న చోపకృతమస్మాభిర్న చాస్మాన్వేత్థ యే వయమ్। పీడ్యమానా బిభర్ష్యస్మాన్కా సతీ కే వయం తవ
మేము నీకు ఉపకారం చేయలేదు, నీవు మేమెవరో కూడా తెలియదు. ఇబ్బందిలో ఉన్న మమ్మల్ని నీవు భరిస్తున్నావు—నీకు మేము ఏమి లాభం?
తరుణీ దర్శీయాఽసి సమర్థా భర్తురేషణే। అనుగచ్ఛ పతిం మాతుః పుత్రానాప్స్యసి శోమనాన్
నీవు యువతిగా, అందంగా, భర్తను వెతకగలిగే సామర్థ్యం కలవాడివి. అమ్మా, భర్తను అనుసరించు, ఆనందాన్ని ఇచ్చే పిల్లలను పొందుతావు.
వయమస్నిం సమావిశ్య లోకానాప్స్యామ శోభనాన్। అథాస్మాన్న దహేదగ్నిరాయాస్త్వం పునరేవ నః
మేము ఈ బిలంలోకి వెళ్లి, మంచి లోకాలను పొందుతాము. అప్పటికి మమ్మల్ని అగ్ని కాల్చదు, నీవు మళ్లీ మమ్మల్ని చూడవచ్చు.
ఏవముక్తా తతః శార్ఙ్గీ పుత్రానుత్సృజ్య ఖాణ్డవే। జగామ త్వరితా దేశం క్షేమమగ్నేరనామయమ్
అలా పిల్లలు చెప్పిన తర్వాత, శారంగి తన పిల్లలను ఖాండవ అరణ్యంలో వదిలేసి, త్వరగా అగ్నికి సంబంధించిన సురక్షితమైన చోటికి వెళ్లింది.
తతస్తీక్ష్ణార్చిరభ్యాగాత్త్వరితో హవ్యవాహనః। యత్ర శార్ఙ్గా వభూవుస్తే మన్దపాలస్య పుత్రకాః
తర్వాత, మండుతున్న అగ్ని వేగంగా అక్కడికి వచ్చాడు, అక్కడ శారంగ పక్షులు, అంటే మందపాలుని పిల్లలు ఉన్నారు.
తతస్తం జ్వలితం దృష్ట్వా జ్వలనం తే విహఙ్గమాః। `వ్యథితాః కరుణా వాచః శ్రావయామాసురన్తికాత్।' జరితారిస్తతో వాక్యం శ్రావయామాస పావకమ్
అప్పుడు ఆ పక్షులు అగ్ని జ్వాలలు చూసి భయపడి, దగ్గరగా ఉండి దయనీయంగా మాట్లాడారు. ఆ సమయంలో జరితారి అగ్నితో ఇలా అన్నాడు.
పురతః కృచ్ఛ్రకాలస్య ధీమాఞ్జాగర్తి పురుషః। స కృచ్ఛ్రకాలం సంప్రాప్య వ్యథాం నైవైతి కర్హిచిత్
కష్టం రాకముందే తెలివైనవాడు జాగ్రత్తగా ఉంటాడు. కష్టం వచ్చినప్పుడు అతడికి ఎప్పుడూ బాధ ఉండదు.
యస్తు కృచ్ఛ్రమనుప్రాప్తం విచేతా నావబుధ్యతే। సకృచ్ఛ్రకాలే వ్యథితో న శ్రేయో విన్దతే మహత్
కానీ కష్టం వచ్చినప్పుడు ఎవడు అయోమయంగా ఉండి, అర్థం చేసుకోకపోతే, ఆ కష్ట సమయంలో బాధపడతాడు, గొప్ప మేలు పొందడు.
ధీరస్త్వమసి మేధావీ ప్రాణకృచ్ఛ్రమిదం చ నః। ప్రాజ్ఞః శూరో బహూనాం హి భవత్యేకో న సంశయః
నీవు ధైర్యవంతుడవు, తెలివైనవాడవు. ఈ ప్రాణాల కష్టం మనదే. అనేక మందిలో జ్ఞానమున్న, ధైర్యమున్నవాడు ఒక్కరే ఉంటాడు, అందులో సందేహం లేదు.
జ్యేష్ఠస్తాతో భవతి వై జ్యేష్ఠో ముఞ్చతి కృచ్ఛ్రతః। జ్యేష్ఠశ్చేన్న ప్రజానాతి నీయాన్కిం కరిష్యతి
తండ్రి, పెద్దవాడు నిజంగా పెద్దవాడే. కష్టంలో పెద్దవాడే బయటపడతాడు. పెద్దవాడు తెలియకపోతే, చిన్నవాడు ఏమి చేయగలడు?
