ततो दारैर्विहारैश्च मोहितश्च यथेप्सया। महामोहमुखे मग्नो नात्मानमवबुध्यते
एवं पतति संसारे तासुतास्विह योनिषु। अविद्याकर्मतृष्णाभिर्भ्राम्यमाणोऽथ चक्रवत्
ब्रह्मादिषु तृणान्तेषु भूतेषु परिवर्तते। जले भुवि तथाऽऽकाशे जायमानः पुनःपुनः
अबुधानां गतिस्त्वेषा बुधानामपि मे शृणु। ये धर्मे श्रेयसि रता विमोक्षरतयो जनाः
तदिदं वेदवचनं कुरु कर्म त्यजेति च। तस्माद्धर्मानिमान्सर्वान्नाभिमानात्समाचरेत्
इज्याध्ययनदानानि तपः सत्यं क्षमा दमः। अलोभ इतिमार्गोऽयं धर्ममस्याष्टविधः स्मृतः
अत्र पूर्वश्चतुर्वर्गः पितृयाणपथे स्थितः। कर्तव्यमिति यत्कार्यं नाभिमानात्समाचरेत्
उत्तरो देवयानस्तु सद्भिराचरितः सदा। अष्टाङ्गेनैव मार्गेण विशुद्धात्मा समाचरेत्
सम्यक्संकल्पसंबन्धात्सम्यक्चेन्द्रियनिग्रहात्। सम्यग्द्व्रतविशेषाच्च सम्यक्च गुरुसेवनात्
सम्यगाहारयोगाच्च सम्यक्चाध्ययनागमात्। सम्यक्कर्मोपसंन्यासात्सम्यक्चित्तनिरोधनात्
एवं कर्माणि कुर्वन्ति संसारविजिगीषवः। रागद्वेषविनिर्मुक्ता ऐश्वर्यवशमागताः
रुद्राः साध्यास्तथाऽऽदित्या वसवोऽथ तथाश्विनौ। योगैश्वर्येण संयुक्ता धारयन्ति प्रजा इमाः
तथा त्वमपि कौन्तेय शममास्थाय पुष्कलम्। तपसा सिद्धिमन्विच्छ योगसिद्धिं च भारत
पितृमातृमयी सिद्धिः प्राप्ता कर्ममयी च ते। तपसा सिद्धिमन्विच्छ द्विजानां भरणाय वै
सिद्धा हि यद्यदिच्छन्ति कुर्वते तदनुग्रहम्। तस्मात्तपः समास्थाय कुरुष्वात्ममनोरथम्
शौनकेनैवमुक्तस्तु कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिः। `प्रणम्य द्विजशार्दूलं पूज्यवाक्यं सुभाषितम्।' पुरोहितमुपागम्य भ्रातृमध्येऽब्रवीषिदम्
प्रस्थिताननुयातारो ब्राह्मणा वेदपारनाः। न चास्मि पोषणे शक्तो बहुदुःखसमन्वितः
परित्यक्तुं न शक्नोमि दानशक्तिश्च नास्ति मे। कथमत्र मया कार्यं तद्बूहि भगवन्मम
मुहूर्तमिव स ध्यात्वा धर्मेणान्वीक्ष्य तां गतिम्। युधिष्ठिरमुवाचैदं धौम्यो धर्मभृतां वरः
पुरा सृष्टानि भूतानि पीड्यन्ते क्षुधया भृशम्। ततोऽनुकम्पंयां तेषां सविता स्वपिता यथा
गत्वोत्तसयणं तेजो रसानुद्धृत्य रश्मिभिः। दक्षिणायनमावृत्तो महीं वर्षति वारिणा
क्षेत्रभूते ततस्तस्मिन्नोषधीरोषधीयतिः। रवेस्तेजः समुद्धृत्य जनयामास वारिणा
निषिक्तश्चन्द्रतेजोभिः सूयते जगतो रविः। ओषध्यः षड्रसा मेध्यास्तदन्नं प्राणिनां भुवि
एवं भानुमयं ह्यन्नं भूतानां प्राणधारणम्। नाथोऽयं सर्वभूतानां तस्मात्तं शरणं व्रज
राजानो हि महात्मानो योनिकर्मविशोधिताः। उद्धरन्ति प्रजाः सर्वास्तप आस्थाय पुष्कलम्
भौमेन कार्तवीर्येण वैन्येन नहुषेण च। तपोयोगसमाधिस्थैरुद्धृता ह्यापदः प्रजाः
तथा त्वमपि धर्मात्मन्कर्मणा च विशोधितः। तप आस्थाय धर्मेण द्विजातीन्भर भारत
एवमुक्तस्तु धौम्येन तत्कालसदृशं वचः। ततस्त्वध्यापयामास मन्त्रं सर्वार्थसाधकम्। अष्टाक्षरं परं मन्त्रमार्तस्य सततं प्रियम्
[विप्रत्यागसमाधिस्थः संयतात्मा दृढव्रतः। धर्मराजो विशुद्धात्मा तप आतिष्ठदुत्तमम् ।।]
पुष्पोपहारैर्बलिभिरर्चयित्वा दिवाकरम्। सोऽवगाह्य जलं राजा देवस्याभिमुखोऽभवत्