आश्वस्तं चैनमासीनमुपासनो युधिष्ठिरः। अभिप्रेक्ष्य महाबाहुः कृपणं बह्वभाषत
अक्षद्यूते च भगवन्धनं राज्यं च मे हृतम्। आहूय निकृतिप्रज्ञैः कितवैरक्षकोविदैः
अनक्षज्ञस्य हि सतो निकृत्या पापनिश्चयैः। भार्या च मे सभां नीता प्राणेभ्योपि गरीयसी
पुनर्द्यूतेन मां जित्वा वनवासां सुदारुणम्। प्राव्राजयन्मंहारण्यमजिनैः परिवारितम्
अहं वने दुर्वसतीर्वसन्परमदुःखितः। अक्षद्यूताभिषङ्गेण गिरः शृण्वन्सुदारुणाः
आर्तानां सुहृदां वाचो द्यूतप्रभृति शंसताम्। अहं हृदि श्रिताः स्मृत्वा सर्वरात्रीर्विचिन्तयन्
यस्मिंश्च वयमायत्ताः सदा गाण्डीवधन्वनि। `स चेन्द्रलोकं गतवानस्त्रहेतोर्महाबलः
विना महात्मना तेन गतसत्व इवास्महे। कदा द्रक्ष्यामि बीभत्सुं कृतास्त्रं पुनरागतम्
इति सर्वे महेष्वासं चिन्तयाना धनंजयम्। अनेन तु विषण्णोऽहं कारणेन सहानुजः
वनवासान्निवृत्तं मां पुनस्ते पापबुद्धयः। जानन्तः प्रीयमाणा वै देवने भ्रातृभिः सह। द्यूतेनैवाह्वयिष्यन्ति बलादक्षेषु तद्विदः
आहूतश्च पुनर्द्यूते नास्मि शक्तो निवर्तितुम्। पणे च मम नात्यर्थं वसु किंचन विद्यते
एतत्सर्वमनुध्यायंश्चिन्तयानो दिवानिशम्। न मत्तो दुःखिततरः पुमानस्तीह कश्चन
नास्ति राजा मया कश्चिदल्पभाग्यतरो भुवि। भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वोपि वा क्वचित्। न मत्तो दुःखिततरः पुमानस्तीति मे मतिः
एवं ब्रुवन्तं दुःखार्तमुवाच भगवानृषिः। शोकं व्यपनुदन्राज्ञो धर्मराजस्य धीमतः
न विषादे मनः त्वया बुद्धिमतांवर। आगमिष्यति बीभत्सुरमित्रांश्च विजेष्यते
यद्ब्रवीषि महाराज न मत्तो विद्ते क्वचित्। अल्पभाग्यतरः कश्चित्पुमानस्तीति पाण्डव
अत्र ते वर्णयिष्यामि यदि शुश्रूषसेऽनघ। यस्त्वत्तो दुःखिततरो राजाऽऽसीत्पृथिवीपते
अथैनमब्रवीद्राजा ब्रवीतु भगवानिति। इमामवस्थां संप्राप्तं श्रोतुमिच्छामि पार्थिवम्
शृणु राजन्नवहितः सह भ्रातृभिरच्युत। यस्त्वत्तो दुःखिततरो राजाऽऽसीत्पृथिवोपते
निषधेषु महीपालो वीरसेन इति श्रुतः। तस्य पुत्रोऽभवन्नाम्ना नलो धर्मार्तकोविदः
स निकृत्याजतो राजा पुष्करेणेति नः श्रुतम्। वनवासं सुदुःखार्तो भार्यया न्यवसत्सह
न तस्य दासा न रथो न भ्राता न च भान्धवाः। वने निवसतो राजन्नश्रूयन्त कदाचन
भवान्हि संवृतो वीरैर्भ्रातृभिर्देवसंमितैः। ब्रह्मकल्पैर्द्विजाग्र्यैश्च तस्मान्नार्हसि शोचितुम्
विस्तरेणाहमिच्छामि नलस्य सुमहात्मनः। चरितं वदतांश्रेष्ठ तन्ममाख्यातुमर्हसि
आसीद्राजा नलो नाम वीरसेनसुतो बली। उपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवानश्वकोविदः
यज्वा दानपतिर्दक्षः सदा शीलपुरस्कृतः'। अतिष्ठन्मनुजेन्द्राणां मूर्ध्नि देवपतिर्यथा। उपर्युपरि सर्वेषामादित्य इव तेजसा
ब्रह्मण्यो वेदविच्छ्ररो निषधेषु महीपतिः। अक्षप्रियः सत्यवादी महानक्षौहिणीपतिः
ईप्सितो नरनारीणामुदारः संयतेन्द्रियः। रक्षिता धन्विनां श्रेष्ठः साक्षादिव मनुः स्वयम्
तथैवासीद्विदर्भेषु भीमो भीमपराक्रमः। शूरः सर्वगुणैर्युक्तः प्रजाकामः स चाप्रजाः
स प्रजार्थे परं यत्नमकरोत्सुसमाहितः। तमभ्यगच्छद्ब्रह्मर्षिर्दमनो नाम भारत