ప్రతిగృహ్య సమావిశ్య తద్వనం భరతర్షభ। మేఘస్తనితనిర్ఘోషః సర్వభూతాన్యకమ్పయత్
అనుమతి తీసుకుని, ఆ మేఘం ఆ అటవిలోకి ప్రవేశించి, గర్జనతో అన్ని ప్రాణులను కదిలించేసింది, ఓ భరతవంశశిఖామణీ!
దహ్యతస్తస్య చ బభౌ రూపం దావస్య భారత। మేరోరివ నగేన్ద్రస్య కీర్ణస్యాంశుమతోంశుభిః
ఖాండవం మండుతుండగా, ఆ అగ్నికి రూపం సూర్యకిరణాలతో కప్పబడిన మేరు పర్వతంలా ప్రకాశించింది, ఓ భారతా!
తౌ రథాభ్యాం రథశ్రేష్ఠౌ దావస్యోభయతః స్థితౌ। దిక్షు సర్వాసు భూతానాం చక్రాతే కదనం మహత్
ఆ ఇద్దరు రథశ్రేష్ఠులు, తమ రథాలలో అగ్నికి రెండు వైపులా నిలబడి, అన్ని దిక్కులలో ప్రాణులపై ఘోర సంహారం చేశారు.
యత్ర యత్ర చ దృశ్యన్తే ప్రాణినః ఖాణ్డవాలయాః। పలాయన్తః ప్రవీరౌ తౌ తత్రతత్రాభ్యధావతామ్
ఖాండవంలో ప్రాణులు ఎక్కడెక్కడ పారిపోతున్నారో, అక్కడక్కడ ఆ ఇద్దరు వీరులు వెంటాడారు.
ఛిద్రం న స్మ ప్రపశ్యన్తి రథయోరాశుచారిణోః। ఆవిద్ధావేవ దృశ్యేతే రథినౌ తౌ రథోత్తమౌ
ఆ ఇద్దరు వేగంగా పోయే రథాల దారిలో ఎక్కడా ఖాళీ కనిపించలేదు. ఆ ఇద్దరు రథశ్రేష్ఠులు కలిసిపోయినట్లే అనిపించారు.
ఖాణ్డవే దహ్యమానే తు భూతాన్యథ సహస్రశః। ఉత్పేతుర్భైరవాన్నాదాన్వినదన్తః సమన్తతః
ఖాండవం మండుతుండగా, వేలాది ప్రాణులు భయంకరమైన అరుపులతో అన్ని వైపులా పైకి ఎగిరాయి.
దగ్ధైకదేశా బహవో నిష్టప్తాశ్చ తథాఽపరే। స్ఫుటితాక్షా విశీర్ణాశ్చ విప్లుతాశ్చ తథాఽపరే
చాలామంది ఒక చోటే కాలిపోయారు, మరికొందరు బాగా దగ్ధమయ్యారు, కొందరికి కళ్ళు పగిలిపోయాయి, ఇంకొంతమంది విభిన్నమయ్యారు, మరికొందరు చెల్లాచెదురయ్యారు.
సమాలిఙ్గ్య సుతానన్యే పితౄన్భ్రాతౄనథాఽపరే। త్యక్తుం న శేకుః స్నేహేన తత్రైవ నిధనం గతాః
కొందరు తమ కుమారులను, మరికొందరు తండ్రులను లేదా సోదరులను ఆలింగనం చేసుకున్నారు. ప్రేమతో వదిలిపెట్టలేక, అక్కడే ప్రాణాలు విడిచారు.
సన్దష్టదశనాశ్చాన్యే సముత్పేతురనేకశః। తతస్తేఽతీవ ఘూర్ణన్తః పునరగ్నౌ ప్రపేదిరే
కొంతమంది పళ్లను బిగించి, అనేకంగా పైకి ఎగిరారు. వారు బాగా తికమకపడుతూ మళ్లీ అగ్నిలోకి దూకారు.
దగ్ధపక్షాక్షిచరణా విచేష్టన్తో మహీతలే। తత్రతత్ర స్మ దృశ్యన్తే వినశ్యన్తః శరీరిణః
కొంతమంది రెక్కలు, కళ్ళు, కాళ్లు కాలిపోయి, భూమిపై నొప్పితో తిప్పుకుంటూ, అక్కడక్కడ శరీరాలు నశిస్తూ కనిపించాయి.
