భీష్ముడా, మీరు రాజులను భయపడేలా భయంకరమైన హెచ్చరికలు చేస్తూ మాట్లాడుతున్నారు. కానీ, వృద్ధుడిగా, వంశాన్ని నాశనం చేసేవాడిగా, మీకు సిగ్గు అనిపించదా? మీలాంటి వారు, ధర్మానికి విరుద్ధంగా, మూడవ స్వభావంతో ప్రవర్తించే వారు, ఇలాంటి మాటలు మాట్లాడటం ఆశ్చర్యంగా లేదు. కురువంశంలో మీరు ప్రముఖుడు కనుక, మీరు చెప్పేది ఇలా ఉండటం సహజం. మీరు అంధుడిని అనుసరించే మరో అంధుడిలా, ఒక పడవను మరొక పడవకు కట్టినట్టు, కౌరవులు కూడా మీ వైపు నడుస్తున్నారు. మీరు నాయకుడిగా ఉండటం వల్ల వాళ్లు కూడా అదే దారిలో నడుస్తున్నారు. మీరు కృష్ణుని చిన్నతనంలో చేసిన పనులను, ముఖ్యంగా పూతనను సంహరించే ముందు చేసిన కార్యాలను వివరించడంవల్ల మాకింకా మనస్సు కలవరపోయింది. భీష్మా, మీరు గర్వంతో, మోహంతో కేశవుని ప్రశంసించాలనుకుంటూ, మీ నాలుక నూరుకుకి చీలిపోకుండా ఎలా ఉంది? చిన్నవారు, అజ్ఞానులు అపహాస్యం చేయాల్సిన చోట, మీరు ధైర్యంగా, జ్ఞానంతో ఉన్నవారు, ఈ మనిషిని ప్రశంసించాలనుకుంటున్నారు. అతడు చిన్నప్పుడే శకునిని చంపాడంటే అందులో有什么 ఆశ్చర్యం? లేదా యుద్ధంలో నైపుణ్యం లేని ఆ రెండు గుర్రాలను సంహరించాడంటే ఏముంది? అతడు చైతన్యంలేని దండు మీద దెబ్బ కొట్టినా, లేదా కాలితో ఒక బండను తిప్పినా, దానిలో ఏమి విశేషం? అతడు రెండు పెద్ద వృక్షాలను నేలకొరిగించాడా, ఏనుగును అదుపు చేసాడా—దీనిలో ఏమి గొప్పదనం ఉంది? అతడు గోవర్ధన పర్వతాన్ని ఏడు రోజులు మిట్టపురుగుల గుట్టంతగా మోశాడంటే, నేను దానిని ఆశ్చర్యంగా భావించను. ఈయన పర్వత శిఖరంపై ఆడుకుంటూ బహుళ భోజనం చేశాడంటారు, భీష్మా. ఇతరులు ఇది విని ఆశ్చర్యపోయారు. ధర్మవేత్తా, ఇతనితో భోజనం చేసినవారిని కూడా ఇతనే సంహరించాడంటారు. ఇది మహా ఆశ్చర్యకరమైన కథగా చెబుతారు—కాని, నీతి చెప్పే వాళ్ల కథల్లో మీరు దీన్ని ఎప్పుడైనా విన్నారా? నీతి తెలిసినవాడా, కురు వంశానికి కళంకమా, నేను చెప్పేది వినండి: స్త్రీలపై, ఆవులపై, బ్రాహ్మణులపై ఆయుధాలు ప్రయోగించకూడదని ధర్మవంతులు ఎప్పుడూ చెప్పుతారు. ధర్మాన్ని బోధించేవారు కూడా ఇదే చెబుతారు. కానీ, భీష్మా, మీలో ఇవన్నీ అబద్ధంగా కనిపిస్తున్నాయి. మీరు కేశవుని గురించి మాట్లాడుతున్న తీరు చూస్తే, ఆయనను మీరు ఎరుగని వాడిలా, కౌరవులకు కళంకంగా ఉండి, ఆయనను ప్రశంసిస్తున్నారు. మీ మాటల వల్ల, ఒకవేళ ఆవులను, స్త్రీలను హతమార్చినవాడిని గౌరవించాలి అంటే, అలాంటి వాడిని ప్రశంసించాలా, భీష్మా? ఈయన, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడు, లోకపతి అని మీ మాటల వల్ల అంటారు. కానీ, ఇదంతా అబద్ధమే. జనార్దనుడు తన స్వభావంతో తానే నిలబడగలడా, భీష్మా? ఆయనకు