త్వయి హవ్యం చ కవ్యం చ యథావత్సంప్రతిష్ఠితమ్। త్వమేవ దహనో దేవ త్వం ధాతా త్వం బృహస్పతిః
దేవతలకు, పితృదేవతలకు సమర్పించే హవిస్సులు రెండూ నీవందులోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి. నీవే అగ్ని, నీవే సృష్టికర్త, నీవే బృహస్పతి.
త్వమశ్వినౌ యమౌ మిత్రః సోమస్త్వమసి చానిలః
నీవే అశ్వినులు, నీవే యములు, నీవే మిత్రుడు, నీవే సోముడు, నీవే వాయువు.
తుతోష తస్య నృపతే మునేరమితతేజసః। ఉవాచ చైనం ప్రీతాత్మా కిమిష్టం కరవాణి తే
అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న ఆ మునిని చూసి, ఆయనకు సంతోషంతో హృదయంతో ఇలా అన్నాడు: 'నీకు ఏమి కావాలి? నీ కోరిక ఏదైనా నెరవేర్చుతాను.'
తమబ్రవీన్మన్దపాలః ప్రాఞ్జలిర్హవ్యవాహనమ్। ప్రదహన్ఖాణ్డవం దావం మమ పుత్రాన్విసర్జయ
మండపాలుడు చేతులు జోడించి అగ్నిదేవుని ఇలా అడిగాడు: 'నీవు ఖాండవ అరణ్యాన్ని కాల్చేటప్పుడు నా కుమారులను ఆ అగ్నిలోంచి కాపాడుము.'
తథేతి తత్ప్రతిశ్రుత్య భగవాన్హవ్యవాహనః। ఖాణ్డవే తేన కాలే న ప్రజజ్వాల దిదక్షయా
అప్పుడు హవ్యవాహనుడు 'అలాగే' అని హామీ ఇచ్చి, ఆ సమయంలో ఖాండవాన్ని కాల్చాలనే ఉద్దేశంతో అగ్ని ప్రज్వలించలేదు.
తతః ప్రజ్వలితే వహ్నౌ శార్ఙ్గకాస్తే సుదుఃఖితాః। వ్యథితాః పరమోద్విగ్నా నాధిజగ్ముః పరాయణమ్
తర్వాత అగ్ని మండిపోతుండగా, శార్ఙక పక్షులు చాలా బాధతో, కలవరంతో, భయంతో తల్లడిల్లి, ఎక్కడా ఆశ్రయం దొరకలేదు.
నిశామ్య పుత్రకాన్బాలాన్మాతా తేషాం తపస్వినీ। జరితా శోకదుఃఖార్తా విలలాప సుదుఃఖితా
తన చిన్న పిల్లల అరుపులు విని, తపస్సుతో ఉన్న వారి తల్లి జరితా, దుఃఖంతో, బాధతో బాధపడుతూ, ఆవేదనతో ఏడ్చింది.
అయమగ్నిర్దహన్కక్షమిత ఆయాతి భీషణః। జగత్సందీపయన్భీమో మమ దుఃఖవివర్ధనః
ఈ అగ్ని భయంకరంగా మండుతూ, కాల్చేందుకు సిద్ధంగా వస్తోంది. అది లోకాన్ని మండిస్తూ, నా బాధను మరింత పెంచుతోంది.
ఇమే చ మాం కర్షయన్తి శిశవో మన్దచేతసః। అబర్హాశ్చరణైర్హీనాః పూర్వేషాం నః పరాయణాః
ఈ చిన్న పిల్లలు, బలహీనమైన మనస్సుతో, నన్ను మరింత బాధిస్తున్నారు. వీరికి బలహీనమైన కాళ్లు, ఎవరి సహాయం లేదు, పూర్వీకుల ఆశ్రయం కూడా లేదు.
త్రాసయంశ్చాయమాయాతి లేలిహానో మహీరుహాన్। అజాతపక్షాశ్చ సుతా న శక్తాః సరణే మమ
ఈ అగ్ని చెట్లను మంటతో ముట్టడిస్తూ, భయపెడుతూ వస్తోంది. నా పిల్లలు ఇంకా రెక్కలు రావడం లేదు, నాతో కలిసి తప్పించుకోలేరు.
