मनसा चाप्यभिप्रेतं यत्ते शत्रुनिबर्हण। तत्तेऽहं संप्रदास्यामि सर्वमर्हति नो भवान् ।। 10
रत्नानि गाः सुवर्णं च मणिमुक्तमथापि वा। वैयाघ्रपद्य विप्रेन्द्र सर्वथैव नमोस्तु ते ।। 11
त्वत्कृते ह्यद्य पश्यामि राज्यमात्मानमेव च। यतश्च जातः संरम्भः स च शत्रुर्वशं गतः ।। 12
ततो युधिष्ठिरो मात्स्यं पुनरेवाब्रवीद्वचः। प्रतिनन्दामि ते वाचं मनोज्ञां मात्स्य भाषितां ।। 13
आनृशंस्यपरो नित्यं सुमुखः सततं भवान् । पुनरेव विराटश्च राजा कङ्कमभाषत ।। 14
अहो शूद्रस्य कर्माणि वललस्य द्विजोत्तम । सोहं शूद्रेण संग्रामे वललेनाभिरक्षितः ।। 15
त्वत्कृते सर्वमेवैतदुपपन्नं ममानघ। वरं वृष्णीष्व भद्रं ते ब्रूहि किं करवाणि ते ।। 16
ददामि ते महाप्रीत्या रत्नान्युच्चावचान्यहम्। शयनासनयानानि कन्याश्च समलंकुताः ।। 17
हस्त्यश्वरथसङ्घाश्च राष्ट्राणि विविधानि च। एतानि च मम प्रीत्या प्रतिगृह्ण ममान्तिके ।। 18
तं तथावादिनं तत्र कौरव्यः प्रत्यभाषत। एषैव तु मम प्रीतिर्यत्त्वं मुक्तोसि शत्रुभिः ।। 19
प्रतीतश्चेत्पुरं तुष्टः प्रविशाद्य परंतप। दारैः पुत्रैश्च संश्लिष्य सा हि प्रीतिर्ममातुला ।। 20
सुशर्माणं तु राजेन्द्र सभृत्यबलवाहनम् । विसर्जय नरश्रेष्ठं वरमेतदहं वृणे ।। 21
एवमुक्ते तु कङ्केन विराटो राजसत्तमः । प्रत्युवाच ततः कङ्कं सुशर्मा यातु चेष्टतः ।। 22
गच्छन्तु दूतास्त्वरिता नगरं तव पार्थिव। सुहृदां प्रियमाख्यातुं घोषयन्तु च ते जयम् ।। 23
ततस्तद्वचनान्मात्स्यो दूतान्राजा समादिशत्। आचक्षध्वं पुरं सत्वा संग्रामे विजयं मम ।। 24
कुमार्यः समलंकृत्य प्रयागच्छन्तु मे पुरात् । वादित्राणि च सर्वाणि गणिकाश्च स्वलंकृताः । प्रत्यायान्तु च मे शीघ्रं नागराः सर्व एव ते ।। 25
एवमुक्तास्तथा दूता रात्रौ यात्वा तु केवलम् । ततोऽन्तरे चानुषिता दूताः शीघ्रानुयायिनः ।। 26
नगरं प्राविशंस्ते वै सूर्ये सम्यगथोदिते। विराटनगरं प्राप्य शीघ्रं नान्दीमघोषयन् । पताकोच्छ्रयमाल्याढ्यं पुरमप्रतिमं यथा ।। 27
याते त्रिगर्तान्मात्स्ये तु पशूंस्तान्वै परीप्सति। दुर्योधनः सहामात्यैर्विराट पुरमभ्यगात् ।। 1
भीष्मद्रोणौ च कर्णश्च कृपश्च परमास्त्रवित् । द्रौणिश्च सौबलश्चैव तथा दुःशासनः शलः ।। 2
विविंशतिर्विकर्णश्च चित्रसेनश्च वीर्यवान् । दुःसहो दुर्मुखश्चैव एते चान्ये महारथाः ।। 3
सर्वे मत्स्यानुपागम्य विराटस्य महीपतेः । गोपान्विद्राव्य तरसा गोधनं जह्रुरोजसा ।। 4
गवां शतसहस्राणि कुरवः कालयन्ति च । महता रथवंशेन परिगृह्य समन्ततः ।। 5
गोपालानां तु घोषेषु हन्यतां तैर्महारथैः । आरावः सुमहानासीत्संप्रहारे भयंकरे ।। 6
गवाध्यक्षस्तु संत्रस्तो रथमास्थाय सत्वरः। जगाम नगरायैव परिक्रोशंस्तदाऽऽर्तवत् ।। 7
स प्रविश्य पुरं राज्ञो नृपवेश्माभ्ययात्ततः। अवतीर्य रथात्तूर्णमाख्यातुं प्रविवेश ह ।। 8
दृष्ट्वा भूमिंजयं नाम पुत्रं मात्स्यस्य मानिनम् । तस्मै च सर्वमाचष्ट राष्ट्रस्य पशुकर्षणम् ।। 9
गवां शतसहस्राणि कुरबः कालयन्ति ते। प्रतिजेतुं समुत्तिष्ठ गोधनं राष्ट्रवर्धन ।। 10
राजपुत्र हितप्रेप्सुः क्षिप्रं निर्याहि वै स्वयम् । त्वां हि मत्स्यो महीपालः शून्यपालमिहाकरोत् ।। 11
त्वां वै परिषदो मध्ये श्लाघते स नराधिपः । पुत्रो ममानुरूपश्च शूरश्चेति कुलोद्वहः ।। 12