అలాంటి తపన లేకపోతే, మీరు ఆయనను ధర్మవంతుడిగా ఎలా చూస్తారు? గాయకుడు ఎంత పాటలు పాడినా పాట అతనిని బోధించదు. ప్రతి జీవి తన స్వభావాన్ని అనుసరిస్తుంది, పక్షి తన జాతిని అనుసరించినట్టు. ఇదే మీ తక్కువ స్థాయి స్వభావం—నదిపుత్రుడిగా, మీ మనస్సు స్థిరంగా ఉండదు అని అంటారు. కృష్ణుడు అత్యంత గౌరవప్రదుడిగా పాండవులకు ఉన్నాడు, మీరు వారికి మార్గదర్శకుడిగా ఉన్నారు కనుక, పాండవులకు కూడా పెద్ద పాపం అంటించబడింది. మీరు ధర్మవేత్త అని పిలవబడినా, ధర్మ మార్గాన్ని విడిచిపెట్టారు. నిజంగా ధర్మాన్ని, జ్ఞానాన్ని తెలిసినవాడు మీలా ప్రవర్తిస్తాడా? ధర్మమూ, జ్ఞానమూ ఉన్నవాడిగా మీరు మీరే భావిస్తే, భీష్మా, మీరు చేసినట్టు ఇంకెవరు చేస్తారు? ధర్మాన్ని తెలిసిన కన్య, మరొకరిని కోరింది. మీరు మీరే జ్ఞానిగా భావించి, అంబను తీసుకురావడం ఎలా సాధ్యమైంది? మీరు తీసుకువచ్చిన ఆ కన్యను మీ తమ్ముడు, రాజు, విచిత్రవీర్యుడు కోరలేదు. అతడు ధర్మ మార్గాన్ని గుర్తు చేసుకున్నవాడు. ఇతరుల భార్యల ద్వారా పుట్టిన పిల్లలు, మీరు చూసుకుంటూ ఉండగా, అవే మీ సంతానం అయ్యాయి. ఇది ధర్మాన్ని అనుసరించినదేనా? మీ బ్రహ్మచర్య వ్రతానికి ఏమి ప్రయోజనం? అది మాయా వల్లా, శక్తిలేకపోవడంవల్లా అనుసరిస్తున్నదా? దీనిలో సందేహమే లేదు. మీరు ఎక్కడైనా ధర్మాన్ని ఆచరించారని నేను చూడలేదు. మీరు పెద్దవారిని సేవించినట్టు కూడా లేదు. పూజ, దానం, అధ్యయనం, హోమాలు—ఇవన్నీ కలిపినా, సంతానం కలిగి ఉండడానికి పదహారవంతు కూడా సమానం కావు. అనేక వ్రతాలు, ఉపవాసాలు చేసినా, సంతానం లేని వాడికి అవన్నీ వ్యర్థమే. ఈ విధంగా, మీరు సంతానం లేక వృద్ధుడిగా, ధర్మాన్ని తప్పుగా బోధించి, ఇప్పుడు హంసవలె, బంధువుల చేతిలో మరణం పొందవచ్చు. పూర్వకాలంలో, సముద్రతీరంలో ఒక వృద్ధహంస ఉండేది. అది ధర్మాన్ని బోధిస్తూ, తాను మాత్రం వేరేలా ప్రవర్తించేది. అది పక్షులకు ఉపదేశం ఇచ్చేది: "ధర్మాన్ని ఆచరించండి, అధర్మాన్ని దూరంగా పెట్టండి" అని. పక్షులు ధర్మాన్ని ప్రేమించే వారు కనుక, ఆ మాటలు వినేవారు. ఆ వృద్ధహంస మాటలు విని, పక్షులు ఆనందపడి, చుట్టూ చేరి, తమ భాషలో అడిగారు: "మా మధ్యలో, ధర్మాన్ని ఎవరూ బాగా తెలుసు? నీకు తెలిసినంతగా మాకు చెప్పు." అప్పుడు వృద్ధహంస ఇలా చెప్పింది: "ప్రాణులకు హింస చేయకపోవడమే ధర్మం, హింస చేయడమే అధర్మం. సంక్షిప్తంగా ఇదే ధర్మ, ఇదే అధర్మం." ఆ వృద్ధహంస మాటలు విని, సమీకృతమైన పక్షులు, ధర్మాన్ని కోరుతూ, నవ్వుతూ ఇలా అడిగారు: "ఎవరైతే ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారో, వాళ్లు ఎక్కడికి వెళ్తారు? నిజంగా చెప్పు.