ఆదాయ చ న శక్నోమి పుత్రాంస్తరితుమాత్మనా। న చ త్యక్తుమహం శక్తా హృదయం దూయతీవ మే
నా పిల్లలను తీసుకుని నేను తప్పించుకోలేను. అలాగే వారిని వదిలిపెట్టలేను. నా హృదయం చీలిపోతోంది.
కం తు జహ్యామహం పుత్రం కమాదాయ వ్రజామ్యహమ్। కింను మే స్యాత్కృతం కృత్వా మన్యధ్వం పుత్రకాః కథమ్
ఎవరిని వదిలిపెట్టాలి? ఎవరిని తీసుకెళ్లాలి? ఇలా చేస్తే నాకు ఏమి లాభం? పిల్లలూ, నేను ఏం చేయాలో చెప్పండి.
చిన్తయానా విమోక్షం వో నాధిగచ్ఛామి కించన। ఛాదయిష్యామి వో గాత్రైః కరిష్యే మరణం సహ
మీరు ఎలా బయటపడతారో ఆలోచిస్తే నాకు ఎలాంటి మార్గం కనిపించదు. నా శరీరం మీ మీద వేసి, మీతో కలిసి చనిపోతాను.
జరితారౌ కులం హ్యేతజ్జ్యేష్ఠత్వేన ప్రతిష్ఠితమ్। సారిసృక్కః ప్రజాయేత పితౄణాం కులవర్ధనః
జరితా పక్షుల వంశం పెద్దదిగా స్థాపించబడింది. సారిసృక్కుడు పితృదేవతల వంశాన్ని పెంచేందుకు పుట్టాడు.
స్తమ్బమిత్రస్తపః కుర్యాద్ద్రోణో బ్రహ్మవిదాం వరః। ఇత్యేవముక్త్వా ప్రయయౌ పితా వో నిర్ఘృణః పురా
స్తంబమిత్రుడు తపస్సు చేయాలి. ద్రోణుడు బ్రహ్మజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడు. ఇలా చెప్పి, మీ తండ్రి ఎప్పుడో దయ లేకుండా వెళ్లిపోయాడు.
కముపాదాయ శక్యేయం గన్తుం కష్టాఽఽపదుత్తమా। కిం ను కృత్వా కృతం కార్యం భవేదితి చ విహ్వలా। నాపశ్యత్స్వధియా మోక్షం స్వసుతానాం తదానలాత్
ఒకరిని తీసుకుని నేను ఈ పెద్ద కష్టాన్ని దాటి పోవచ్చు. కానీ అలా చేస్తే నా కర్తవ్యం నెరవేరిందా? అని ఆవేదనతో ఆ తల్లి, తన పిల్లలను అగ్నిలోంచి ఎలా రక్షించాలో ఏ మార్గమూ కనిపించలేదు.
ఏవం బ్రువాణాం శార్ఙ్గాస్తే ప్రత్యూచురథ మాతరమ్। స్నేహముత్సృజ్య మాతస్త్వం పత యత్ర న హవ్యవాట్
అలా మాట్లాడిన నీ మాటలు విని, శార్ఙ్గులు తల్లిని ఇలా పలికారు: 'తల్లి, మాకు ఉన్న మమకారం వదిలిపెట్టి, అగ్ని తగలని చోటు వెళ్ళిపో.'
అస్మాస్విహ వినష్టేషు భవితారః సుతాస్తవ। త్వయి మాతర్వినష్టాయాం న నః స్యాత్కులసన్తతిః
మేము ఇక్కడ నశించినా, నీకు మళ్ళీ పిల్లలు కలుగుతారు. కాని, తల్లి, నువ్వు పోయితే మా వంశం కొనసాగదు.
అన్వవేక్ష్యైతదుభయం క్షేమం స్యాద్యత్కులస్య నః। తద్వై కర్తుం పరః కాలో మాతరేష భవేత్తవ
ఈ రెండు విషయాలు బాగా ఆలోచిస్తే, మా కుటుంబానికి మేలు నీవు బతికితేనే ఉంటుంది. అందుకే, తల్లి, ఇప్పుడు నువ్వు తగినట్లు చేయాలి.
మా త్వం సర్వవినాశాయ స్నేహం కార్షీః సుతేషు నః। న హీదం కర్మ మోఘం స్యాల్లోకకామస్య నః పితుః
మా మీద ప్రేమతో అందరినీ నాశనం చేయకూడదు. లోకానికి మేలు కావాలని మా తండ్రి చేసిన పని వృథా కాకూడదు.
