపల ప్రవేశించి ఉంటావు. నీవు ఎప్పుడూ పెరుగుతూ, అన్నాన్ని వండుతావు; సమస్తం నీవులోనే ఆధారపడింది.
సూర్యో భూత్వా రశ్మిభిర్జాతవేదో భూమేరమ్భో భూమిజాతాన్రసాంశ్చ। విశ్వానాదాయ పునరుత్సృజ్య కాలే దృష్ట్వా వృష్ట్యా భావయసీహ శుక్ర
ఓ జాతవేదా, నీవు సూర్యుడై కిరణాలతో భూమిలోని నీటిని, భూమిలో పుట్టిన రసాలను పీల్చుకుంటావు. వాటిని మళ్లీ సమయానికి వదిలి, వర్షంగా కురిపించి, ఈ లోకాన్ని పోషిస్తావు, ఓ ప్రకాశమయుడా.
త్వత్త ఏతాః పునః శుక్ర వీరుధో హరితచ్ఛదాః। జాయన్తే పుష్కరిణ్యశ్చ సుభద్రశ్చ మహోదధిః
ఓ ప్రకాశమయుడా, నీవు మళ్లీ ఈ పచ్చని ఆకుల మొక్కలను పుట్టిస్తావు. పద్మవనాలు, మంగళకరమైన మహాసముద్రం కూడా నీవే ఉత్పత్తి చేస్తావు.
ఇదం వై సద్మ తిగ్మాంశో వరుణస్య పరాయణమ్। శివస్త్రాతా భవాస్మాకం మాఽస్మానద్య వినాశయ
ఓ తేజోమయుడా, ఇది నిజంగా వరుణుని ఆశ్రయమైన నివాసం. మాకు మంగళకరమైన రక్షకుడవై ఉండుము; ఈ రోజు మమ్మల్ని నాశనం చేయవద్దు.
పిఙ్గాక్ష లోహితగ్రీవ కృష్ణవర్త్మన్హుతాశన। పరేణ ప్రేహి ముఞ్చాస్మాన్సాగరస్య గృహానివ
పసుపు కళ్లవాడా, ఎర్ర మెడవాడా, నలుపు మార్గమున నడిచేవాడా, హవిస్సు భక్షించేవాడా, దయచేసి మమ్మల్ని ఇక్కడి నుండి విడిపించు, సముద్రపు గృహాల నుండి బయటపడినట్లుగా మమ్మల్ని విముక్తి చేయుము.
ఏవముక్తో జాతవేదా ద్రోణేన బ్రహ్మవాదినా। ద్రోణమాహ ప్రతీతాత్మా మన్దపాలప్రతిజ్ఞయా
ఇలా బ్రహ్మవేత్త అయిన ద్రోణుడు జాతవేదసుని ప్రార్థించగా, మండపాలుడి ప్రతిజ్ఞతో హృదయం సంతోషంతో నిండిన అగ్ని, ద్రోణునికి ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు.
ఋషిర్ద్రోణస్త్వమసి వై బ్రహ్మైతద్వ్యాహృతం ఈప్సితం తే కరిష్యామి న చ తే
ఋషి ద్రోణుడవు నీవే. ఈ బ్రహ్మవాక్యం పలికినది. నీ కోరికను నేను నెరవేర్చుతాను, ఇంకా—
మన్దపాలేన వై యూయం మమ పూర్వం నివేదితాః। వర్జయేః పుత్రకాన్మహ్యం దహన్దావమితి స్మ హ
మండపాలుడు ముందుగా నన్ను కలిసినప్పుడు, 'నా పిల్లలను అడవిని దహించేటప్పుడు విడిచిపెట్టు' అని చెప్పాడు.
తస్య తద్వచనం ద్రోణ త్వయా యచ్చేహ భాషితమ్। ఉభయం మే గరీయస్తు బ్రూహి కిం కరవాణి తే। భృశం ప్రీతోఽస్మి భద్రం తే బ్రహ్మంస్తోత్రేణ సత్తమ
ద్రోణా, అతని మాట, ఇప్పుడు నీవు చెప్పిన మాట—రెండూ నాకు సమానంగా ముఖ్యమైనవి. నీవు కోరింది ఏదో చెప్పు, నేను చేసెదను. నీ స్తోత్రంతో నేను ఎంతో సంతోషించాను. మంగళం కలగాలి, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా.
