సంశయో వహ్నిరాగచ్ఛేద్దృష్టం వాయోర్నివర్తనమ్। మృత్యుర్నో బిలవాసిభ్యో బిలే స్యాన్నాత్ర సంశయః
అగ్ని వస్తే ఏమవుతుందో తెలియదు. కానీ, గాలి మారినదాన్ని చూశాం. బిలంలో ఉండేవారికి మరణం తప్పదు — ఇందులో సందేహం లేదు.
నిఃసంశయాత్సంశయితో మృత్యుర్మాతర్విశిష్యతే। చర ఖే త్వం యథాన్యాయం పుత్రానాప్స్యసి శోభనాన్
తల్లి, మరణం ఖచ్చితంగా ఉంటే ఇక సందేహం ఉండదు. నువ్వు తగినట్లు వెళ్లిపో, మంచి పిల్లలను పొందుతావు.
అహం వేగేన తం యాన్తమద్రాక్షం పతతాం వరమ్। బిలాదాఖుం సమాదాయ శ్యేనం పుత్రా మహాబలమ్
పిల్లలూ, వేగంగా ఎగిరే గొప్ప గద్ద బిలం నుంచి ఎలుకను పట్టుకుని తీసుకెళ్లినదాన్ని నేను చూశాను.
తం పతన్తం మహావేగా త్వరితా పృష్ఠతోఽన్వగామ్। ఆశిషోఽస్య ప్రయుఞ్జానా హరతో మూషికం బిలాత్
ఆ గద్ద వేగంగా ఎగిరిపోతుంటే, నేను వెంటనే దాని వెనక వెళ్ళాను. అది బిలం నుంచి ఎలుకను తీసుకెళ్తుంటే, దానికి ఆశీర్వాదాలు ఇచ్చాను.
యో నో ద్వేష్టారమాదాయ శ్యేనరాజ ప్రధావసి। భవ త్వం దివమాస్థాయ నిరమిత్రో హిరణ్మయః
మా శత్రువును ఎత్తుకెళ్లే శ్యేనరాజా, నీవు వేగంగా పరిగెడుతున్నావు. నీవు ఆకాశానికి ఎక్కి, ఎవరూ ఎదురుగా లేని బంగారు వాడవైపో.
స యదా భక్షితస్తేన శ్యేనేనాఖుః పతత్రిణా। తదాహం తమనుజ్ఞాప్య ప్రత్యుపాయాం పునర్గృహమ్
ఆ పక్షి అయిన శ్యేనుడు ఆ ఎలుకను తినిపోయినప్పుడు, నేను అతనికి అనుమతి ఇచ్చి, మళ్లీ నా ఇంటికి తిరిగి వెళ్లాను.
ప్రవిశధ్వం బిలం పుత్రా విశ్రబ్ధా నాస్తి వో భయమ్। శ్యేనేన మమ పశ్యన్త్యా హృత ఆఖుర్మహాత్మనా
పిల్లలూ, ధైర్యంగా బిలంలోకి వెళ్లండి. మీకు ఎలాంటి భయం లేదు. నేను చూస్తుండగానే ఆ గొప్ప హృదయుడైన శ్యేనుడు ఎలుకను తీసుకెళ్లాడు.
న విద్మహే హృతం మాతః శ్యేనైనాఖుం కథంచన। అవిజ్ఞాయ న శక్యామః ప్రవేష్టం వివరం భువః
అమ్మా, శ్యేనుడు ఎలుకను ఎప్పుడైనా తీసుకెళ్లాడని మేము తెలియదు. తెలుసుకోకుండానే భూమిలోని బిలంలోకి మేము వెళ్లలేము.
అహం తమభిజానామి హృతం శ్యేనేన మూషికమ్। నాస్తి వోఽత్ర భయం పుత్రాః క్రియతాం వచనం మమ
ఆ ఎలుకను శ్యేనుడు తీసుకెళ్లాడని నాకు తెలుసు. పిల్లలూ, మీకు ఇక్కడ భయం లేదు. నా మాట వినండి.
న త్వం మిథ్యోపచారేణ మోక్షయేథా భయాద్ధి నః। సమాకులేషు జ్ఞానేషు న బుద్ధికృతమేవ తత్
నీవు అబద్ధంగా ధైర్యం చెప్పి మాకు భయాన్ని పోగొట్టవు. మనకు స్పష్టత లేకపోతే, అది తెలివైన పని కాదు.
న చోపకృతమస్మాభిర్న చాస్మాన్వేత్థ యే వయమ్। పీడ్యమానా బిభర్ష్యస్మాన్కా సతీ కే వయం తవ
మేము నీకు ఉపకారం చేయలేదు, నీవు మేమెవరో కూడా తెలియదు. ఇబ్బందిలో ఉన్న మమ్మల్ని నీవు భరిస్తున్నావు—నీకు మేము ఏమి లాభం?