జలాశయేషు తప్తేషు క్వాథ్యమానేషు వహ్నినా। గతసత్వాః స్మ దృశ్యన్తే కూర్మమత్స్యాః సమన్తతః
నీటి కుంటలు అగ్నితో వేడెక్కి మరిగిపోతుండగా, అక్కడక్కడా చచ్చిపోయిన తాబేళ్లు, చేపలు కనిపించాయి.
శరీరైరపరే దీప్తైర్దేహవన్త ఇవాగ్నయః। అదృశ్యన్త వనే తత్ర ప్రాణినః ప్రాణిసంక్షయే
కొంతమంది శరీరాలు మంటలతో మండిపోతూ, అగ్నిలా కనిపించారు. ఆ అడవిలో జీవులు అంతమవుతున్నప్పుడు అలా కనిపించారు.
కాంశ్చిదుత్పతతః పార్థః శరైః సంఛిద్య ఖణ్డశః। పాతయామాస విహగాన్ప్రదీప్తే వసురేతసి
అర్జునుడు, ఎగురుతున్న కొంతమందిని బాణాలతో తుంచుతూ, ఆ పక్షులను మండుతున్న ఖాండవంలో పడేశాడు.
తే శరాచితసర్వాఙ్గా నినదన్తో మహారవాన్। ఊర్ధ్వముత్పత్య వేగేన నిపేతుః ఖాణ్డవే పునః
బాణాలతో అంతటా గాయపడిన వారు, పెద్దగా అరుస్తూ, వేగంగా పైకి ఎగిరి మళ్లీ ఖాండవంలో పడిపోయారు.
శరైరభ్యాహతానాం చ సఙ్ఘశః స్మ వనౌకసామ్। విరావః శుశ్రువే ఘోరః సముద్రస్యేవ మథ్యతః
బాణాలతో గాయపడిన అడవి జీవుల గుంపుల నుంచి, సముద్రాన్ని మిక్కిలి చేసినట్టు భయంకరమైన అరుపులు వినిపించాయి.
వహ్నేశ్చాపి ప్రదీప్తస్య ఖముత్పేతుర్మహార్చిషః। జనయామాసురుద్వేగం సుమహాన్తం దివౌకసామ్
మండుతున్న అగ్నిలోంచి పెద్ద మంటలు ఆకాశం వైపు ఎగసిపడి, ఆకాశవాసులకు భయంకరమైన కలవరం కలిగించాయి.
తేనార్చిషా సుసన్తప్తా దేవాః సర్షిపురోగమాః। తతో జగ్ముర్మహాత్మానః సర్వ ఏవ దివౌకసః। శతక్రతుం సహస్రాక్షం దేవేశమసురార్దనమ్
ఆ మంటల వేడి తట్టుకోలేక, ఋషులతో కూడిన దేవతలు, మహాత్ములు అందరూ, శతక్రతువు అయిన సహస్రాక్షుడి వద్దకు వెళ్లారు.
కిం న్విమే మానవాః సర్వే దహ్యన్తే చిత్రభానునా। కచ్చిన్న సంక్షయః ప్రాప్తో లోకానామమరేశ్వర
‘‘ఈ ప్రకాశవంతమైన అగ్నిలో ఎందుకు అందరూ మనుషులు కాలిపోతున్నారు? అమరేశ్వరా! లోకాలకు నాశనం వచ్చిందా?’’ అని అడిగారు.
తచ్ఛ్రుత్వా వృత్రహా తేభ్యః స్వయమేవాన్వవేక్ష్య చ। ఖాణ్డవస్య విమోక్షార్థం ప్రయయౌ హరివాహనః
అలా విన్న వృత్రహంతుడు, తానే ఆలోచించి, ఖాండవాన్ని విడిపించేందుకు హరివాహనుడితో కలిసి బయలుదేరాడు.
మహతా రథబృన్దేన నానారూపేణ వాసవః। ఆకాశం సమవాకీర్య ప్రవవర్ష సురేశ్వరః
వివిధ రూపాల రథాల గొప్ప దళంతో, వాసవుడు ఆకాశాన్ని నింపి, మేఘాల ద్వారా వర్షాన్ని కురిపించసాగాడు.
