వ్యధమచ్ఛరసఙ్ఘాతైర్దేహినః ఖాణ్డవాలయాన్। న చ స్మ కించిచ్ఛక్నోతి భూతం నిశ్చరితుం తతః
అర్జునుడు బాణ వర్షాలతో ఖాండవ వాసులను చంపాడు. అక్కడ నుండి ఏ జీవి కూడా తప్పించుకోలేకపోయింది.
సంఛిద్యమానమిషుభిరస్యతా సవ్యసాచినా। నాశక్నువంశ్చ భూతాని మహాన్త్యపి రణేఽర్జునమ్
సవ్యసాచీ తన బాణాలతో వారిని నరికివేస్తున్నప్పుడు, పెద్ద పెద్ద భూతాలు కూడా యుద్ధంలో అర్జునుని ఎదుర్కోలేకపోయాయి.
నిరీక్షితుమమోఘాస్త్రం యోద్ధుం చాపి కుతో రణే। శతం చైకేన వివ్యాధ శతేనైకం పతత్రిణామ్
అతని అమోఘాస్త్రాలను ఎవరూ చూడలేకపోయారు, యుద్ధంలో ఎదుర్కోవడం మాటే మానండి. ఒక బాణంతో వంద మందిని, వంద బాణాలతో ఒకనిని గాయపరిచాడు.
వ్యసవస్తేఽపతన్నగ్నౌ సాక్షాత్కాలహతా ఇవ। న చాలభన్త తే శర్మ రోధఃసు విషమేషు చ
ప్రాణాలు పోయినవారు కలహంలో చనిపోయినట్టు నిప్పులో పడిపోయారు. వారు అడవిలోని దట్టమైన ప్రదేశాల్లోనూ, కష్టమైన చోట్లనూ ఎక్కడా రక్షణ పొందలేకపోయారు.
పితృదేవనివాసేషు సన్తాపశ్చాప్యజాయత। భూతసఙ్ఘాశ్చ బహవో దీనాశ్చక్రుర్మహాస్వనమ్
పితృదేవతల నివాసాల్లో కూడా బాధ కలిగింది. అనేక భూతగణాలు దుఃఖంతో పెద్ద శబ్దం చేశారు.
రురుదుర్వారణాశ్చైవ తథా మృగతరక్షవః। తేన శబ్దేన విత్రేసుర్గఙ్గోదధిచరా ఝషాః
ఏనుగులు, మృగాలు, పులులు కూడా ఏడ్చాయి. ఆ శబ్దంతో గంగా, సముద్రాల్లో ఉండే చేపలు భయపడ్డాయి.
విద్యాధరగణాశ్చైవ యే చ తత్ర వనౌకసః। న త్వర్జునం మహాబాహో నాపి కృష్ణం జనార్దనమ్
విద్యాధర గణాలు, అక్కడి అడవి వాసులు—వారిలో ఎవరూ, మహాబాహువా, అర్జునుని చూడలేకపోయారు, కృష్ణుడు జనార్దనుని కూడా చూడలేకపోయారు.
నిరీక్షితుం వై శక్నోతి కశ్చిద్యోద్ధుం కుతః పునః। ఏకాయనగతా యేఽపి నిష్పేతుస్తత్ర కేచన
వారిని చూడటానికి ఎవరూ ధైర్యం చేయలేకపోయారు, యుద్ధం చేయడం మాటే మానండి. కొంతమంది ఒకచోట చేరి అక్కడ నుండి బయటపడ్డారు.
రాక్షసా దానవా నాగా జఘ్నే చక్రేణ తాన్హరిః। తే తు భిన్నశిరోదేహాశ్చక్రవేగాద్గతాసవః
రాక్షసులు, దానవులు, నాగులను హరిః తన చక్రంతో సంహరించాడు. చక్రం వేగంతో వారి తలలు, శరీరాలు విడిపోయి ప్రాణాలు పోయాయి.
పేతురన్యే మహాకాయాః ప్రదీప్తే వసురేతసి। సమాంసరుధిరౌధైశ్చ వసాభిశ్చాపి తర్పితః
ఇంకా కొంతమంది పెద్ద శరీరాలు కలిగినవారు మండుతున్న భూమిలో పడిపోయారు. భూమి మాంసం, రక్తం, కొవ్వుతో నిండిపోయింది.
