ఒకప్పుడు, మహాభారతంలో వనవాస జీవితం గడుపుతున్న బ్రాహ్మణుడు తన భార్య, పిల్లలను గురించి తీవ్రమైన ఆందోళనలో మునిగిపోయాడు. ‘‘నేను నా ప్రాణాన్ని విడిచిపెట్టినా, మరణానికి లోనయినా, నేను స్పష్టంగా విడిచిపెట్టిన వారెవరూ ఈ లోకంలో బతకలేరు,’’ అని అతడు విచారంగా అన్నాడు. ‘‘వారిలో ఎవ్వరినైనా విడిచిపెట్టడం క్రూరమైనదే గాక, జ్ఞానులు దాన్ని తప్పుబడతారు. నేను నా ప్రాణాన్ని విడిచిపెడితే, వీరు నాతో లేకుండా బ్రతకలేరు. నేను మహా కష్టంలో పడ్డాను, ఈ విపత్తు నుంచి బయటపడలేను. ఓహో! నా బంధువులతో కలిసి నడవాల్సిన ఈ మార్గం నాకింత అపమానంగా అనిపిస్తోంది. నేను బ్రతికే కన్నా అందరితో కలిసి చనిపోవడమే మేలుగా భావిస్తున్నాను.’’ అప్పుడతడి భార్య అతనిని సాంత్వనిస్తూ ఇలా చెప్పింది: ‘‘మీరు సామాన్యుల వలె శోకించకూడదు. ఇదీ శోకించాల్సిన సమయం కాదు, ఓ వైద్యుడా! ఈ లోకంలో ప్రతి మనిషికీ మరణం తప్పదు. జరిగే దానికి శోకించడంలో ప్రయోజనం లేదు. భార్య, కుమారుడు, కుమార్తె—ఇవన్నీ మన స్వార్థానికే కావాలి. మీరు జ్ఞానంతో మీ బాధను త్రుంచుకోండి; నేను కూడా అక్కడికే వస్తాను. ఈ లోకంలో భార్యకు అత్యున్నతమైన, శాశ్వతమైన ధర్మం ఏమిటంటే, భర్త కోసం తన ప్రాణాన్ని కూడా త్యాగం చేయడమే. మీరు అక్కడ చేసిన పని మీకు సుఖాన్ని ఇస్తుంది; అది పరలోకంలో నశించని ఫలాన్ని, ఈ లోకంలో కీర్తిని ఇస్తుంది. ఇదే పరమ ధర్మం, దీనిని నేను మీకు వివరించాను; ఇక్కడ మీకూ సంపద, ధర్మం రెండూ సమృద్ధిగా ఉన్నాయి. భార్యగా కోరుకునే లక్ష్యం మీరు నాతో సాధించేశారు; మనకు కుమార్తె, కుమారుడు లభించారు; మీరు నా ఋణాన్ని తీర్చారు. మీరు పిల్లలను పోషించడంలో, రక్షించడంలో సమర్థురాలు; నేను మీలాంటి రక్షణ, పోషణ చేయలేను. మీరు లేకుండా, ఓ ప్రాణాధిపతి, ఈ ఇద్దరు చిన్నారులు ఎలా బ్రతుకుతారు? నేను వారిని ఎలా పోషించగలను? భర్తను కోల్పోయిన నేను, చిన్న పిల్లలతో, అండ లేకుండా, నీతిమార్గంలో నిలబడిన ఒక జంటలా, మీ లేని లోకంలో ఎలా బతుకుతాను? ఈ కుమార్తెకు అనేక వరప్రదులు వచ్చినప్పుడు నేను గర్వంతో తిరస్కరించాను. ఇప్పుడు ఆమెను ఎలా కాపాడగలను? మీరు లేనప్పుడు, భర్తను కోల్పోయిన మహిళ చుట్టూ పక్షులు మాంసాన్ని చుట్టుముట్టినట్లు, దుష్టులు చుట్టుముట్టుతారు. ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణా! నేను దుష్టుల చేత వేధింపులకు గురికావడాన్ని తట్టుకోలేను; సద్గుణాల మార్గంలో నిలబడలేను. ఈ లోకంలో దుష్టులు ఎక్కువగా ఉన్నారు; మహిళా జన్మను అపహాస్యం చేస్తారు. అమ్మాయిలు తల్లిదండ్రుల ఆధీనంలో ఉంటారు; పెరిగాక భర్త ఆధీనంలో ఉంటారు. ఇద్దరూ లేనప్పుడు, కుమారుడున్నా, మహిళను స్వతంత్రురాలిగా పరిగణించి అపహాస్యం చేస్తారు. రక్షణ లేని మహిళ దుష్టులకు తెరిచిన ద్వారంలాంటిది; నెయ్యి పూసిన వస్త్రాన్ని కుక్కలు లాగినట్లు అవుతుంది. ఈ నిరుపయోగమైన పిల్లవాడిని, మీ వంశపరంపరను కొనసాగించే మార్గంలో ఎలా నడిపించగలను? మీరు చేసినట్టు, నీతినిపరిపాలించే గుణాలను, ఈ నిరాశ్రయుడైన పిల్లవాడిలో ఎలా నాటగలను? మీ కుమార్తెను కూడా నేను రక్షించలేకపోతే, అనర్హులు ఆమెను కోరుకుంటారు; నేను ఉండినా పట్టించుకోరు, శూద్రులు వేదాన్ని వినాలని కోరినట్టు. ఆమెను మంచి గుణాలున్న వానికి ఇవ్వకపోతే, వారు బలవంతంగా తీసుకుపోతారు; ఇది యజ్ఞంలో నైవేద్యం మీద కాకులు పడ్డట్టు. మీ కుమార్తెను అనర్హుల చేతిలో పడినదిగా చూసి, ప్రజల మధ్య అపహాస్యానికి గురై, గౌరవం కోల్పోయి, అహంకారుల చేత అవమానించబడితే, బ్రాహ్మణా! నేను తప్పకుండా మరణిస్తాను. ఈ ఇద్దరు పిల్లలు—మీరు, నేనూ లేకుండా—నీళ్లేని చేపలవలె నశించిపోతారు. అందువల్ల, మేమంతా మూడూ మీరు లేకుండా నశిస్తాము. కనుక, మీరు మమ్మల్ని విడిచిపెట్టకూడదు. మహిళలకు అత్యున్నత ధర్మం భర్తను అనుసరించడం; ముఖ్యంగా కుమారులు ఉన్నవారికి ఇది జ్ఞానులు చెప్పిన మార్గం. కుమారులు ఉన్న మహిళ ఈ లోకంలో పసుపు, కజ్జల, పువ్వులతో అలంకరించుకుని ఉండడం తగదు. భర్త పరలోకానికి వెళ్లినప్పుడు, అతని పాదాలపై మనస్సు స్థిరపరిచి, ఆయన కోసం ఆర్పించిన నీటిని తాగినవారు, పార్వతీదేవి నివాసాన్ని పొందుతారు. ఆమె హిమవంతుని కుమార్తెకు స్నేహితురాలవుతుంది; ఆమెతో ఆనందంగా ఉంటుంది. తండ్రి కొంత ఇస్తాడు, తల్లి కొంత ఇస్తుంది, కుమారుడు కొంత ఇస్తాడు. కానీ భర్త అపారమైనదాన్ని ఇస్తాడు; ఆ ఆనందాన్ని ఎవరు పొందరని? తపోవనాలు, హోమాలు, మంత్రోచ్చారణలు, వ్రతాలు—సద్గుణాలున్న భర్త లేనప్పుడు ఇవన్నీ మహిళలకు అవసరం లేదు. సహనం, పవిత్రత, ఆహార నియమం—ఇవే మహిళకు ఆచరించదగ్గవి. ఈ కుమారుడిని, కుమార్తెను, బంధువులను కూడా నేను విడిచిపెట్టాను; నా ప్రాణం మీ కోసమే. యజ్ఞాలు, తపస్సు, నియమాలు, దానాలు—ఇవి అన్నింటికన్నా, భర్త సుఖానికి, హితానికి నిరంతర కట్టుబాటు ఎక్కువ. కనుక, నేను చేయదలచుకున్న ఈ ఉత్తమమైన, శ్రేష్ఠమైన ధర్మమే మన కుటుంబానికి మేలు చేస్తుంది. కుమారులు, సంపద, మిత్రులు—all adversity నుంచి విముక్తి కోసం ఉంటారు; భార్య కూడా ఇదే ఉద్దేశంతో ధర్మవంతులచే భావించబడుతుంది. కష్టకాలంలో సంపదను కాపాడాలి; సంపదతో భార్యను కాపాడాలి; భార్య, సంపదతో కూడిన తనను ఎల్లప్పుడూ కాపాడాలి. భార్య, కుమారుడు, సంపద, ఇల్లు—ఇవి అన్ని ప్రత్యక్ష, అపరత్యక్ష ఫలితాల కోసం; ఇవన్నీ నియమించుకోవాల్సినవే—ఇదే జ్ఞానుల నిర్ణయం. ఒకవైపు మొత్తం కుటుంబం, మరోవైపు కుటుంబాన్ని పెంచే తానే ఉంటే, ఓ జ్ఞానీ! తానే కుటుంబానికి మించినవాడు; కుటుంబానికన్నా తానే ప్రాధాన్యత కలవాడు.