ఇదమాఖోర్బిలం భూమౌ వృక్షస్యాస్య సమీపతః। తదావిశధ్వం త్వరితా వహ్నేరత్ర న వో భయమ్
ఈ చెట్టు దగ్గర నేలలో ఒక ఎలుక బిలం ఉంది. మీరు త్వరగా అందులోకి వెళ్ళండి. అక్కడ మీకు అగ్ని భయం ఉండదు.
తతోఽహం పాంసునా ఛిద్రమపిధాస్యామి పుత్రకాః। ఏవం ప్రతికృతం మన్యే జ్వలతః కృష్ణవర్త్మనః
తర్వాత నేను ఆ బిలం దుర్గాన్ని మట్టితో మూసేస్తాను, పిల్లలూ. ఇలా చేస్తే, మండుతున్న అగ్నిలోంచి మీరు రక్షించబడతారని నేను నమ్ముతున్నాను.
తత ఏష్యామ్యతీతేఽగ్నౌ విహన్తుం పాంసుశంచయమ్। రోచతామేష వో వాదో మోక్షార్థం చ హుతాశనాత్
అగ్ని పోయిన తర్వాత నేను వచ్చి మట్టిని తొలగిస్తాను. మిమ్మల్ని అగ్నిలోంచి రక్షించేందుకు ఇదే ఉత్తమ మార్గమని మీరు ఒప్పుకోవాలి.
అబర్హాన్మాంసభూతాన్నః క్రవ్యాదాఖుర్వినాశయేత్। పశ్యమానా భయమిదం ప్రవేష్టుం నాత్ర శక్నుమః
కానీ, లోపల మాంసం తినే ఎలుక మమ్మల్ని తినేసే ప్రమాదం ఉంది. ఈ భయం చూసి మేము లోపలికి వెళ్లలేకపోతున్నాం.
కథమగ్నిర్న నో ధక్ష్యేత్కథమాఖుర్న నాశయేత్। కథం న స్యాత్పితా మోఘః కథం మాతా ధ్రియేత నః
అగ్ని మమ్మల్ని ఎలా కాల్చదు? ఎలుక మమ్మల్ని ఎలా నాశనం చేయదు? మా తండ్రి ఆశలు ఎలా వృథా కావు? మా తల్లి ఎలా కాపాడబడతారు?
బిల ఆఖోర్వినాశః స్యాదగ్నేరాకాశచారిణామ్। అన్వవేక్ష్యైతదుభయం శ్రేయాన్దాహో న భక్షణమ్
బిలంలోకి వెళ్ళితే ఎలుక మమ్మల్ని తినేస్తుంది. బయట ఉంటే గాలి ద్వారా వచ్చే అగ్ని మమ్మల్ని కాల్చేస్తుంది. ఈ రెండింటిని ఆలోచిస్తే, కాలిపోవడం కన్నా తినిపోవడం మరింత దురదృష్టకరం.
గర్హితం మరణం నః స్యాదాఖునా భక్షితే బిలే। శిష్టాదిష్టః పరిత్యాగః శరీరస్య హుతాశనాత్
బిలంలో ఎలుక చేత తినిపోవడం మనకు అవమానకరమైన మరణం. కానీ, శరీరాన్ని అగ్నికి అర్పించడం మేధావులు చెప్పిన విధానం.
అగ్నిదాహే తు నియతం బ్రహ్మలోకే ధ్రువా గతిః
అగ్నిలో కాలిపోతే తప్పకుండా బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతారు.
అస్మాద్బిలాన్నిష్పతితమాఖుం శ్యేనో జహార తమ్। క్షుద్రం పద్భ్యాం గృహీత్వా చ యాతో నాత్ర భయం హి వః
ఆ బిలం నుంచి బయటకు వచ్చిన ఎలుకను ఒక గద్ద పట్టుకుని ఎగిరిపోయింది. చిన్నదాన్ని తన పంజాలతో పట్టుకుని తీసుకెళ్లింది. ఇప్పుడు మీకు భయం లేదు.
న హృతం తం వయం విద్మః శ్యేనేనాఖుం కథంచన। అన్యేఽపి భితారోఽత్ర తేభ్యోఽపి భమేవ నః
ఆ గద్ద ఎలుకను ఎలా తీసుకెళ్లిందో మేము తెలియదు. ఇక్కడ ఇంకొందరికి కూడా భయం ఉంది. కానీ, మనకు ఇక భయం లేదు.