ఇమే మార్జారకాః శుక్ర నిత్యముద్వేజయన్తి నః। ఏతాన్కురుష్వ దగ్ధాంస్త్వం హుతాశన సబాన్ధవాన్
ఓ ప్రకాశమయుడా, ఈ పిల్లి వంశస్థులు మమ్మల్ని ఎప్పుడూ బాధిస్తారు. హుతాశనా, వీరిని వారి బంధువులతో కలిపి దహించు.
తథా తత్కృతవానగ్నిరభ్యనుజ్ఞాయ శార్ఙ్గకాన్। దదాహ ఖాణ్డవం దావం సమిద్ధో జనమేజయ
శారంగకులు అనుమతి ఇచ్చిన తరువాత, అగ్ని వారి మాటను పాటించి, ప్రబలంగా మండుతూ ఖాండవ అరణ్యాన్ని కాల్చేశాడు, ఓ జనమేజయ.
మన్దపాలోఽఞపి కౌరవ్యం చిన్తయామాస పుత్రకాన్। ఉక్త్వాఽపి చ స తిగ్మాంశుం నైవ శర్మాధిగచ్ఛతి
మండపాలుడు కూడా, ఓ కౌరవ వంశజా, తన కుమారుల గురించి ఆందోళన చెందసాగాడు. తేజోవంతుడైన వాడిని అడిగినా, అతనికి మనసుకు శాంతి కలగలేదు.
స తప్యమానః పుత్రార్థే లపితామిదమబ్రవీత్। కథం ను శక్తాః శరణే లపితే మమ పుత్రకాః
తన కుమారుల కోసం బాధపడుతూ, మండపాలుడు లపితను ఇలా అడిగాడు: 'నా పిల్లలు నీ సంరక్షణలో ఉన్నప్పుడు, వారు ఎలా బతకగలుగుతారు?'
వర్ధమానే హుతవహే వాతే చాశు ప్రవాయతి। అసమర్థా విమోక్షాయ భవిష్యన్తి మమాత్మజాః
అగ్ని పెరిగిపోతూ, గాలి వేగంగా వీస్తున్నప్పుడు, నా కుమారులు తప్పించుకోలేరు, వారు బతకలేరు.
కథం త్వశక్తా త్రాణాయ మాతా తేషాం తపస్వినీ। భవిష్యతి హి శోకార్తా పుత్రత్రాణమపశ్యతీ
తపస్సు చేసే వారి తల్లి, దుఃఖంతో కుమిలిపోయి, పిల్లలను రక్షించలేకపోతే, ఆమె ఎలా బలహీనురాలిగా మారిపోతుందో?
కథముడ్డీయనేఽశక్తాన్పతనే చ మమాత్మజాన్। సన్తప్యమానా బహుధా వాశమానా ప్రధావతీ
పరుగెత్తుతూ, ఏడుస్తూ, తల్లి ప్రయత్నించినా, ఎగిరిపోతూ లేదా పడిపోతూ, నా పిల్లలు ఎన్నో విధాలుగా బాధపడుతూ ఎలా తప్పించుకుంటారు?
జరితారిః కథం పుత్రః సారిసృక్కః కథం చ మే। స్తమ్బమిత్రః కథం ద్రోణః కథం సా చ తపస్వినీ
జరితారి నా కుమారుడు ఎలా బతుకుతాడు? సారిసృక్కుడు ఎలా? స్థంబమిత్రుడు, ద్రోణుడు, అలాగే ఆ తపస్సు చేసే వారి తల్లి ఎలా ఉండగలుగుతారు?
లాలప్యమానం తమృషఇం మన్దపాలం తథా వనే। లపితా ప్రత్యువాచేదం సాసూయమివ భారత
అటువంటి అడవిలో మండపాలుడు బాధతో మాట్లాడుతుండగా, లపిత కొంత అసహనంగా అతనికి ఇలా సమాధానం చెప్పింది, ఓ భారత.
న తే పుత్రేష్వవేక్షాఽస్తి యానృషీనుక్తవానసి। తేజస్వినో వీర్యవన్తో న తేషాం జ్వలనాద్భయమ్
నీవు మునులకు చెప్పినప్పటికీ, నీకు పిల్లలపై శ్రద్ధ లేదు. వారు ధైర్యవంతులు, బలవంతులు; అగ్నికి వారు భయపడరు.
త్వయాఽగ్నౌ తే పరీతాశ్చ స్వయం హి మమ సన్నిధౌ। శ్రుతం తథా చేతి జ్వలనేన మహాత్మనా
నీవు అగ్నిలో వారిని కాపాడావు, నేను కూడా వారి దగ్గర ఉన్నాను. ఈ విషయాన్ని ఆ మహాత్ముడైన అగ్ని స్వయంగా చెప్పాడు.