న జహౌ పుత్రశోకార్తా జరితా ఖాణ్డవే సుతాన్। బభార చైతాన్సంజాతాన్స్వవృత్త్యా స్నేహవిక్లవా
కుమారుల విషాదంతో బాధపడిన జరిత, ఖాండవ అటవిలో తన పిల్లలను వదలలేదు. ప్రేమతో ముంచిపోయి, పుట్టిన తరువాత వారికి తాను తగిన విధంగా సంరక్షణ చేసింది.
తతోఽగ్నిం ఖాణ్డవం దగ్ధుమాయాన్తం దృష్టవానృషిః। మన్దపాలశ్చరంస్తస్మిన్వనే లపితయా సహ
ఆ సమయంలో మండపాలుడు లపితతో కలిసి అటవిలో సంచరిస్తూ, ఖాండవ అరణ్యాన్ని కాల్చేందుకు అగ్ని వస్తున్నాడని చూశాడు.
తం సంకల్పం విదిత్వాగ్నేర్జ్ఞాత్వా పుత్రాంశ్చ బాలకాన్। సోఽభితుష్టావ విప్రర్షిబ్రార్హ్మణో జాతవేదసమ్
అగ్ని సంకల్పాన్ని తెలుసుకుని, తన చిన్న పిల్లలను గుర్తు చేసుకుని, ఆ బ్రాహ్మణ ఋషి జాతవేదసుని స్తుతించాడు.
త్వమగ్నే సర్వలోకానాం ముఖం త్వమసి హవ్యవాట్
అగ్నిదేవా, నువ్వే అన్ని లోకాల ముఖం; నువ్వే హవిస్సును తీసుకెళ్లేవాడవు.
త్వమన్తః సర్వభూతానాం గూఢశ్చరసి పావక। త్వామేకమాహుః కవయస్త్వామాహుస్త్రివిధం పునః
పావకా, నువ్వు అన్ని జీవులలో అంతర్లీనంగా సంచరిస్తావు. మేధావులు నిన్ను ఒక్కటిగా, మరలా మూడురూపాలుగా కూడా పిలుస్తారు.
త్వామష్టధా కల్పయిత్వా యజ్ఞవాహమకల్పయన్। త్వయా విశ్వమిదం సృష్టం వదన్తి పరమర్షయః
నిన్ను ఎనిమిది రూపాలుగా భావించి, యజ్ఞానికి వాహనంగా చేసుకున్నారు. ఈ జగత్తు నీవే సృష్టించావని మహర్షులు చెబుతారు.
త్వదృతే హి జగత్కృత్స్నం సద్యో నశ్యేద్ధుతాశన। తుభ్యం కృత్వా నమో విప్రాః స్వకర్మవిజితాం గతిమ్
హుతాశనా, నీవు లేకపోతే ఈ జగత్తంతా వెంటనే నశించిపోతుంది. బ్రాహ్మణులు నీకు నమస్కరించి, తమ కర్మఫలాన్ని పొందుతారు.
గచ్ఛన్తి సహ పత్నీభిః సుతైరపి చ శాశ్వతీమ్। త్వామగ్నే జలదానాహుః ఖేవిషక్తాన్సవిద్యుతః
వారు భార్యా పిల్లలతో కలిసి శాశ్వత స్థితిని పొందుతారు. అగ్నిదేవా, నిన్ను మేఘంగా, ఆకాశంలో మెరుపులతో సంచరించేవాడిగా కూడా అంటారు.
దహన్తి సర్వభూతాని త్వత్తో నిష్క్రమ్య హేతయః। జాతవేదస్త్వయైవేదం విశ్వం సృష్టం మహాద్యుతే
నీ నుండి ఉద్భవించిన శక్తులు అన్ని జీవులను కాల్చేస్తున్నాయి. ఓ జాతవేదా! నీ మహత్తరమైన ప్రకాశంతో ఈ సర్వ జగత్తు నీవే సృష్టించావు.
తవైవ కర్మవిహితం భూతం సర్వం చరాచరమ్। త్వయాపో విహితాః పూర్వం త్వయి సర్వమిదం జగత్
ఈ లోకంలో చలించే, నిలిచిపోయిన ప్రతి వస్తువు నీ చర్యల వల్లే ఏర్పడింది. నీ వల్లే జలాలు మొదట ఏర్పడ్డాయి. ఈ జగత్తంతా నీయందే నిలిచి ఉంది.
