एतद्वाक्यं नलो राजा दमयन्तीं समाहितः। उवाचासकृदार्तो हि भैमीमुद्दिश्य भारत
ततः सा वाष्पकलया वाचा दुःखेन कर्शिता। उवाच दमयन्ती तं नैषधं करुणं वचः
उद्वेषते मे हृदयं सीदन्त्यङ्गानि सर्वशः। तव पार्थिव संकल्पं चिन्तयन्त्याः पुनः पुनः
हृतराज्यं हृतद्रव्यं विवस्त्रं क्षुच्छ्रमान्वितम्। कथमुत्सृज्य गच्छेयमहं त्वां निर्जने वने
श्रान्तस्य ते क्षुधार्तस्य चिन्तयानस्य तत्सुखम्। वने घोरे महाराज नाशयिष्याम्यहं क्लमम्
न च भार्यासमं किंचिन्नरस्यार्तस्य भेषजम्। नित्यं हि सर्वदुःखेषु सत्यमेतद्व्रवीमि ते ।।*
एवमेतद्यथाऽऽन्थ त्वं दमयन्ति सुमध्यमे। नास्ति बार्यासमं मित्रं नरस्यार्तस्य भेषजम्
न चाहं त्यक्तुकामस्त्वां किमलं भीरु शङ्कसे। त्यजेयमहमात्मानं न चैव त्वामनिन्दिते
यदि मां त्वं महाराज न विहातुमिहच्छसि। तत्किमर्थं विदर्भाणां पन्थाः समुपदिश्यते
अवैमि चाहं नृपते न तु मां त्यक्तुमर्हसि। चेतसा त्वपकृष्टेन मां त्यजेथा महीपते
पन्थानं हि ममाभीक्ष्णमाख्यासि च नरोत्तम। अतो निमित्तं शोकं मे वर्धयस्यमरोपम
यदि चायमभिप्रायस्तव राजन्भविष्यति। सहितावेव गच्छावो विदर्भान्यदि मन्यसे
विदर्भराजस्तत्र त्वां पूजयिष्यति मानद। तेन त्वं पूजितो राजन्सुखं वत्स्यसि नो गृहे
इत्युक्तः स तदा देव्या नलो वचनमब्रवीत्।' यथा राज्यंतव पितुस्तथा मम नसंशयः। न तु तत्र गमिष्यामि विषमस्थः कथंचन
कथं समृद्धो गत्वाऽहं तव हर्षविवर्धनः। परिद्यूनो गमिष्यामि तव शोकविवर्धनः
इति ब्रुवन्नलो राजा दमयन्तीं पुनः पुनः। सान्खयामास कल्याणीं वाससोर्धेन संवृताम्
तावेकवस्त्रसंवीतावटमानावितस्ततः। क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ सभां कांचिदुपेयतुः
तां सभामुपसंप्राप्य तदा स निषधाधिपः। वैदर्भ्या सहितो राजा निषसाद महीतले
स वै विवस्त्रो मलिनो विवर्णः पांसुगुण्ठितः। दमयन्त्या सह श्रान्तः सुष्वाप धरणीतले
ततः स्ववसनस्यान्तं दमयन्ती विशांपते। भूमावास्तीर्य सुष्वाप पतिमालिङ्ग्य शोभना
दमयनत्यपि कल्याणी निद्रयाऽपहृता ततः। सहसा दुःखमासाद्य सुकुमारी तपस्विनी
सुप्तायां दमयन्त्यां तु नलो राजा विशांपते। शोकोन्मथितचित्तः सन्न स्म शेते यथा पुरा
स तद्राज्यापहरणं सुहृत्त्यागं च सर्वशः। वने च तं परिध्वंसं प्रेक्ष्य चिन्तामुपेयिवान्
किं नु मे स्यादिदं कृत्वा किंनु मे स्यादकुर्वतः। किंनु मे मरणं श्रेयः परित्यागो जनस्य वा
मामियं ह्यनुरक्तैवं दुःखमाप्नोति मत्कृते। मद्विहीना त्वियं गच्छेत्कदाचित्स्वजनं प्रति
मया निःसंशयं दुखमियं प्राप्स्यत्यनुव्रता। उत्सर्गेसंशयः स्यात्तु विन्देतापि सुखं क्वचित्
स विनिश्चित्य बहुधा विचार्य च पुनःपुनः। उत्सर्गेऽमन्यत श्रेयो दमयन्त्या नराधिप
न चैषा तेजसा शक्या कैश्चिद्धर्षयितुं पथि। यशस्विनी महाभागा मद्भक्तेयं पतिव्रता
एवं तस् तदा बुद्धिर्दमयन्त्यां न्यवर्तत। कलिना दुष्टभावेन दमयन्त्या विसर्जने
सोऽवस्त्रतामात्मनश्च तस्याश्चाप्येकवस्त्रताम्। चिन्तयित्वाऽध्यगाद्राजा वस्त्रार्धस्यावकर्तनम्