अन्यथा मां चिकीर्षन्तमन्यथा मन्यसेऽच्युत। प्रणीतभावमत्यर्थं युधि सत्यपराक्रमम्
वेत्सि दाशार्ह सत्यं मे दीर्घकालं सहोषितः। उत वा मां न जानासि प्लवन्हृद इवाप्लवे
तस्मादनभिरुपाभिर्वाग्भिर्मां त्वं समर्च्छसि । कथं हि भीमसेनं मां जानन्कश्चन माधव
ब्रूयादप्रतिरूपाणि यथा मां वक्तमर्हसि । तस्मादिदं प्रवक्ष्यामि वचनं वृष्णिनन्दन
आत्मनः पौरुषं चैव बलं च न समं परैः । सर्वथाऽनार्यकर्मैतत्प्रशंसा स्वयमात्मनः
अतिवादापविद्धस्तु वक्ष्यामि बलमात्मनः । पश्येमे रोदसी कृष्ण ययोरासन्निमाः प्रजाः
अचले चाप्रतिष्ठे चाप्यनन्ते सर्वमातरौ । यदीमे सहसा क्रुद्धे समेयातां शिले इव
अहमेते निगृह्णीयां बाहुभ्यां सचसाचरे । पश्यैतदन्तरं बाह्वोर्महापरिघयोरिव
य एतत्प्राय मुच्येत न तं पश्यामि पुरूषम्। हिमवांश्च समुद्रश्च वज्री वा बलमित्स्वयम्
मयाभिपन्नं त्रायेरन्बलमास्थाय न त्रयः । युद्धार्हान्क्षत्रियान्सर्वान्पाण्डवेष्वाततायिनः
अधः पादतलेनैतानधिष्ठास्यामि भूतले । न हि त्वं नाभिजानासि मम विक्रममच्युत
यथा मया विनिर्जित्य राजानो वशगाः कृताः । अथ चेन्मां न जानासि सूर्यस्येवोद्यतः प्रभाम्
विगाढे युधि संबाधे वेत्स्यसे मां जनार्दन । परुषैराक्षिपसि किं व्रणं सूच्येव चानघ
यथामति ब्रवीम्येतद्विद्धि मामधिकं ततः । द्रष्टासि युधि संबाधे प्रवृत्ते वैशसेऽहनि
मया प्रणुन्नान्मातङ्गात्नथिनः सादनस्तथा । तथा नरानभिक्रुद्धं निघ्नन्तं क्षत्रियर्षभान्
द्रष्टा मां त्वं च लोकश्च विकर्षन्तं वरान्वरान् । न मे सीदन्ति गात्राणि न ममोद्वेपते मनः
सर्वलोकादभिक्रुद्धान्न भयं विद्यते मम। किं तु सौहृदमेवैतत्कृपया मधुसूदन । सर्वांस्तितिक्षे संक्लेशान्मा स्म नो भरता नशन्
भावं जिज्ञासमानोऽहं प्रणयादिदमब्रवम् । न चाक्षेपान्न पाण्डित्यान्न क्रोधान्न विवक्षया
वेदाहं तव माहात्म्यसुत ते वेद यद्बलम्। उत ते वेद कर्माणि न त्वां परिभवाम्यहम्
यथा चात्मनि कल्याणं संभावयसि पाण्डव । सहस्रगुणमप्येतत्त्वयि संभावयाम्यहम्
यादृशे च कुले जन्म सर्वराजाभिपूजिते । बन्धुभिश्च सुहृद्भिश्च भीम त्वमसि तादृशः
जिज्ञासन्तो हि धर्मस्य सन्दिग्धस्य वृकोदर । पर्यायं नाध्यवस्यन्ति देवमानुषयोर्जनाः
स एव हेतुर्भूत्वा हि पुरुषस्यार्थसिद्धिषु। विनाशेऽपि स एवास्य सन्दिग्धं कर्म पौरुषम्
अन्यथा परिदृष्टानि कविभिर्दोवदर्शिभिः । अन्यथा परिवर्तन्ते वेगा इव नभस्वतः
सुमन्त्रितं सुनीतं च न्यायतश्चोपपादितम् । कृतं मानुष्यकं कर्म दैनेनापि विरुद्ध्यते
दैवमप्यकृतं कर्म पौरुषेण विहन्यते । शीतमुष्णं तथा वर्षं क्षुत्पिपासे च भारत
यदन्यद्दिष्टभावस्य पुरुषस्य स्वयं कृतम् । तस्मादनुपरोधश्च विद्यते तत्र लक्षणम्
लोकस्य नान्यतो वृत्तिः पाण्डवान्यत्र कर्मणः। एवंबुद्धिः प्रवर्तेत फलं स्यादुभयान्वये
य एवं कृतबुद्धिः स कर्मस्वेव प्रवर्तते । नासिद्धो व्यथते तस्य न सिद्धौ हर्षमश्रुते
तत्रेयमनुमात्रा मे भीमसेन विवक्षिता। नैकान्तसिद्धिर्वक्तव्या शत्रुभिः सह संयुगे