తన భార్యను తనంతట తానే ప్రేమించేవాడు, ఎండకు కాలినవాడు నీళ్లలో ఆనందించ듯, నిరాశ్రయంగా, దుస్థితిలో, మురికైన వస్త్రాలు ధరించిన పురుషులు కూడా తమ భార్యలతో సంతోషంగా ఉంటారు. ధనహీనుడు ధనాన్ని పొందినప్పుడు ఆనందిస్తాడు. భార్యలు కఠినంగా మాట్లాడినా, జ్ఞానులు కఠినంగా స్పందించరు. ఎందుకంటే, సుఖం, ప్రేమ, ధర్మం అన్నీ ఆమెపై ఆధారపడి ఉంటాయని, ఆమె తనదైన భాగమని, సంపదను, సంతానాన్ని కాపాడుతుందని శాస్త్రాల్లో చెప్పినదాన్ని వారు తెలుసుకుంటారు. శరీరం, జీవనయానం, ధర్మం, స్వర్గం, ఋషులు, పితృదేవతలు, జన్మభూమి — ఇవన్నీ నిత్యమైన, పవిత్రమైన సతీమణుల వల్లే నిలబడతాయి. స్త్రీల లేకుండా ఋషులు కూడా సంతానాన్ని సృష్టించలేరు; దేవతలు తమ జన్మను కలిగించలేరు. విద్యావంతులకైనా సృష్టి స్త్రీలలోనే స్థాపితమైంది; కొంతమంది ఋషులు ఋషుల నుండే, కొంతమంది తక్కువ కుల స్త్రీల నుండే జన్మించారు. భూమి ధూళిలో కప్పబడిన కుమారుడు తన తండ్రి ఒడిలోకి పరుగెత్తి చేరే దానికంటే మరెదైనా ప్రియమైనదా? నీవు కూడా, తెలివైన, ఆశతో నిన్ను తడిమే కుమారుణ్ణి పొందిన తరువాత, ఎందుకు అతనిని నిర్లక్ష్యం చేస్తావు? చీమలు తమ గుడ్లను మోసుకుంటూ వెళ్తాయి, వాటిని వదలవు; మరి నువ్వు ఇంతటి కుమారుణ్ణి ఎందుకు పట్టించుకోకూడదు? నన్నుంచి జన్మించిన నీ కుమారుణ్ణి ఎలా పట్టించుకోకూడదు? కోయిలలు, కాకులు తమ గుడ్లను పెంచుతాయి. నీవు అన్నింటిని తెలిసినవాడివి, మరి ఇంతటి కుమారుణ్ణి ఎందుకు పట్టించుకోకూడదు? మలయజ చందనము చాలా చల్లగా ఉంటుందని అంటారు. కానీ, కుమారుని ఆలింగనం చందనాన్ని మించిపోతుంది; వస్త్రం, స్త్రీ, నీళ్ళు కూడా అలాంటి స్పర్శను ఇవ్వవు. తండ్రి తన కుమారుణ్ణి ఆలింగనం చేసుకుంటే కలిగే ఆనందం, ఈ లోకంలో మరే స్పర్శలో లేదు. నీ ప్రియమైన కుమారుడు నిన్ను ఆలింగనం చేయనివ్వు; ద్విపదులలో బ్రాహ్మణుడు ఉత్తముడు, చతుష్పదులలో గోవు ఉత్తముడు. భారంగా ఉన్నవాటిలో మురుర్ ఉత్తముడు; ఆనందాన్ని ఇచ్చే స్పర్శలో కుమారుడు అత్యుత్తముడు. ఈ శత్రువులను జయించే కుమారుడు మూడు సంవత్సరాల తరువాత జన్మించాడు. ఈ రోజు, నా ఆజ్ఞతో, ఈ యువరాజు నీ పిలుపు కోసం ఎదురుచూస్తున్నాడు, రాజులలో సింహుడవు, నీ దుఃఖాన్ని తొలగించేవాడవు. ఈ పురుశ్రేయసి వంశస్థుడు వంద అశ్వమేధ యాగాలు చేస్తాడు; రాజసూయాది ఇతర యాగాలు కూడా విస్తృత దానాలతో నిర్వహిస్తాడు. బిడ్డ జన్మించేటప్పుడు, ఆకాశంలో ఆ గోవు నాకు ఇలా చెప్పింది: "అయ్యో! నా కున్నను ఒడిలో వేసుకుని, ప్రేమతో మరో గ్రామానికి వెళ్లాను." ప్రజలు తమ కుమారులను వారి తలనుద్దిని వాసన చేస్తూ పలకరిస్తారు; ద్విజులు కూడా ఈ మంత్రాల సమాహారాన్ని వేదాలలో చదువుతారు. నీవు కుమారుడి జన్మసంశ్కారాలను తప్పక తెలుసు; ప్రతి అవయవం నుంచి