త్వయి హవ్యం చ కవ్యం చ యథావత్సంప్రతిష్ఠితమ్। త్వమేవ దహనో దేవ త్వం ధాతా త్వం బృహస్పతిః
దేవతలకు, పితృదేవతలకు సమర్పించే హవిస్సులు రెండూ నీవందులోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి. నీవే అగ్ని, నీవే సృష్టికర్త, నీవే బృహస్పతి.
త్వమశ్వినౌ యమౌ మిత్రః సోమస్త్వమసి చానిలః
నీవే అశ్వినులు, నీవే యములు, నీవే మిత్రుడు, నీవే సోముడు, నీవే వాయువు.
తుతోష తస్య నృపతే మునేరమితతేజసః। ఉవాచ చైనం ప్రీతాత్మా కిమిష్టం కరవాణి తే
అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న ఆ మునిని చూసి, ఆయనకు సంతోషంతో హృదయంతో ఇలా అన్నాడు: 'నీకు ఏమి కావాలి? నీ కోరిక ఏదైనా నెరవేర్చుతాను.'
తమబ్రవీన్మన్దపాలః ప్రాఞ్జలిర్హవ్యవాహనమ్। ప్రదహన్ఖాణ్డవం దావం మమ పుత్రాన్విసర్జయ
మండపాలుడు చేతులు జోడించి అగ్నిదేవుని ఇలా అడిగాడు: 'నీవు ఖాండవ అరణ్యాన్ని కాల్చేటప్పుడు నా కుమారులను ఆ అగ్నిలోంచి కాపాడుము.'
తథేతి తత్ప్రతిశ్రుత్య భగవాన్హవ్యవాహనః। ఖాణ్డవే తేన కాలే న ప్రజజ్వాల దిదక్షయా
అప్పుడు హవ్యవాహనుడు 'అలాగే' అని హామీ ఇచ్చి, ఆ సమయంలో ఖాండవాన్ని కాల్చాలనే ఉద్దేశంతో అగ్ని ప్రज్వలించలేదు.
తతః ప్రజ్వలితే వహ్నౌ శార్ఙ్గకాస్తే సుదుఃఖితాః। వ్యథితాః పరమోద్విగ్నా నాధిజగ్ముః పరాయణమ్
తర్వాత అగ్ని మండిపోతుండగా, శార్ఙక పక్షులు చాలా బాధతో, కలవరంతో, భయంతో తల్లడిల్లి, ఎక్కడా ఆశ్రయం దొరకలేదు.
నిశామ్య పుత్రకాన్బాలాన్మాతా తేషాం తపస్వినీ। జరితా శోకదుఃఖార్తా విలలాప సుదుఃఖితా
తన చిన్న పిల్లల అరుపులు విని, తపస్సుతో ఉన్న వారి తల్లి జరితా, దుఃఖంతో, బాధతో బాధపడుతూ, ఆవేదనతో ఏడ్చింది.
అయమగ్నిర్దహన్కక్షమిత ఆయాతి భీషణః। జగత్సందీపయన్భీమో మమ దుఃఖవివర్ధనః
ఈ అగ్ని భయంకరంగా మండుతూ, కాల్చేందుకు సిద్ధంగా వస్తోంది. అది లోకాన్ని మండిస్తూ, నా బాధను మరింత పెంచుతోంది.
ఇమే చ మాం కర్షయన్తి శిశవో మన్దచేతసః। అబర్హాశ్చరణైర్హీనాః పూర్వేషాం నః పరాయణాః
ఈ చిన్న పిల్లలు, బలహీనమైన మనస్సుతో, నన్ను మరింత బాధిస్తున్నారు. వీరికి బలహీనమైన కాళ్లు, ఎవరి సహాయం లేదు, పూర్వీకుల ఆశ్రయం కూడా లేదు.
త్రాసయంశ్చాయమాయాతి లేలిహానో మహీరుహాన్। అజాతపక్షాశ్చ సుతా న శక్తాః సరణే మమ
ఈ అగ్ని చెట్లను మంటతో ముట్టడిస్తూ, భయపెడుతూ వస్తోంది. నా పిల్లలు ఇంకా రెక్కలు రావడం లేదు, నాతో కలిసి తప్పించుకోలేరు.