ఉపర్యాకాశగో భూత్వా విధూమః సమపద్యత। దీప్తాక్షో దీప్తజిహ్వశ్చ సంప్రదీప్తమహాననః
ఆయన ఆకాశంలో సంచరించేవాడిగా, పొగ లేకుండా కనిపించాడు. అతని కళ్ళు మంటలతో, నాలుక అగ్నిలా, నోటిలో పెద్ద అగ్ని మండుతోంది.
దీప్తోర్ధ్వకేశః పిఙ్గాక్షః పిబన్ప్రాణభృతాం వసామ్। తాం స కృష్ణార్జునకృతాం సుధాం ప్రాప్య హుతాశనః
అగ్నిలా పైకి లేచిన జుట్టు, పింగళ వర్ణ కళ్ళు, ప్రాణులు ఉన్న కొవ్వును పీలుస్తూ—కృష్ణుడు, అర్జునుడు సమర్పించిన ఆ అమృతాన్ని హుతాశనుడు పొందాడు.
బభూవ ముదితస్తృప్తః పరాం నిర్వృతిమాగతః। తథాఽసురం మయం నామ తక్షకస్య నివేశనాత్
అప్పుడు మాయ అనే అసురుడు తక్షకుని నివాసం నుంచి వచ్చి, ఎంతో ఆనందంగా, తృప్తిగా, పరమ సంతృప్తిని పొందాడు.
విప్రద్రవన్తం సహసా దదర్శ మధుసూదనః। తమగ్నిః ప్రార్థయామాస దిధక్షుర్వాతసారథిః
ఆ సమయంలో మాయ భయంతో పరుగెత్తుతుండగా, మధుసూదనుడు అతన్ని చూసాడు. అగ్ని దహించాలనే ఆశతో వాయువు రథికుడిని కోరాడు.
శరీరవాఞ్జటీ భూత్వా నదన్నివ బలాహకః। విజ్ఞాయ దానవేన్ద్రాణాం మయం వై శిల్పినాం వరమ్
అగ్ని జటలు కలిగిన రూపంలో, మేఘం గర్జించినట్లు గర్జిస్తూ, మాయ అనే దానవ శిల్పిని గుర్తించాడు.
జిఘాంసుర్వాసుదేవస్తం చక్రముద్యమ్య ధిష్ఠితః। స చక్రముద్యతం దృష్ట్వా దిధక్షన్తం చ పావకమ్
వాసుదేవుడు అతన్ని సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో తన చక్రాన్ని ఎత్తి సిద్ధంగా నిల్చున్నాడు. అప్పుడు మాయ ఆ చక్రాన్ని ఎత్తి, అగ్ని దహించబోతున్నదాన్ని చూసాడు.
అభిధావార్జునేత్యేవం మయస్త్రాహీతి చాబ్రవీత్। తస్య భీతస్వనం శ్రుత్వా మా భైరితి ధనంజయః
మాయ భయంతో 'అర్జునా, రక్షించు!' అని అరిచాడు. అతని భయభరితమైన స్వరాన్ని విని ధనంజయుడు 'భయపడవద్దు' అని చెప్పాడు.
ప్రత్యువాచ మయం పార్థో జీవయన్నివ భారత। తం న భేతవ్యమిత్యాహ మయం పార్థో దయాపరః
పార్థుడు మాయకు ప్రాణదానం చేసినట్లుగా, దయతో 'నీకు భయపడాల్సిన అవసరం లేదు' అని చెప్పాడు.
తం పార్థేనాభయే దత్తే నముచేర్భ్రాతరం మయమ్। న హన్తుమైచ్ఛద్దాశార్హః పావకో న దదాహ చ
పార్థుడు మాయకు అభయం ఇచ్చిన తర్వాత, నముచికి అన్నయ్య అయిన మాయను దాశార్హుడు హత్య చేయాలనుకోలేదు; అగ్నీ కూడా దహించలేదు.
తద్వనం పావకో ధీమాన్దినాని దశ పఞ్చ చ। దదాహ కృష్ణపార్థాభ్యాం రక్షితః పాకశాసనాత్
కృష్ణుడు, పార్థుడు రక్షణతో, ఇంద్రుని ఆజ్ఞతో, అగ్ని పండితుడు ఆ అరణ్యాన్ని పదిహేను రోజులు దహించాడు.