నీవు పుట్టాడు, హృదయం నుంచి జన్మించాడు. నీవు నిజంగా 'పుత్రుడు', 'ఆత్మ' అని పిలవబడతావు; నీవు నూరేళ్ళు జీవించాలి. తండ్రులు తమ కుమారుల తలను ఈ మంత్రంతో వాసన చేస్తారు. నీ పోషణ నాపై ఆధారపడి ఉంది, నా వంశం నిత్యంగా ఉంటుంది; అందుకే, నా కుమారుడా, నీవు నూరేళ్ళు సంతోషంగా జీవించు. "ఒకటి అయి, రెండు అయింది" అని అంటారు; నీ అవయవాల నుంచి పుట్టిన ఈ కుమారుడు, వ్యక్తి నుంచి వ్యక్తి, అత్యుత్తముడు. నీ కుమారుణ్ణి నీ రెండో స్వరూపంగా చూడు, తేలికగా ఉన్న సరస్సులో ప్రతిబింబించిన చంద్రునిలా; నీకు అతనిలో, నీకు నీకుండే చంద్రుని నీళ్ళలో చూసినట్టు కనిపిస్తుంది. యజ్ఞాగ్నిని గృహాగ్నినుంచి తీసుకువచ్చినట్టు, అతనిని నీవు తీసుకువచ్చావు; నీవు ఒకరైతే, ఇద్దరయ్యావు. వేటలో, వేట ఆకర్షణతో, నన్ను నా తండ్రి ఆశ్రమంలో కనుగొన్నారు, రాజా. ఉర్వశి, పూర్వచిత్తి, సహజన్య, మేనక, విశ్వాచీ, ఘృతాచీ — వీరిలో ఆరు అప్సరసలు అత్యుత్తములు. వారి మధ్య మేనక ఆప్సరసలో ఉత్తమురాలిగా పేరొందింది, బ్రహ్మ నుంచి జన్మించింది; స్వర్గం నుంచి భూమికి వచ్చి, విశ్వామిత్రునికి కుమారుణ్ణి ప్రసవించింది. ధర్మపరాయణుడు, వైశ్వానరుడిలాంటి, బ్రహ్మయోని అయిన కుశుడు, విశ్వామిత్రుని తాత. కుశుని కుమారుడు శక్తివంతమైన, ధర్మపరాయణుడు కుశనాభుడు; అతని కుమారుడు గాధి, విశ్వామిత్రుడు గాధి నుంచి జన్మించాడు, రాజా. అలాంటి నా తండ్రి, మేనక అప్సరస నా తల్లి; ఆమె నన్ను హిమవత్పర్వతాలపై ప్రసవించింది. నన్ను వదిలి, తన బిడ్డను వదిలినట్టు, ఆమె వెళ్లిపోయింది; అప్పుడు ధర్మపరాయణ పక్షులు కలిసి నన్ను కాపాడారు. ఆ రెక్కల రక్షణలో, నేను శకుంతలా అని పిలవబడాను; అప్పుడు మహాత్ముడు కాశ్యపుడు నన్ను చూశాడు. యజ్ఞాగ్నికి నీరందించడానికి వచ్చిన నన్ను, పక్షులు దయతో, ధర్మపరాయణునిగా, కాశ్యపునికి అప్పగించారు. యజ్ఞకర్త కన్వుడు నన్ను చూసి, సంతోషంగా నవ్వాడు; దారిలో నుండి అగ్నిని తీసుకున్నట్టు, నన్ను తన ఆశ్రమానికి తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ, రాజా, కన్వ మహర్షి నన్ను కరుణతో గౌరవించాడు; తన కూతురిలా నన్ను పెంచాడు, రాజా, ఉత్తమవర్ణ స్త్రీగా. నేను విశ్వామిత్రుని కూతురు, రాజా, కన్వ మహర్షి పెంచినవాడిని; నువ్వు నన్ను, యువతలోకి ప్రవేశించేటప్పుడు చూశావు, రాజా. ఆశ్రమంలో, ఆకుపచ్చ గుడిసెలో, నేను ఒంటరిగా, నా తండ్రి లేకుండా, దూరంగా, విధి చేత, కనబడాను. నువ్వు మృదువుగా, నిజమైన మాటలతో, సంతానార్ధంగా నన్ను కోరావు; ఆశ్రమంలో ధర్మ, కామ, లక్ష్యంపై స్థిరంగా ఉండావు. గంధర్వవివాహ విధిగా, సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా, నా చేతిని పట్టుకున్నావు; నీ వంశాన్ని, ప్రవర్తనను, నిజాయితీని నాకు తెలుసు.