भ्रात च विगर्हस्व ज्येष्ठं दुर्द्यूतदेविनम्। यस्मास्मि कर्मणा प्राप्ता दुःखमेतदनन्तकम् ।। 52
येषां मुख्यतमो ज्येष्ठो भवेत्तु कुलपांसनः। भ्रातरं परमन्वीयुस्तेऽपि शालीनबुद्धयः ।। 53
को हि राज्यं परित्यज्य सपुत्रपशुबान्धवम् । प्रव्रजेत महारण्यमजिनैः परिवारितः ।। 54
यदि निष्कसहस्राणि यद्वाऽन्यत्सारवद्धनम् । सायं प्रातरदेविष्यदपि संवत्सरायुतम् ।। 55
रुक्मं हिरण्यं वासांसि यानं युग्यमजाविकम् । अश्वाश्वतरसङ्घाश्च न जातु क्षयमाव्रजेत्।। 56
सोयं द्यूतप्रवादेन श्रियश्चैवावरोपितः। तूष्णीमास्ते यथा मूढः स्वानि कर्माणि चिन्तयन् ।। 57
पुरा दशसहस्राणि दन्तिनां वाजिनामपि। यं यान्तमनुयान्ति स्म सोयं द्यूतेन जीवति ।। 58
तथा शतसहस्राणि स्त्रीणाममिततेजसाम्। उपासते स्म राजानमिन्द्रप्रस्थे युधिष्ठिरम् ।। 59
शतं दासीसहस्राणां यस्य नित्यं महानसे। पात्रहस्ता दिवारात्रमतिथीन्भोजयन्त्युत ।। 60
एष निष्कसहस्राणि दत्त्वा प्रातर्दिनेदिने । द्यूतजेन ह्यनर्थेन महता समुपावृतः ।। 61
एनं सुस्वरसंपन्ना बहवः सूतमागधाः। सुप्तं प्रातरुपातिष्ठन्सुमृष्टमणिकुण्डलाः ।। 62
[सहस्रं वालखिल्यानां सहस्रमुदवासिनाम्। सहस्रमश्मकुट्टानां सहस्रं वायुभोजिनाम् ।। 63
सहस्रं मुनिपत्नीनां सहस्रं ब्रह्मचारिणाम्। सहस्रं मौनशीलानां सहस्रं गृहमेधिनाम् ।। 64
हंसाः परमहंसाश्च योगिनश्च द्विजातयः। कुटीरकाः परिव्राजो ये चान्ये वनचारिणः ।। 65
संविभक्तात्मकाश्चैव बहवश्चोर्ध्वरेतसः । चतुर्वेदविदो विप्राः शिक्षामीमांसपारगाः । क्रमपाठाश्च ये विप्राः सामाध्यायनिकाश्च ये ।। 66 ।।]
सहस्रमृषयो यस्य नित्यमासन्सभासदः। तपःश्रुतोपसंपन्नाः सर्वकामैरुपास्थिताः ।। 67
अन्धान्वृद्धाननाथांस्तु सर्वराष्ट्रेषु दुःखितान्। बिभर्त्यन्नार्थिनो नित्यमानृशंस्याद्युधिष्ठिरः ।। 68
स एष निलयं प्राप्तो मत्स्यस्य परिचारकः। सभायां विनतो राज्ञः कङ्को नाम युधिष्ठिरः ।। 69
इन्द्रप्रस्थे निवसतः समये यस्य पार्थिवाः। आसन्बलिकराः सर्वे सोन्येभ्यो भृतिमिच्छति ।। 70
पार्थिवाः पृथिवीपाला यस्यासन्वशवर्तिनः। स वशे विवशो राज्ञां परेषामद्य वर्तते ।। 71
संप्राप्य पृथिवीं कृत्स्नां रश्मिवानिव तेजसा। सोद्य राज्ञो विराटस्य सभास्तारो युधिष्ठिरः ।। 72
यमुपासत राजानं सभायामृषिसत्तमाः। तमुपासीनमद्यान्यं पश्य पाण्डव पाण्डवम् ।। 73
अनवद्यं महाप्राज्ञं जीवितार्थेन संवृतम् । दृष्ट्वा कस्य न दुःखं स्याद्धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।। 74
उपास्ते स्म सभायां यं कृत्स्नाऽपि च वसुन्धरा। तमुपासीनमद्यान्यं पश्य भारत भारतम् ।। 75
एवं बहुविदैर्दुःखैः पीड्यमानामनाथवत्। शोकसागरमध्यस्थां किं मां भीम न पश्यसि ।। 76
इदं तु मे दुःखतरं यत्त्वां वक्ष्यामि भारत। न मेऽभ्यसूया कर्तव्या दुःखादेतद्ब्रवीम्यहम् ।। 77
शार्दूलैर्महिषैर्नागौरगारे योत्स्यसे सदा। कैकेय्याः प्रेक्षमाणायास्तदा मे कश्मलोऽभवत् ।। 78
हसन्त्यन्तःपुरे नार्यो मम चेष्टां निरीक्ष्य च ।। 79
तत उत्थाय कैकेयी सर्वास्ताः प्रत्यभाषत। प्रेक्ष्य मामनवद्याङ्गीं कश्मलाभिहतामिव ।। 80
स्नेहात्संवासजादेव तदा वै चारुहासिनी । युध्यमानं महावीर्यमिमं समनुशोचति ।। 81