त्वया हि मे बहुकृतंयदन्यो न करिष्यति। यद्भर्त्राऽहं समेष्यामि शीघ्रमेव द्विजोत्तम
स एवमुक्तोऽथाश्वास्य आशीर्वादैः सुमङ्गलैः। गृहानुपययौ चापि कृतार्थः सुमहामनाः
ततः सुदेवमानाय्य दमयन्ती युधिष्ठिर। अब्रवीत्सन्निदौ मातुर्दुःखशोकसमन्विता
गत्वा सुदेव नगरीमयोध्यावासिनं नृपम्। ऋतुपर्णं वचो ब्रूहि पतिमन्यं चिकीर्षती
आस्थास्यति पुनर्भैमी दमयन्ती स्वयंवरम्। तत्र गच्छन्ति राजानो राजपुत्राश्च सर्वशः
तथा च गणितः कालः श्वोभूते स भविष्यति। यदि संभाविनीयं ते गच्छ शीघ्रमरिंदम
सूर्योदये द्वतीयं सा भर्तारं वरयिष्यति। न हि स ज्ञायते वीरो नलो जीवन्मृतोपि वा
एवं तथा यथोक्तो वै गत्वा राजानमब्रवीत्। ऋतुपर्णं महाराज सुदेवो ब्राह्मणस्तदा
श्रुत्वा वचः सुदेवस्य ऋतुपर्णो नराधिपः। `सारथीन्स समानीय वार्ष्णेयप्रभृतीन्नृपः। कथयामास यद्वृत्तं ब्राह्मणेन श्रुतं तथा
बाहुकं च समाहूय दमयन्त्याः स्वयंवरम्'। सान्त्यञ्श्र्लक्ष्णया वाचा बाहुकं प्रत्यभाषत
विदर्भान्यातुमिच्छामि दमयन्त्याः स्वयंवरम्। एकाह्ना हयतत्त्वज्ञ मन्यसे यदि बाहुक
एवमुक्तस्य कौन्तेय तेन राज्ञा नलस्य ह। व्यदीर्यत मनो दुःखात्प्रदध्यौ च महामनाः
दमयन्ती भवेदेवं किंनु दुःखेन मोहिता। अस्मदर्थे भवेद्बाऽयमुपायश्चिन्तितो महान्
नृशंसं बत वैदर्भी कर्तुकामा तपस्विनी। यया क्षुद्रेण निकृताकृपणा पापबुद्धिना। स्त्रीस्वभावश्चलो लोके मम दोषश्च दारुणः
मम शोकेन संविग्ना नैराश्यात्तनुमध्यमा। नैवं सा कर्हिचित्कुर्यात्सापत्या च विशेषतः
यदत्र सत्यं वाऽसत्यं गत्वा वेत्स्यामि निश्चयम्। ऋतुपर्णस्य वै काममात्मार्थं च करोम्यहम्
इति निश्चित्य मनसा बाहुको दीनमानसः। कृतालुरुवाचेदमृतुपर्णं जनाधिपम्
प्रतिजानामि ते वाक्यं गमिष्यामि नराधिप। एकाह्ना पुरुषव्याघ्र विदर्भनगरीं नृप। `तत्रादित्योदये काले श्वो विदर्भान्गमिष्यसि
एवमुक्तोऽब्रवीद्राजा बाहुकं प्रहसन्निव। किं ते कामं करोम्यद्य तुष्टोऽस्मि तव बाहुक
यावद्यानमिदं सज्जमृतुपर्ण करोम्यहम्
ततः परीक्षामश्वानां चक्रे राजन्स बाहुकः। अश्वशालामुपागम्य भागस्वरिनृपाज्ञया
स त्वर्यमाणो बहुश ऋतुपर्णन बाहुकः। अश्वाञ्जिज्ञासमानो वै विचार्य च पुनःपुनः। अध्यगच्छत्कृशानश्वान्समर्थानध्वनि क्षमान्
तेजोबलसमायुक्तान्कुलशीलसमन्वितान्। वर्जिताँल्लक्षणैर्हीनैः पृथुप्रोथान्महाहनून्
शुद्धान्दशभिरावर्तैः सिन्धुजान्वातरंहसः। `दृश्यमानान्कृशानङ्गैर्जवेनाप्रतिमान्पथि
तान्दृष्ट्वा दुर्बलान्नाजा प्राह कोपसमन्वितः। किमिदं प्रार्थितं कर्तुं प्रलब्धव्या न ते वचम्
कथमल्पबलप्राणा वक्ष्यन्तीमे हया रथम्। महानध्वा स चैकाह्ना गन्तव्यः कथमीदृशैः
[एको ललाटे द्वे मूर्ध्नि द्वौद्वौ पार्श्वोपपार्श्वयोः। द्वौद्वौ वक्षसि विज्ञैर्यौ प्रयाणे चैक एव तु ।।]
एते हया गमिष्यन्ति विदर्भान्नात्र संशयः। यानन्यान्मन्यसे राजन्ब्रूहि तान्योजयामिते
त्वमेव हयतत्त्वज्ञः कुशलो ह्यसि बाहुक। यान्मन्यसे समर्थास्त्वं क्षिप्रं तानेव योजय
ततः सदश्वांश्चतुरः कुलशीलसमन्वितान्। योजयामास कुशलो जवयुक्तान्रथे नलः