తరుణీ దర్శీయాఽసి సమర్థా భర్తురేషణే। అనుగచ్ఛ పతిం మాతుః పుత్రానాప్స్యసి శోమనాన్
నీవు యువతిగా, అందంగా, భర్తను వెతకగలిగే సామర్థ్యం కలవాడివి. అమ్మా, భర్తను అనుసరించు, ఆనందాన్ని ఇచ్చే పిల్లలను పొందుతావు.
వయమస్నిం సమావిశ్య లోకానాప్స్యామ శోభనాన్। అథాస్మాన్న దహేదగ్నిరాయాస్త్వం పునరేవ నః
మేము ఈ బిలంలోకి వెళ్లి, మంచి లోకాలను పొందుతాము. అప్పటికి మమ్మల్ని అగ్ని కాల్చదు, నీవు మళ్లీ మమ్మల్ని చూడవచ్చు.
ఏవముక్తా తతః శార్ఙ్గీ పుత్రానుత్సృజ్య ఖాణ్డవే। జగామ త్వరితా దేశం క్షేమమగ్నేరనామయమ్
అలా పిల్లలు చెప్పిన తర్వాత, శారంగి తన పిల్లలను ఖాండవ అరణ్యంలో వదిలేసి, త్వరగా అగ్నికి సంబంధించిన సురక్షితమైన చోటికి వెళ్లింది.
తతస్తీక్ష్ణార్చిరభ్యాగాత్త్వరితో హవ్యవాహనః। యత్ర శార్ఙ్గా వభూవుస్తే మన్దపాలస్య పుత్రకాః
తర్వాత, మండుతున్న అగ్ని వేగంగా అక్కడికి వచ్చాడు, అక్కడ శారంగ పక్షులు, అంటే మందపాలుని పిల్లలు ఉన్నారు.
తతస్తం జ్వలితం దృష్ట్వా జ్వలనం తే విహఙ్గమాః। `వ్యథితాః కరుణా వాచః శ్రావయామాసురన్తికాత్।' జరితారిస్తతో వాక్యం శ్రావయామాస పావకమ్
అప్పుడు ఆ పక్షులు అగ్ని జ్వాలలు చూసి భయపడి, దగ్గరగా ఉండి దయనీయంగా మాట్లాడారు. ఆ సమయంలో జరితారి అగ్నితో ఇలా అన్నాడు.
పురతః కృచ్ఛ్రకాలస్య ధీమాఞ్జాగర్తి పురుషః। స కృచ్ఛ్రకాలం సంప్రాప్య వ్యథాం నైవైతి కర్హిచిత్
కష్టం రాకముందే తెలివైనవాడు జాగ్రత్తగా ఉంటాడు. కష్టం వచ్చినప్పుడు అతడికి ఎప్పుడూ బాధ ఉండదు.
యస్తు కృచ్ఛ్రమనుప్రాప్తం విచేతా నావబుధ్యతే। సకృచ్ఛ్రకాలే వ్యథితో న శ్రేయో విన్దతే మహత్
కానీ కష్టం వచ్చినప్పుడు ఎవడు అయోమయంగా ఉండి, అర్థం చేసుకోకపోతే, ఆ కష్ట సమయంలో బాధపడతాడు, గొప్ప మేలు పొందడు.
ధీరస్త్వమసి మేధావీ ప్రాణకృచ్ఛ్రమిదం చ నః। ప్రాజ్ఞః శూరో బహూనాం హి భవత్యేకో న సంశయః
నీవు ధైర్యవంతుడవు, తెలివైనవాడవు. ఈ ప్రాణాల కష్టం మనదే. అనేక మందిలో జ్ఞానమున్న, ధైర్యమున్నవాడు ఒక్కరే ఉంటాడు, అందులో సందేహం లేదు.
జ్యేష్ఠస్తాతో భవతి వై జ్యేష్ఠో ముఞ్చతి కృచ్ఛ్రతః। జ్యేష్ఠశ్చేన్న ప్రజానాతి నీయాన్కిం కరిష్యతి
తండ్రి, పెద్దవాడు నిజంగా పెద్దవాడే. కష్టంలో పెద్దవాడే బయటపడతాడు. పెద్దవాడు తెలియకపోతే, చిన్నవాడు ఏమి చేయగలడు?
హిరణ్యరేతాస్త్వరితో జలన్నాయాతి నః క్షయమ్। సప్తజిహ్వాననః క్రూరో లిహానో విసర్పతి
హిరణ్యరేత అనే అగ్ని వేగంగా మండుతూ, మన ఇంటివైపు వస్తున్నాడు. ఏడుగుపాళ్లు ఉన్న అతడు భయంకరంగా లేపుతూ వ్యాపిస్తున్నాడు.
