अविद्याबहुलो मूढः स्वप्नशीलो विचेतनः। दृर्हृपीकस्तमोध्यस्तः सक्रोधस्तामसोऽलसः
सुवृत्तवाक्यो मन्त्री च यो नराग्र्योऽनमूयकः। विवित्समानो विप्रर्षे स्तब्धो मानी स राजसः
प्रकाशबहुलो धीरो निर्विवित्सोऽनसूयकः। अक्रोधनो नरो धीमान्दान्तश्चैवस सात्विकः
सात्विकस्त्वथ संबुद्धो लोकवृत्तैर्न लिप्यते। यदा बुध्यति बोध्धव्यं लोकवृत्तं जुगुप्सते
वैराग्यस् च रूपं तु पूर्वमेव प्रवर्तते। मृदुर्भवत्यहंकारः प्रसीदत्यार्जवं च यत्
ततोऽस् सर्वद्वन्द्वानि प्रशाम्यन्ति परस्परम्। न चास्यासंयमो नाम क्वचिद्भवति कश्चन
शूद्रयोनौ हि जातस्य सद्गुणानुपतिष्ठतः। वैश्यत्वं भवति ब्रह्मन्क्षत्रियत्वं तथैव च
आर्जवे वर्तमानस्य ब्राह्मण्यमभिजायते। गुणास्ते कीर्तिताः सर्वे किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
पार्थिवं धातुमासाद्य शारीरोऽग्निः कथं भवेत्। अवकाशविशेषेण कथं वर्तयतेऽनिलः
प्रश्नमेतं समुद्दिष्टं ब्राह्मणेन युधिष्ठिर। व्याधस्तु कथयामास ब्राह्मणाय महात्मने
मूर्धानमाश्रितो वह्निः शरीरं परिपालयन्। प्राणो मूर्धनि चाग्नौ च वर्तमानो विचेष्टते
भूं भव्यं भविष्यं च सर्वं प्राणे प्रतिष्ठितम्। श्रेष्ठं तदेव भूतानां ब्रह्मज्योतिरुपास्महे
स जन्तुः सर्वभूतात्मा पुरुषः स सनातनः। मनोबुद्धिरहंकारो भूतानां विषयश्च सः
अव्यक्तं सस्वसंज्ञं च जीवः कालः स चैव हि। प्रकृतिः पुरुषश्चैव प्राण एव द्विजोत्तम
जागर्ति स्वप्नकाले च स्वप्ने स्वप्नायते च सः। जाग्रत्सु बलमाधत्ते चेष्टत्सु चेष्टयत्यपि
तस्मिन्निरुद्दे विप्रेन्द्र मृत इत्यभिधीयते। त्यक्त्वा शरीरं भूतात्मा पुनरन्यत्प्रपद्यते
एष त्वग्निरपानन प्राणेन परिपाल्यते। पृष्ठतस्तु समानन स्वांस्वां गतिमुपाश्रितः
वस्तुमूले गुदे चैव पावकं समुपाश्रितः। वहन्मूत्रं पुरीषंवाऽप्यपानः परिवर्तते
प्रयत्ने कर्मणि बले य एकस्त्रिषु वर्तते। उदान इति तं प्राहुरध्यात्मविदुषो जनाः
सन्धौसन्धौ संनिविष्टः सर्वेष्वपि तथाऽनिलः। शरीरेषु मनुष्याणां व्यान इत्युपदिश्ते
धातुष्वग्निस्तु विततः स तु वायुसमीरितः। रसान्धातूंश्च दोषांश्च वर्तयन्परिधावति
प्राणानां संनिपातात्तु सन्निपातः प्रजायते। सोष्मा सोग्निरितिज्ञेयो योऽन्नं पचतिदेहिनां
अपानोदानयोर्मध्ये प्राणन्यानौ समाहितौ। समन्वितस्त्वधिष्ठानं सम्यक्पचति पावकः
अस्यापि पायुपर्यन्तस्तथा स्याद्गुदसंज्ञितः। स्रोतांशि तस्माज्जायन्ते सर्वप्राणेषु देहिनाम्
अग्निवेगवहः प्राणो गुदान्ते प्रतिहन्यते। स ऊर्ध्वमागम्य पुनः समुत्क्षिपति पावकम्
पक्वाशयस्त्वधोनाभ्या ऊर्ध्वमामाशयः स्थितः। नाभिमध्ये शरीरस्य प्राणाः सर्वे प्रतिष्ठिताः
प्रवृत्ता हृदयात्सर्वे तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा। वहन्त्यन्नरसान्नाड्यो दशप्राणप्रचोदिताः
योगिनामेष मार्गस्तु येन गच्छन्ति तत्परम्। जितक्लमासनो धीरो मूर्धन्यात्मानमादत्
एवं सर्वेषु विततौ प्राणापानौ हि देहिषु। `तौ तावदग्निसहितौ विद्धि वै प्राणमात्मनि
एकादशविकारात्मा कलासंभारसंभृतः। मूर्तिमन्तं हि तं विद्धि नित्यं योगजितात्मकम्। तस्मिन्यः संस्थितो ह्यग्निर्नित्यं स्थाल्यामिवाहितः