హిరణ్యరేతాస్త్వరితో జలన్నాయాతి నః క్షయమ్। సప్తజిహ్వాననః క్రూరో లిహానో విసర్పతి
హిరణ్యరేత అనే అగ్ని వేగంగా మండుతూ, మన ఇంటివైపు వస్తున్నాడు. ఏడుగుపాళ్లు ఉన్న అతడు భయంకరంగా లేపుతూ వ్యాపిస్తున్నాడు.
ఏవం సంభాష్య తేఽన్యోన్యం మన్దపాలస్య పుత్రకాః। తుష్టువుః ప్రయతా భూత్వా యథాఽగ్నిం శృణు పార్థివ
అలా మందపాలుని పిల్లలు ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకుని, అగ్నిని భక్తితో స్తుతించారు. రాజా, వారు అగ్నిని ఎలా ప్రార్థించారో విను.
ఆత్మాఽసి వాయోర్జ్వలన శరీరమసి వీరుధామ్। యోనిరాపశ్చ తే శుక్రం యోనిస్త్వమసి చామ్భసః
ఓ దహనశక్తి, నీవే గాలికి ప్రాణం, మొక్కలకు శరీరం. నీ మూలం నీరు, నీరు నుండే నీవు జన్మించావు.
ఊర్ధ్వం చాధశ్చ సర్పన్తి పృష్ఠతః పార్శ్వతస్తథా। అర్చిషస్తే మహావీర్య రశ్యమః సవితుర్యథా
ఓ మహాశక్తిమంతుడా, నీ జ్వాలలు పైకి, కిందకి, వెనుక, పక్కలకూ వ్యాపించుచున్నాయి. అవి సూర్యుని కిరణాల్లా అన్ని వైపులా వ్యాపిస్తాయి.
మాతా ప్రణష్టా పితరం న విద్మః పక్షా జాతా నై నో ధూమకేతో। న నస్త్రాతా విద్యతే వై త్వదన్య- స్తస్మాదస్మాంస్త్రాహి బాలాంస్త్వమగ్నే
మా తల్లి కనపడడం లేదు, తండ్రి ఎవరో కూడా మాకు తెలియదు. ఓ ధూమకేతువా, మాకు రెక్కలు వచ్చాయి, కానీ నీవు మాకు హానిచేయేవాడు కావు. నిన్ను తప్ప మాకు రక్షకుడు లేడు. అందుకే, ఓ అగ్ని, మేము పిల్లలను నీవు కాపాడుము.
యదగ్నే తే శివం రూపం యే చ తే సప్త హేతయః। తేన నః పరిపాహి త్వమార్తాన్నః శరణైషిణః
ఓ అగ్ని, నీకు ఉన్న మంగళకరమైన రూపం, నీ ఏడుగురు మూలాలు—అవి ద్వారా మేము బాధపడుతున్న, ఆశ్రయం కోరిన మమ్మల్ని నీవు రక్షించు.
త్వమేవైకస్తపసే జప్తవేదో నాన్యస్తప్తా విద్యతే గోషు దేవ। ఋషీనస్మాన్బాలకాన్పాలయస్వ పరేణాస్మాన్ప్రేహి వై హవ్యవాహ
ఓ యజ్ఞవేత్త, నీవే ఒక్కడే తపస్సుతో వేడెక్కినవాడు; దేవా, గోవులలో మరెవరూ అలా వేడెక్కరు. మేము ఋషులు, పిల్లలను నీవు కాపాడుము; హవ్యవాహనా, మమ్మల్ని ఆపద నుండి దాటించు.
సర్వమగ్నే త్వమేవైకస్త్వయి సర్వమిదం జగత్। త్వం ధారయసి భూతాని భువనం త్వం బిభర్షి చ
ఓ అగ్ని, నీవే అన్నీ. ఈ జగత్తంతా నీవులోనే ఉంది. నీవే సమస్త భూతాలను, ఈ భువనాన్ని మోయుచున్నావు.
త్వమగ్నిర్హవ్యవాహస్త్వం త్వమేవ పరమం హవిః। మనీషిణస్త్వాం జానన్తి బహుధా చైకధాపి చ
నీవే అగ్ని, హవ్యవాహనుడు; నీవే పరమమైన హవిస్సు. జ్ఞానులు నిన్ను అనేక రూపాల్లోను, ఒక్కటిగానూ తెలుసుకుంటారు.
సృష్ట్వా లోకాంస్త్రీనిమాన్హవ్యవాహ కాలే ప్రాప్తే పచసి పునః సమిద్ధః। త్వం సర్వస్య భువనస్య ప్రసూతి- స్త్వమేవాగ్నే భవసి పునః ప్రతిష్ఠా
ఓ హవ్యవాహనా, ఈ మూడు లోకాలను సృష్టించిన తరువాత, సమయం వచ్చినప్పుడు వాటిని మళ్లీ దహించెదవు. నీవే అన్ని భువనాలకు మూలం, మళ్లీ నీవే వాటి ఆధారం.
