నా తండ్రి విశ్వామిత్రుడు, మాతృమూర్తి అప్సరసలో ప్రఖ్యాతురాలైన మేనక. హిమవంతుని శిఖరాలపై మేనక నా జన్మనిచ్చింది. కానీ, ఆమె నన్ను అక్కడే విడిచిపెట్టి వెళ్ళిపోయింది. తన పిల్లనెత్తిన తల్లి వదిలిపెట్టినట్టుగా, ఆమె నన్ను విడిచిపోయింది. ఆ సమయంలో, ధర్మబద్ధమైన పక్షులు సమవాయంగా వచ్చి నన్ను రక్షించాయి. ఆ పక్షుల రెక్కల సంరక్షణలోనే నేను పెరిగాను. అందుకే నన్ను శకుంతల అని పిలిచారు. అప్పుడు మహాత్ముడైన కశ్యప మహర్షి నన్ను చూశారు. నేను యజ్ఞాగ్ని కోసం నీరు తెచ్చేందుకు వచ్చినప్పుడు, ఆ పక్షులు దయతో నన్ను మహర్షికి అప్పగించాయి. అది ఒక నిధిగా ఆయనకు అప్పగించినట్టుగా. తర్వాత, యజ్ఞకర్త అయిన కన్వ మహర్షి నన్ను చూసి సంతోషించి, చిరునవ్వుతో సుస్వాగతం పలికారు. ఆయన నన్ను కాంతిలోంచి అగ్ని తీసుకున్నట్టు తన ఆశ్రమానికి తీసుకెళ్లారు. అక్కడ ఆయన మహర్షి తన కుమార్తెగా నన్ను ప్రేమతో, దయతో పెంచారు. రాజా, నేను విశ్వామిత్రుని కుమార్తెను—కన్వ మహర్షి చేత పెంపొందించబడ్డాను. నీవు నన్ను యౌవనంలో అడుగుపెడుతున్నప్పుడు చూశావు. ఆశ్రమంలో, ఓలపుటలో, నేను ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు నీవు నన్ను చూశావు. అదంతా విధి వశాత్తు జరిగింది. అప్పటికి నాకు తండ్రి స్నేహం లేదు; నేను ఒంటరిగా ఉన్నాను. నీవు నన్ను సత్యసంధంగా, మృదువుగా, ఉత్తమ సంతానం కోసం వరించావు. నీవు ఆశ్రమంలో ధర్మార్ధకామాలపై స్థిరంగా ఉండి, నాతో కలిసి నివసించావు. ఆపైన, గంధర్వవిధానంగా, సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి నా చేతిని పట్టుకున్నావు. నీ వంశం, నీ ప్రవర్తన, నీ సత్యనిష్ఠ నాకు తెలుసు. నా స్వధర్మాన్ని పాటిస్తూ, ఇప్పుడు నీ శరణు కోరుతున్నాను. అందువల్ల, నీవు ఇచ్చిన మాటను తప్పకుండ, అసత్యం పలుకకూడదు. నా స్వధర్మాన్ని వదిలిపెట్టి, నీవే నాకు ఏకైక రక్షకుడిగా ఉండగా, నీవు నన్ను నిర్దోషినినీ వదిలిపెట్టకూడదు. నేను చిన్నతనంలో బంధువులు వదిలిపెట్టారు, ఇప్పుడు నీవు కూడా వదిలిపెడుతున్నావు—నేను ఏ పాపం చేసాను, రాజా? నీవు నన్ను వదిలిపెట్టినా, నేను మళ్లీ ఆశ్రమానికి వెళ్తాను. కానీ, ఈ బిడ్డను—నీ స్వంత కుమారుణ్ణి—వదిలిపెట్టకూడదు. అప్పుడు రాజా దుశ్యంతుడు ఇలా అన్నాడు: “ఈ కుమారుడు నాలో, నీవులో జన్మించాడని నేను నమ్మను, శకుంతల. స్త్రీలు అసత్యాలు మాట్లాడతారు; నీ మాటలు ఎవరు నమ్ముతారు? నీవు నిర్లజ్జగా, నమ్మలేని మాటలు నా సమక్షంలో మాట్లాడుతున్నావు. ఓ దురాచారిణీ! వెళ్ళిపో. ఆ మహాత్ముడు, ఘోరతపస్సు చేసిన కాశ్యపుడు ఎక్కడ? అప్సరస మేనక ఎక్కడ? నీవు ఎక్కడ—బిక్కుబిక్కుమంటూ, తపస్వినిగా కనిపిస్తున్నావు? నీ కుమారుడు చిన్నవాడైనా, ఎంత గొప్ప శక్తివంతుడో! అతను శాలవృక్షం లాగే ఎత్తుగా ఎలా పెరిగాడు? నీ జన్మ నీచమైనది; నీవు నాకు దుర్మార్గ మహిళలా కనిపిస్తున్నావు. మేనక