स विजित्य दुराधर्षं भीष्मकं माद्रिनन्दनः। कोसलाधिपतिं चैव तथा वेणातटाधिपम्
कान्तारकांश्च समर तथा प्राकोटकान्नृपान्। नाटकेयांश्च समरे तथा हेरम्बकान्युधि
मारुधं च विनिर्जित्य रम्यग्राममथो बलात्। नाचीनानर्बुकांश्चैव राजानश्च महाबलः
तांस्तानाटविकान्सर्वानजयत्पाण्डुनन्दनः। नाताधिपं च नृपतिं वशे चक्रे महाबलः
पुलिन्दांश्च रणे जित्वा ययौ दक्षिणतः पुरः। युयुधे पाण्ड्यराजेन दिवसं नकुलानुजः
तं जित्वा स महाबाहुः प्रययौ दक्षिणापथम्। गुहामासादयामास किष्किन्धां लोकविश्रुताम्
पुरा वानरराजेन वालिना चाभिरक्षिताम्। ततः कोसलराजस्य रामस्यैवानुगेन च। सुग्रीवेणाभिगुप्तां तां प्रविष्टस्तमथाह्वयत्
तत्र वानरराजाभ्यां मैन्देन द्विविदेन च। युयुधे दिवसान्सप्त न च तौ विकृतिं गतौ
ततस्तुष्टौ महात्मानौ सहदेवाय वानरौ। ऊचतुश्चैव संहृष्टौ प्रीतिपूर्वमिदं वचः
गच्छ पाण्डवशार्दूल रत्नान्यादाय सर्वशः। अविघ्नमस्त कार्याय धर्मराजाय धीमते
ततो रत्नान्युपादाय पुरीं माहिष्मतीं ययौ।। तत्र नीलेन राज्ञा स चक्रे युद्धं नरर्षभः
पाण्डवः परवीरघ्नः सहदेवः प्रतापवान्।। ततोऽस्य सुमहद्युद्धमासीद्भीरुभयङ्करम्
सैन्यक्षयकरं चैव प्राणानां संशयावहम्। चक्रे तस्य हि साहाय्यं भगवान्हव्यवाहनः
ततो रथा हया नागाः पुरुषाः कवचानि च। प्रतीप्तानि व्यदृश्यन्त सहदेवबले तदा
ततः सुसंभ्रान्तमना बभूव कुरुनन्दनः। नोत्तरं प्रतिवक्तुं च शक्तोऽभूज्जनमेजय
किमर्थं भगवान्वह्निः प्रत्यमित्रोऽभवद्युधि। सहदेवस्य यज्ञार्थं घटमानस्य वै द्विज
तत्र माहिष्मतीवासी भगवान्हव्यवाहनः। श्रूयते हि गृहीतो वै पुरस्तात्पारदारिकः
नीलस्य राज्ञो दुहिता बभूवतातीव शोभना। साऽग्निहोत्रमुपातिष्ठद्बोधनाय पितुः सदा
व्यजनैर्धूयमानोऽपि तावत्प्रज्वलते न सः।। यावच्चारुपुटौष्ठेन वायुना न विधूयते
ततः स भगवानग्निश्चकमे तां सुदर्शनाम्। नीलस्य राज्ञः सर्वेषामुपनीतश्च सोऽभवत्
ततो ब्रह्मणरूपेण रममाणो यदृच्छया।। चकमे तां वरारोहां कन्यामुत्पललोचनाम्।। तं तु राजा यथाशास्त्रमशासद्धार्मिकस्तदा
प्रजज्वाल ततः कोपाद्भगवान्हव्यवाहनः। तं दृष्ट्वा विस्मितो राजा जगाम शिरसाऽवनिम्
ततः कालेन तां कन्यां तथैव हि तदा नृपः। प्रददौ विप्ररूपाय वह्रये शिरसा नतः
प्रतिगृह्य च तां सुभ्रुं नीलराज्ञः सुतां तदा। चक्रे प्रसादं भगवांस्तस्य राज्ञो विभावसुः
वरेण च्छन्दयामास तं नृपं स्विष्टकृत्तमः। अभयं च स जग्राह स्वसैन्ये वै महीपतिः
ततः प्रभृति ये केचिदज्ञानात्तां पुरीं नृपाः। जिगीषन्ति बलाद्राजंस्ते दह्यन्ते स्म वह्निना
स्यां पुर्यां तदा चैव माहिष्मत्यां कुरूद्वह। बभूवुरनतिग्राह्य योषितश्छन्दतः किल
एवमग्निर्वरं प्रादात्स्त्रीणामप्रतिवारणे। रिण्यस्तत्र च राजानस्तत्पुरं भरतर्षभ
र्जयन्ति च राजानस्तत्पुरं भरतर्षभ। भयादग्नेर्महाराज तदाप्रभृति सर्वदा
सहदेवस्तु धर्मात्मा सैन्यं दृष्ट्वा भयार्दितम्। परीतमग्निना राजन्नाकम्पत यथाऽचलः। उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा सोऽब्रवीत्पावकं ततः