ఆదాయ చ న శక్నోమి పుత్రాంస్తరితుమాత్మనా। న చ త్యక్తుమహం శక్తా హృదయం దూయతీవ మే
నా పిల్లలను తీసుకుని నేను తప్పించుకోలేను. అలాగే వారిని వదిలిపెట్టలేను. నా హృదయం చీలిపోతోంది.
కం తు జహ్యామహం పుత్రం కమాదాయ వ్రజామ్యహమ్। కింను మే స్యాత్కృతం కృత్వా మన్యధ్వం పుత్రకాః కథమ్
ఎవరిని వదిలిపెట్టాలి? ఎవరిని తీసుకెళ్లాలి? ఇలా చేస్తే నాకు ఏమి లాభం? పిల్లలూ, నేను ఏం చేయాలో చెప్పండి.
చిన్తయానా విమోక్షం వో నాధిగచ్ఛామి కించన। ఛాదయిష్యామి వో గాత్రైః కరిష్యే మరణం సహ
మీరు ఎలా బయటపడతారో ఆలోచిస్తే నాకు ఎలాంటి మార్గం కనిపించదు. నా శరీరం మీ మీద వేసి, మీతో కలిసి చనిపోతాను.
జరితారౌ కులం హ్యేతజ్జ్యేష్ఠత్వేన ప్రతిష్ఠితమ్। సారిసృక్కః ప్రజాయేత పితౄణాం కులవర్ధనః
జరితా పక్షుల వంశం పెద్దదిగా స్థాపించబడింది. సారిసృక్కుడు పితృదేవతల వంశాన్ని పెంచేందుకు పుట్టాడు.
స్తమ్బమిత్రస్తపః కుర్యాద్ద్రోణో బ్రహ్మవిదాం వరః। ఇత్యేవముక్త్వా ప్రయయౌ పితా వో నిర్ఘృణః పురా
స్తంబమిత్రుడు తపస్సు చేయాలి. ద్రోణుడు బ్రహ్మజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడు. ఇలా చెప్పి, మీ తండ్రి ఎప్పుడో దయ లేకుండా వెళ్లిపోయాడు.
కముపాదాయ శక్యేయం గన్తుం కష్టాఽఽపదుత్తమా। కిం ను కృత్వా కృతం కార్యం భవేదితి చ విహ్వలా। నాపశ్యత్స్వధియా మోక్షం స్వసుతానాం తదానలాత్
ఒకరిని తీసుకుని నేను ఈ పెద్ద కష్టాన్ని దాటి పోవచ్చు. కానీ అలా చేస్తే నా కర్తవ్యం నెరవేరిందా? అని ఆవేదనతో ఆ తల్లి, తన పిల్లలను అగ్నిలోంచి ఎలా రక్షించాలో ఏ మార్గమూ కనిపించలేదు.
ఏవం బ్రువాణాం శార్ఙ్గాస్తే ప్రత్యూచురథ మాతరమ్। స్నేహముత్సృజ్య మాతస్త్వం పత యత్ర న హవ్యవాట్
అలా మాట్లాడిన నీ మాటలు విని, శార్ఙ్గులు తల్లిని ఇలా పలికారు: 'తల్లి, మాకు ఉన్న మమకారం వదిలిపెట్టి, అగ్ని తగలని చోటు వెళ్ళిపో.'
అస్మాస్విహ వినష్టేషు భవితారః సుతాస్తవ। త్వయి మాతర్వినష్టాయాం న నః స్యాత్కులసన్తతిః
మేము ఇక్కడ నశించినా, నీకు మళ్ళీ పిల్లలు కలుగుతారు. కాని, తల్లి, నువ్వు పోయితే మా వంశం కొనసాగదు.
అన్వవేక్ష్యైతదుభయం క్షేమం స్యాద్యత్కులస్య నః। తద్వై కర్తుం పరః కాలో మాతరేష భవేత్తవ
ఈ రెండు విషయాలు బాగా ఆలోచిస్తే, మా కుటుంబానికి మేలు నీవు బతికితేనే ఉంటుంది. అందుకే, తల్లి, ఇప్పుడు నువ్వు తగినట్లు చేయాలి.
మా త్వం సర్వవినాశాయ స్నేహం కార్షీః సుతేషు నః। న హీదం కర్మ మోఘం స్యాల్లోకకామస్య నః పితుః
మా మీద ప్రేమతో అందరినీ నాశనం చేయకూడదు. లోకానికి మేలు కావాలని మా తండ్రి చేసిన పని వృథా కాకూడదు.