కేవలం కామవశంతో జన్మనిచ్చింది. నీవు చెప్పేది అంతా రహస్యంగా ఉంది. స్త్రీలు fickle, కామాసక్తులు అని అందరూ అంటారు. స్త్రీలు ఇతరులపై ఆధారపడతారు, కోపంగా ఉంటారు, అసత్యాలు మాట్లాడతారు. కన్వ మహర్షికి నీవు చెప్పకూడదు. నీ తల్లి మేనక దయలేని, నర్తకి; ఆమెను హిమవంతుని అడుగులో పూలమాల వదిలినట్టు వదిలేశారు. నీ తండ్రి కూడా, క్షత్రియకులో జన్మించినవాడు, దయలేని విశ్వామిత్రుడు—బ్రహ్మర్షిత్వాన్ని ఆశించినవాడు, కామాసక్తుడు. మేనక తన ఇష్టానుసారం విశ్వామిత్రునికి నన్ను కనిపించింది. నీ జన్మ నాకు తెలుసు, నీచకుల నుంచి జన్మించావు. మెనక అప్సరసలో శ్రేష్ఠురాలు; నీ తండ్రి మహర్షి. అలాంటి వారి సంతానంగా జన్మించి, నీవు ఎందుకు దుర్మార్గ మహిళలా మాట్లాడుతున్నావు? నీవు నీ వంశాన్ని గొప్పదని చెప్పుకుంటున్నావు, కానీ నీ జన్మ తక్కువది. నిన్ను వదిలిపెట్టారు, ఇతరులు పెంచారు—కోకిల పిల్లలా. నీ తండ్రి కన్వ మహర్షి, అర్థరహితుడిగా, దురదృష్టవశాత్తు పుట్టిన బిడ్డలా నిన్ను పెంచాడు. నీవు చెప్పేది నమ్మదగినది కాదు, తపస్వినీ. ఇక్కడ రాజసభలో ఇలా మాట్లాడిన తరువాత, నీవు ఎక్కడికైనా వెళ్లిపోవచ్చు. ఇక్కడ బంగారం, రత్నాలు, ముత్యాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు ఉన్నాయి. వినోదం కావాలనుకుంటే, వీటిని తీసుకో. నేను నిన్ను చూడాలనుకోవడం లేదు; ఇక్కడినుంచి ఎక్కడికైనా వెళ్ళిపో.” అప్పుడు శకుంతల రాజును చూసి ఇలా అంది: “ఓ రాజా, ఇతరుల లోపాలను నువ్వు ఆవాలు పరిమాణంగా చూస్తావు; కానీ, నీ లోపాలు బిల్వపండు పరిమాణంలో ఉన్నా, వాటిని చూడకపోతావు. మెనక దేవతల్లో ఒకరు, దేవతలు ఆమెతో ఉన్నారు; నా జన్మ నీకంటే గొప్పది, దుశ్యంతా! నీవు భూమిపై నడుస్తావు, నేను ఆకాశంలో సంచరిస్తాను; మన మధ్య దూరం, మేరు పర్వతం-ఆవాల మధ్య ఉన్నంత. ఇంద్రుడు, కుబేరుడు, యముడు, వరుణుడు—వారి రాజప్రాసాదాలను నేను సందర్శించాను. నా శక్తిని చూడుము, రాజా! ఎప్పుడో, ఉర్వశికి అయ్యుస్ అనే కుమారుడు జన్మించాడు; అతను నీ ప్రాచీన పూర్వికుడు, మహారాజా. అప్సరసల నుంచి అనేక మహర్షులు, మహా క్షత్రియులు జన్మించారు. మహర్షులలో, అలాంటి తల్లులు ఉండడంలో అపవాదం లేదు. నీకు ఒక నిజమైన సామెతను చెబుతాను, రాజా; కేవలం ఉదాహరణ కోసమే, ద్వేషంతో కాదు—క్షమించు. ఒక వికారుడైన మనిషి తన ముఖాన్ని అద్దంలో చూడకపోతే, ఇతరులకంటే తానే అందగాడనుకుంటాడు. కానీ, తన ముఖాన్ని అద్దంలో చూసినప్పుడు, ఇతరుల వల్ల కాదు, తన వల్లే తాను సిగ్గుపడతాడు. అతి అందగాడు ఎవరినీ తక్కువగా చూడడు. కానీ, అతి మాటలు చెప్పేవాడు, కఠినంగా మాట్లాడేవాడు, ఇక్కడ సమస్యకారుడవుతాడు. మత్తులో ఉన్న ఏనుగు మీద మట్టి వేస్తే అది ఆనందపడినట్టు, దుర్మార్గుడు ఇతరుల నిందను విని సంతోషిస్తాడు.” ఇలా శకుంతల తన జన్మ, వంశాన్ని వివరించి, దుశ్యంతుని అవమానాన్ని ధైర్యంగా ఎదుర్కొంది.