తతోఽక్షమాత్రా వ్యసృజన్ధారాః శతసహస్రశః। చోదితా దేవరాజేన జలదాః ఖాణ్డవం ప్రతి
అప్పుడా దేవేంద్రుని ప్రేరణతో మేఘాలు, ఖాండవం వైపు లక్షలాది నీటి ప్రవాహాలను, రథపు చక్రం పరిమాణంలో వదిలాయి.
అసంప్రాప్తాస్తు తా ధారాస్తేజసా జాతవేదసః। ఖ ఏవ సముశుష్యన్త నకాశ్చిత్పావకం గతాః
కానీ ఆ ప్రవాహాలు, జాతవేదసు తేజంతో ఆకాశంలోనే ఆరిపోయాయి. ఒక్కదాని కూడా అగ్నిని తాకలేదు.
తతో నముచిహా క్రుద్ధో భృశమర్చిష్మతస్తదా। పునరేవ మహామేఘైరమ్భాంసి వ్యసృజద్బహు
అప్పుడు నముచిని సంహరించిన వాడు, ఆ మంటలతో కోపంతో, మళ్లీ భారీ మేఘాలతో గట్టి వర్షాన్ని కురిపించాడు.
అర్చిర్ధారాభిసంబద్ధం ధూమవిద్యుత్సమాకులమ్। బభూవ తద్వనం ఘోరం స్తనయిత్నుసమాకులమ్
ఆ అడవి మంటల ప్రవాహాలు, పొగ, మెరుపులతో నిండిపోయి, ఉరుములతో భయంకరంగా మారింది.
తథా శైలనిపాతేన భీషితాః ఖాణ్డవాలయాః। దానవా రాక్షసా నాగాస్తరక్ష్వృక్షవనౌకసః
అలా పర్వతాలు పడిపోవడంతో భయపడిన ఖాండవవాసులు — దానవులు, రాక్షసులు, నాగులు, పులులు, ఎలుగుబంట్లు, అడవి జీవులు —
ద్విపాః ప్రభిన్నాః శార్దూలాః సింహాః కేసరిణస్తథా। మృగాశ్చ మహిషాశ్చైవ శతశః పక్షిణస్తథా
ఏనుగులు చీలిపోయి, పులులు, సింహాలు, జుట్టు ఉన్న జంతువులు, మృగాలు, మేషాలు, వందలాది పక్షులు కూడా అక్కడ కనిపించాయి.
సముద్విగ్నా విససృపుస్తథాన్యా భూతజాతయః। తం దావం సముదైక్షన్త కృష్ణౌ చాభ్యుద్యతాయుధౌ
అన్ని జీవులు భయంతో పరుగెత్తాయి. అప్పుడు ఆ అగ్ని, అలాగే ఆయుధాలు ఎత్తుకున్న కృష్ణుడు, అర్జునుడు ఇద్దరినీ చూశారు.
ఉత్పాతనాదశబ్దేన త్రాసితా ఇవ చాభవన్। తే వనం ప్రసమీక్ష్యాథ దహ్యమానమనేకధా
అపశకునాల శబ్దం విన్నట్టు భయంతో ఉన్న వారు, ఆ అడవి అనేక చోట్ల మంటల్లో కాలిపోతున్నదని చూశారు.
కృష్ణమభ్యుద్యతాస్త్రం చ నాదం ముముచురుల్బణమ్। తేన నాదేన రౌద్రేణ నాదేన చ విభావసోః
కృష్ణుడు ఆయుధాన్ని ఎత్తి ఉన్నదాన్ని చూసి వారు భయంకరమైన అరుపు వదిలారు. ఆ అరుపుతో, అగ్నిప్రమాద శబ్దంతో,
రరాస గగనం కృత్స్నముత్పాతజలదైరివ। తతః కృష్ణో మహాబాహుః స్వతేజోభాస్వరం మహత్
ఆకాశమంతా గర్జనతో నిండిపోయింది, అశుభ మేఘాలు మ్రోగినట్టు. వెంటనే మహాబాహువు అయిన కృష్ణుడు తన తేజస్సుతో ప్రకాశించే గొప్ప చక్రాన్ని వదిలాడు.