త్వమన్నం ప్రాణిభిర్భుక్తమన్తర్భూతో జగత్పతే। నిత్యప్రవృద్ధః పచసి త్వయి సర్వం ప్రతిష్ఠితమ్
ఓ జగత్పతీ, ప్రాణులు తినే అన్నం నీవే, లోపల ప్రవేశించి ఉంటావు. నీవు ఎప్పుడూ పెరుగుతూ, అన్నాన్ని వండుతావు; సమస్తం నీవులోనే ఆధారపడింది.
సూర్యో భూత్వా రశ్మిభిర్జాతవేదో భూమేరమ్భో భూమిజాతాన్రసాంశ్చ। విశ్వానాదాయ పునరుత్సృజ్య కాలే దృష్ట్వా వృష్ట్యా భావయసీహ శుక్ర
ఓ జాతవేదా, నీవు సూర్యుడై కిరణాలతో భూమిలోని నీటిని, భూమిలో పుట్టిన రసాలను పీల్చుకుంటావు. వాటిని మళ్లీ సమయానికి వదిలి, వర్షంగా కురిపించి, ఈ లోకాన్ని పోషిస్తావు, ఓ ప్రకాశమయుడా.
త్వత్త ఏతాః పునః శుక్ర వీరుధో హరితచ్ఛదాః। జాయన్తే పుష్కరిణ్యశ్చ సుభద్రశ్చ మహోదధిః
ఓ ప్రకాశమయుడా, నీవు మళ్లీ ఈ పచ్చని ఆకుల మొక్కలను పుట్టిస్తావు. పద్మవనాలు, మంగళకరమైన మహాసముద్రం కూడా నీవే ఉత్పత్తి చేస్తావు.
ఇదం వై సద్మ తిగ్మాంశో వరుణస్య పరాయణమ్। శివస్త్రాతా భవాస్మాకం మాఽస్మానద్య వినాశయ
ఓ తేజోమయుడా, ఇది నిజంగా వరుణుని ఆశ్రయమైన నివాసం. మాకు మంగళకరమైన రక్షకుడవై ఉండుము; ఈ రోజు మమ్మల్ని నాశనం చేయవద్దు.
పిఙ్గాక్ష లోహితగ్రీవ కృష్ణవర్త్మన్హుతాశన। పరేణ ప్రేహి ముఞ్చాస్మాన్సాగరస్య గృహానివ
పసుపు కళ్లవాడా, ఎర్ర మెడవాడా, నలుపు మార్గమున నడిచేవాడా, హవిస్సు భక్షించేవాడా, దయచేసి మమ్మల్ని ఇక్కడి నుండి విడిపించు, సముద్రపు గృహాల నుండి బయటపడినట్లుగా మమ్మల్ని విముక్తి చేయుము.
ఏవముక్తో జాతవేదా ద్రోణేన బ్రహ్మవాదినా। ద్రోణమాహ ప్రతీతాత్మా మన్దపాలప్రతిజ్ఞయా
ఇలా బ్రహ్మవేత్త అయిన ద్రోణుడు జాతవేదసుని ప్రార్థించగా, మండపాలుడి ప్రతిజ్ఞతో హృదయం సంతోషంతో నిండిన అగ్ని, ద్రోణునికి ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు.
ఋషిర్ద్రోణస్త్వమసి వై బ్రహ్మైతద్వ్యాహృతం ఈప్సితం తే కరిష్యామి న చ తే
ఋషి ద్రోణుడవు నీవే. ఈ బ్రహ్మవాక్యం పలికినది. నీ కోరికను నేను నెరవేర్చుతాను, ఇంకా—
మన్దపాలేన వై యూయం మమ పూర్వం నివేదితాః। వర్జయేః పుత్రకాన్మహ్యం దహన్దావమితి స్మ హ
మండపాలుడు ముందుగా నన్ను కలిసినప్పుడు, 'నా పిల్లలను అడవిని దహించేటప్పుడు విడిచిపెట్టు' అని చెప్పాడు.
తస్య తద్వచనం ద్రోణ త్వయా యచ్చేహ భాషితమ్। ఉభయం మే గరీయస్తు బ్రూహి కిం కరవాణి తే। భృశం ప్రీతోఽస్మి భద్రం తే బ్రహ్మంస్తోత్రేణ సత్తమ
ద్రోణా, అతని మాట, ఇప్పుడు నీవు చెప్పిన మాట—రెండూ నాకు సమానంగా ముఖ్యమైనవి. నీవు కోరింది ఏదో చెప్పు, నేను చేసెదను. నీ స్తోత్రంతో నేను ఎంతో సంతోషించాను. మంగళం కలగాలి, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా.
ఇమే మార్జారకాః శుక్ర నిత్యముద్వేజయన్తి నః। ఏతాన్కురుష్వ దగ్ధాంస్త్వం హుతాశన సబాన్ధవాన్
ఓ ప్రకాశమయుడా, ఈ పిల్లి వంశస్థులు మమ్మల్ని ఎప్పుడూ బాధిస్తారు. హుతాశనా, వీరిని వారి బంధువులతో కలిపి దహించు.