तेन गच्छति संसर्गं स्वर्गाय नरकाय वा। सुकृतं दुष्कृतं वाऽपि कृत्वा मोहेन मानवः । पश्चात्तापेन तप्येत स्वबुद्ध्या मरणं गतः ।। 62
एवमुक्त्वा परं वाक्यं विससर्ज शतक्रतुम्। शक्रोप्यापृच्छ्य ब्रह्माणं देवराज्यमपालयत् ।। 63
यथोक्तं देवराजेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना। तथा त्वमपि राजेन्द्र कार्याकार्ये स्थिरो भव ।। 64
एवं विलपमानायां पाञ्चाल्यां मत्स्यपुङ्गवः। अशक्तः कीचकं तत्र शासितुं बलदर्पितम् । विराटराजः मूतं तु सान्त्वेनैव न्यवारयत् ।। 1
कीचकं मत्स्यराजेन कृतागसमनिन्दिता। नापराधानुरूपेण दण्डेन प्रतिपादितम् ।। 2
पाञ्चालराजस्य सुता दृष्ट्वा सुरसुतोपमा। धर्मज्ञा व्यवहाराणां कीचके कृतकिल्बिषे । पुनः प्रोवाच राजानं स्मरन्ती धर्ममुत्तमम् ।। 3
संप्रेक्ष्य च वरारोहा सर्वांस्तत्र सभासदः। राजानुवर्तनपरान्कीचकं च कृतागसम्। विराटं चाह पाञ्चाली दुःखेनाविष्टचेतना ।। 4
न राजन्राजवत्किंचित्समाचरसि कीचके। दस्यूनामिव ते धर्मो न सत्सु परिवर्तते।। 5
न कीचकः स्वधर्मस्थो न च मत्स्यः कथंचन। सभासदोऽप्यधर्मज्ञा य इमं पर्युपासते।। 6
न धर्मं कीचको वेत्ति राजभृत्यास्तथैव च। न राजा विनयं ब्रूते अमात्याश्च न जानते ।। 7
नोपालभे त्वां नृपते विराटं नृपसंसदि। नाहमेतेन युक्ता वै हन्तुं मात्स्य तवान्तिके ।। 8
सभासदस्तु पश्यन्तु कीचकं धर्मलङ्घिनम्। विराटनृपते पश्य मामनाथामनागसम् ।। 9
न साम फलते दुष्टे दुष्टे दण्डः प्रयुज्यते ।। 10
अदण्ड्यान्दण्डयन्राजा दण्ड्यांश्चैवाप्यदण्डयन्। स राजा न भवेल्लोके राजशब्दस्य भाजनम् ।। 11
दीनान्धकृपणाशक्तपङ्गुकुब्जजडादिकान्। अनाथबालवृद्धांश्च पुरुषान्वा स्त्रियोऽपि वा । दुष्टचोराभिभूतांश्च पालयेदवनीपतिः ।। 12
अनाथानां च नाथः स्यादपितॄणां पिता नृपः । माता भवेदमातॄणामगुरूणां गुरुर्भवेत्। अगतीनां गती राजा नृणां राजा परायणम् ।। 13
विशेषतः परैर्दुष्टैः परामृष्टं नरोत्तमः। स्त्रियं साध्वीमनाथां च पालयेत्स्वसुतामिव ।। 14
त्वद्गृहावसतिं राजन्नेतावत्कालपर्ययम्। अधिकां त्वत्सुतायाश्च पश्य मां कीचकाहतां ।। 15
परोक्षं नाभिजानामि विग्रहं युवयोरहम्। अर्थतत्त्वमविज्ञाय किं स्यादकुशलं मम ।। 16
येषां न वैरी स्वपिति पदा भूमिमुपस्पृशन्। तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ।। 17
ये च दद्युर्न याचेयुर्ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः। येषां दुन्दुभिनिर्घोषो ज्याघोषः श्रूयते भृशम्। तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ।। 18
तेजस्विनस्तथा क्षान्ता बलवन्तश्च मानिनः। महेष्वासा रणे शूरा गर्विता मानतत्पराः। तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ।। 19
सर्वलोकमिमं हन्युर्यदि क्रुद्धा महाबलाः। तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ।। 20
येषां नास्ति समः कश्चिद्वीर्ये सत्ये बले दमे। तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ।। 21
येषां न सदृशः कश्चिद्धनाद्यैर्भुवि मानवः। तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ।। 22
तवाग्रतो विशेषेण प्रजानां च हितैषिणः। पश्यतो निहता राजंस्तेनेह जगतीपते ।। 23
शरणं ये प्रपन्नानां भवन्ति शरणार्थिनाम्। चरन्ति लोके प्रच्छन्नाः क्वनु तेऽद्य महाबलाः ।। 24
कथं ते सूतपुत्रेण वध्यमानां प्रियां सतीम्। मर्षयन्ति यथा क्लीबा बलवन्तोऽतितेजसः ।। 25
क्वनु तेषाममर्षश्च वीर्यं तेषां च तद्बलम्। न परीप्सन्ति ये भार्यां वध्यमानां दुरात्माना ।। 26
मयाऽपि शक्यं किं कर्तुं विराटे धर्मदूषणे। मां मर्षंयति यः पश्यन्वध्यमानामनागसम् ।। 27