తస్మిన్వనే దహ్యమానే షడగ్నిర్న దదాహ చ। అశ్వసేనం మయం చైవ చతురః శార్ఙ్గకాంస్తథా
ఆ అరణ్యం దగ్ధమవుతున్నప్పుడు, అగ్ని అశ్వసేనుడిని, మాయను, అలాగే నలుగురు శార్ఙ్గకులను దహించలేదు.
కిమర్థం శార్ఙ్గకానగ్నిర్న దదాహ తథా గతే। తస్మిన్వనే దహ్యమానే బ్రహ్మన్నేతత్ప్రచక్ష్వ మే
బ్రహ్మన్, ఆ అరణ్యం దగ్ధమవుతున్నప్పుడు అగ్ని శార్ఙ్గకులను ఎందుకు దహించలేదో నాకు చెప్పు.
అదాహే హ్యశ్వసేనస్య దానవస్య మయస్య చ। కారణం కీర్తితం బ్రహ్మఞ్శార్ఙ్గకాణాం న కీర్తితమ్
బ్రహ్మన్, అశ్వసేనుడు, మాయ అనే దానవుడు ఎందుకు దహించబడలేదో కారణం చెప్పబడింది. కానీ శార్ఙ్గకుల విషయమైతే చెప్పలేదు.
తదేతదద్భుతం బ్రహ్మఞ్శార్ఙ్గకాణామనామయమ్। కీర్తయస్వాగ్నిసంమర్దే కథం తే న వినాశితాః
బ్రహ్మన్, శార్ఙ్గకులకు ఈ విధంగా ఏమి జరిగిందో, వారు అగ్నిలో ఎందుకు నాశనం కాలేదో నాకు వివరించు.
యదర్థం శార్ఙ్గకానగ్నిర్న దదాహ తథా గతే। తత్తే సర్వం ప్రవక్ష్యామి యథా భూతమరిన్దమ
శత్రువులను జయించినవాడా, అప్పుడు అగ్ని శార్ఙ్గకులను ఎందుకు దహించలేదో నిజంగా ఏం జరిగిందో నేను నీకు పూర్తిగా చెబుతాను.
ధర్మజ్ఞానాం ముఖ్యతమస్తపస్వీ సంశితవ్రతః। ఆసీన్మహర్షిః శ్రుతవాన్మన్దపాల ఇతి శ్రుతః
ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన, తపస్సులో నిష్ణాతుడు, సంకల్పబలమైన మహర్షి మండపాలుడు అనే వాడు ఉండేవాడు.
స మార్గమాశ్రితో రాజన్నృషీణామూర్ధ్వరేతసామ్। స్వాధ్యాయవాన్ధర్మరతస్తపస్వీ విజితేన్ద్రియః
ఆయన ఋషుల మార్గాన్ని అనుసరించి, బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటిస్తూ, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నమై, ధర్మాన్ని ఆనందంగా అనుసరించి, తపస్సు చేసి, ఇంద్రియాలను జయించాడు.
స గత్వా తపసః పారం దేహముత్సృజ్య భారత। జగామ పితృలోకాయ న లేభే తత్ర తత్ఫలమ్
ఆయన తపస్సులో పరాకాష్టకు చేరుకుని, తన శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి పితృలోకానికి వెళ్లాడు. కానీ అక్కడ తపస్సు ఫలం పొందలేదు.
స లోకానఫలాన్దృష్ట్వా తపసా నిర్జితానపి। పప్రచ్ఛ ధర్మరాజస్య సమీపస్థాన్దివౌకసః
తపస్సుతో పొందిన లోకాలు ఫలహీనంగా ఉన్నాయని చూసి, ధర్మరాజు సమీపంలో ఉన్న దేవతలను అడిగాడు.
కిమర్థమావృతా లోకా మమైతే తపసాఽర్జితాః। కిం మయా న కృతం తత్ర యస్యైతత్కర్మణః ఫలమ్
'నేను తపస్సుతో పొందిన ఈ లోకాలు ఎందుకు నాకు అందుబాటులో లేవు? నేను ఏం చేయకపోయానో, నా కర్మకు ఇది ఫలితంగా వస్తుందా?' అని అడిగాడు.