दुर्योधनं मोक्षयित्वा पाण्डुपुत्रा महाबलाः। किमकार्षुर्वने तस्मिंस्तन्ममाख्यातुमर्हसि
ततः शयानं कौन्तेयं रात्रौ द्वैतवन मृगाः। स्वप्नान्ते दर्शयामासुर्बाष्पकण्ठा युधिष्ठिरम्
तानब्रवीत्स राजेन्द्रो वेपमानान्कृताञ्जलीन्। ब्रूत यद्वक्तुकामाः स्थ के भवन्तः किमिष्यते
एवमुक्ताः पाण्डवेन कौन्तेयेन यशस्विना। प्रत्यब्रुवन्मृगास्तत्रहतशेषा युधिष्ठिरम्
वयं मृगा द्वैतवने हतशिष्टास्तु भारत। नोत्सीदेम महाराज क्रियतां वासपर्ययः
भवन्तो भ्रातरः शूराः सर्व एवास्त्रकोविदाः। कुलान्यल्पावशिष्टानि कृतवन्तो वनौकसाम्
बीजभूता वयं केचिदवशिष्टा महामते। विवर्धेमहि राजेन्द्र प्रसादात्ते युधिष्ठिर
तान्वेपमानान्वित्रस्तान्बीजमात्रावशेषितान्। मृगान्दृष्ट्वा सुदुःखार्तो धर्मराजो युधिष्ठिरः
तांस्तथेत्यब्रवीद्राजा सर्वभूतहिते रतः। यथा भवन्तो ब्रुवते करिष्यामि च तत्तथा
इत्येवं प्रतिबुद्धः स रात्र्यन्ते राजसत्तमः। अब्रवीत्सहितान्भ्रातॄन्दयापन्नो मृगान्प्रति
उक्तो रात्रौ मृगैरस्मि स्वप्नान्ते हतशेषितैः। तनुभूताः स्म भद्रं ते दया नः क्रियतामिति
ते सत्यमाहुः कर्तव्या दयाऽस्माभिर्वनौकसाम्। साष्टमासं हि नो वर्षं यदेनानुपयुंक्ष्महे
पुनर्वहुमृगं रम्यं काम्यकं काननोत्तमम्। तत्रेमां वसतिं शिष्टां विहरन्तो रमेमहि
ततस्ते पाण्डवाः शीघ्रं प्रययुर्धर्मकोविदाः
ब्राह्मणैः सहिता राजन्ये च तत्रसहोषिताः। इन्द्रसेनादिभिश्चैव प्रेष्यैरनुगतास्तदा
ते यात्वा सुसुखैर्मार्गैः स्वन्नैः शुचिजलान्वितैः। ददृशुः काम्यकं पुण्यमाश्रमं तापसान्वितम्
विविशुस्ते स्म कौरव्या वृता विप्रर्षभैस्तदा। तद्वनं भरतश्रेष्ठाः स्वर्गं सुकृतिनो यथा
वने निवसतां तेषां पाण्डवानां महात्मनाम्। वर्षाण्येकादशातीयुः कृच्छ्रेण भरतर्षभ
फलमूलाशनास्ते हि सुखार्हा दुःखमुत्तमम्। प्राप्तकालमनुध्यान्तः सेहिरे वरपूरुषाः
युधिष्ठिरस्तु राजर्षिरात्मकर्मापराधजम्। चिन्तयन्स महाबाहुर्भ्रातॄणां दुःखमुत्तमम्
न सुष्वाप सुखं राजा हृदि शल्यैरिवार्पितैः। दौरात्म्यमनुपश्यंस्तत्काले द्यूतोद्भवस्य हि
संस्मरन्परुषा वाचः सूतपुत्रस्य पाण्डवः। निःश्वासपरमो दीनो दध्रे कोपविषं महत्
अर्जुनोयमजौ चोभौ द्रौपदी च यशस्विनी। स च भीमो महातेजाः सर्वेषामुत्तमो बले
चिरस्य जातं धर्मज्ञं सासूयमिव ते तदा'। युधिष्ठिरमुदीक्षन्तः सेहुर्दुखमनुत्तमम्
अवशिष्टं त्वल्पकालं मन्वानाः पुरुषर्षभाः। वपुरन्यदिवाकार्पुरुत्साहामर्षचेष्टितैः
कस्यचित्त्वथ कालस्य व्यासः सत्यवतीसुतः। आजगाम महायोगी पाण्डवानवलोककः
तमागतमभिप्रेक्ष्यकुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। प्रत्युद्गम्य महात्मानं प्रत्यगृह्णाद्यथाविधि
तमासीनमुपासीनः शुश्रूषुर्नियतेन्द्रियः। तोषयामास शौचेन व्यासं पाण्डवनन्दनः
तानवेक्ष्यकृशान्पौत्रान्वने वन्येन जीवतः। महर्षिरनुकम्पार्थमब्रवीद्बाष्पगद्गदम्
युधिष्ठिर महाबाहो शृणु धर्मभृतांवर। नातप्ततपसो लोके प्राप्नुवन्ति महत्सुखम्। सुखदुःखे हि पुरुषः पर्यायेणोपसेवते