ఏవం సంభాష్య తేఽన్యోన్యం మన్దపాలస్య పుత్రకాః। తుష్టువుః ప్రయతా భూత్వా యథాఽగ్నిం శృణు పార్థివ
అలా మందపాలుని పిల్లలు ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకుని, అగ్నిని భక్తితో స్తుతించారు. రాజా, వారు అగ్నిని ఎలా ప్రార్థించారో విను.
ఆత్మాఽసి వాయోర్జ్వలన శరీరమసి వీరుధామ్। యోనిరాపశ్చ తే శుక్రం యోనిస్త్వమసి చామ్భసః
ఓ దహనశక్తి, నీవే గాలికి ప్రాణం, మొక్కలకు శరీరం. నీ మూలం నీరు, నీరు నుండే నీవు జన్మించావు.
ఊర్ధ్వం చాధశ్చ సర్పన్తి పృష్ఠతః పార్శ్వతస్తథా। అర్చిషస్తే మహావీర్య రశ్యమః సవితుర్యథా
ఓ మహాశక్తిమంతుడా, నీ జ్వాలలు పైకి, కిందకి, వెనుక, పక్కలకూ వ్యాపించుచున్నాయి. అవి సూర్యుని కిరణాల్లా అన్ని వైపులా వ్యాపిస్తాయి.
మాతా ప్రణష్టా పితరం న విద్మః పక్షా జాతా నై నో ధూమకేతో। న నస్త్రాతా విద్యతే వై త్వదన్య- స్తస్మాదస్మాంస్త్రాహి బాలాంస్త్వమగ్నే
మా తల్లి కనపడడం లేదు, తండ్రి ఎవరో కూడా మాకు తెలియదు. ఓ ధూమకేతువా, మాకు రెక్కలు వచ్చాయి, కానీ నీవు మాకు హానిచేయేవాడు కావు. నిన్ను తప్ప మాకు రక్షకుడు లేడు. అందుకే, ఓ అగ్ని, మేము పిల్లలను నీవు కాపాడుము.
యదగ్నే తే శివం రూపం యే చ తే సప్త హేతయః। తేన నః పరిపాహి త్వమార్తాన్నః శరణైషిణః
ఓ అగ్ని, నీకు ఉన్న మంగళకరమైన రూపం, నీ ఏడుగురు మూలాలు—అవి ద్వారా మేము బాధపడుతున్న, ఆశ్రయం కోరిన మమ్మల్ని నీవు రక్షించు.
త్వమేవైకస్తపసే జప్తవేదో నాన్యస్తప్తా విద్యతే గోషు దేవ। ఋషీనస్మాన్బాలకాన్పాలయస్వ పరేణాస్మాన్ప్రేహి వై హవ్యవాహ
ఓ యజ్ఞవేత్త, నీవే ఒక్కడే తపస్సుతో వేడెక్కినవాడు; దేవా, గోవులలో మరెవరూ అలా వేడెక్కరు. మేము ఋషులు, పిల్లలను నీవు కాపాడుము; హవ్యవాహనా, మమ్మల్ని ఆపద నుండి దాటించు.
సర్వమగ్నే త్వమేవైకస్త్వయి సర్వమిదం జగత్। త్వం ధారయసి భూతాని భువనం త్వం బిభర్షి చ
ఓ అగ్ని, నీవే అన్నీ. ఈ జగత్తంతా నీవులోనే ఉంది. నీవే సమస్త భూతాలను, ఈ భువనాన్ని మోయుచున్నావు.
త్వమగ్నిర్హవ్యవాహస్త్వం త్వమేవ పరమం హవిః। మనీషిణస్త్వాం జానన్తి బహుధా చైకధాపి చ
నీవే అగ్ని, హవ్యవాహనుడు; నీవే పరమమైన హవిస్సు. జ్ఞానులు నిన్ను అనేక రూపాల్లోను, ఒక్కటిగానూ తెలుసుకుంటారు.
సృష్ట్వా లోకాంస్త్రీనిమాన్హవ్యవాహ కాలే ప్రాప్తే పచసి పునః సమిద్ధః। త్వం సర్వస్య భువనస్య ప్రసూతి- స్త్వమేవాగ్నే భవసి పునః ప్రతిష్ఠా
ఓ హవ్యవాహనా, ఈ మూడు లోకాలను సృష్టించిన తరువాత, సమయం వచ్చినప్పుడు వాటిని మళ్లీ దహించెదవు. నీవే అన్ని భువనాలకు మూలం, మళ్లీ నీవే వాటి ఆధారం.