माधवः समरे शत्रून् पुनः पुनः येन अस्त्रं क्षिपति, तद् अवध्यं अस्त्रं शत्रून् निहत्य पुनरपि तस्य करं प्रति प्रत्यागच्छति। ततः वरुणः तस्मै कौमुदकीनाम्ना मुष्टिं ददौ, या मेघनिनादसम्भ्रान्ता, भीषणाः, दैत्यनाशिनी च। ततः तौ अर्जुनः च अच्युतः च, उभौ शस्त्रविदः, आयुधध्वजोपेतौ, अग्निं समुपेत्य प्रहृष्टौ वाक्यमूचतुः—"भगवन्! अद्य वयं सर्वैः अपि देवदैत्यैः सह युद्धं कर्तुं समर्थाः; किम् पुनः केवलस्य इन्द्रस्य, यः सर्पकारणात् युद्धमिच्छति?" ऋषीकेशः चक्रपाणिः युद्धे पराक्रान्तः, स्वचक्रेण सर्वं भस्मसात् कर्तुं समर्थः; त्रिषु लोकेषु किञ्चन नास्ति यत् जनार्दनः न शक्नोति। अहम् अपि, गाण्डीवधन्वा अक्षयशरसम्पन्नः, अग्ने, युद्धे लोको विजयितुं समर्थः अस्मि। एवं वयं सर्वतः दीप्तमग्निं परिवृत्य तिष्ठामः—अद्य यथेष्टं स दहत्विति; वयं साहाय्यार्थं सिद्धाः। यदि स्वयं महेन्द्रः स्वबलसमूहैः सह अत्र आगच्छेत् खाण्डवस्य रक्षार्थम्, स तत्र दिव्यसेनानां वधं पश्येत्, यत्र तेषां शरीराणि तीक्ष्णैः बाणैः विदारितानि, कुण्डलधारणैः शोभमानानि। एवं दशार्हेण अर्जुनेन च उक्तः, स अग्निः दिव्यरूपं धारयन् वनं दग्धुम् आरब्धवान्। ततः सप्तजिह्वालः स अग्निः सर्वतः सन्तप्तः, खाण्डवं यथा कल्पान्ताग्निः दग्धुम् आरब्धवान्। अनुमत्य लब्ध्वा, मेघः स तस्मिन्वने प्रविवेश, यस्य गर्जितं मेघनिनादमिव सर्वाणि भूतानि कम्पितवति। दग्धे वने, अग्नेराकृतिः मेरुमिव सूर्यकिरणैः आवृतं दीप्तिमान् बभूव। तौ द्वावपि रथिनौ, अग्नेस्समन्तात् स्थितौ, सर्वदिशं प्राणिनां महद्वधं कृतवन्तौ। यत्र यत्र खाण्डवस्थाः प्राणिनः पलायमानाः दृष्टाः, तत्र तत्र तौ महाबलौ तान् अन्वधावताम्। तयोः शीघ्ररथयोर्यात्रायाम् मार्गे किञ्चिदन्तरं न दृश्यते स्म; तौ रथिनौ संयुक्ताविव प्रतीयाते। दग्धे खाण्डवे, सहस्रशः प्राणिनः सर्वतः भीषणनिनादं कुर्वन्तः उत्पेतुः। केचित् एकस्मिन्नेव स्थले दग्धाः, अन्ये तप्ताः, केचिदक्षिणि विदीर्णाः, अन्ये भग्नाः, अपरे विक्षिप्ताः। केचित् पुत्रान्, अन्ये पितॄन् भ्रातॄन् वा आलिङ्ग्य, स्नेहात् न त्यक्तुम् अशक्नुवन्तः तत्रैव विनष्टाः। अन्ये दन्तान् दशनैः घर्षयन्तः, असङ्ख्येयाः उत्पत्य, पुनः अग्नौ प्रविविशुः। केचित् पक्षपादाक्षितप्ताः भूमौ पश्यन्ति, विक्षिप्तदेहाः विनश्यन्तः दृश्यन्ते। जलाशयेभ्यः अग्निना तप्तेभ्यः, मीनकच्छपाः मृताः सर्वत्र दृश्यन्ते। अन्ये दीप्तशरीराः ज्वलदग्निसदृशाः प्रतीयन्ते; प्राणिनः वने जीवन्तः नश्यन्तः दृश्यन्ते। अर्जुनः बाणैः केचित् उड्डयमानान् छित्वा, तान् अग्नौ पातयामास। येषां देहानि सर्वतः बाणैः विदारितानि, ते उच्चैः क्रोशन्तः वेगेन उत्पत्य पुनः खाण्डवं पतन्ति। बाणार्दितानां वनौकसां समूहात् भीषणः निनादः समुद्रमन्थनसमः श्रुतः। दीप्ताग्नेः महाः शिखाः आकाशं प्रति समुत्पेतुः, येन स्वर्गवासिनां महद्भयं जातम्। तेन तीव्रदाहेन पीडिताः देवाः, ऋषिप्रमुख्याः, सर्वे महात्मानः सुराः शतक्रतुम्, सहस्राक्षं देवपतिं, असुरारिं जग्मुः। "कस्मात् एते मर्त्याः तेजसा अग्निना दह्यन्ते? किम् लोकानां विनाशः प्राप्तः, अमराधिप?" इति ते पप्रच्छुः। तद् श्रुत्वा वज्री, आत्मन्यवधार्य, हरिवाहनं समादाय, खाण्डवस्य विमोचनाय निर्जगाम। स देवपतिः, नानारथसहस्रयुतः, आकाशं पूरयन्, वर्षं स्रवयितुम् आरब्धवान्। ततः मेघाः, इन्द्रेण प्रेरिताः, शतशः सहस्रशश्च, अक्षधारासमाः वारिधाराः खाण्डवं प्रति मुमुचुः। किन्तु ताः धाराः, जातवेदसः तेजसा आकाश एव शुष्काः, अग्निं न प्राप्नुवन्। ततः नमुचिद्विष्, ज्वलदग्निना कोपितः, पुनः मेघमहत् जलधाराः स्रावयामास। तत् वनं शोणितधारानिःस्वनं, धूमविद्युत्संयुक्तं, गर्जितनिनादमण्डितं भयङ्करमिव बभूव। एवं पर्वतानां पतनैः सन्त्रस्ताः खाण्डववासिनः—दानवाः, राक्षसाः, नागाः, व्याघ्राः, भल्लूकाः, वनौकसः च—शब्देन सन्त्रस्ताः। गजाः भग्नाः, व्याघ्राः, सिंहाः, केशरिणः, मृगाः, महिषाः, पक्षिशताः च तत्र दृश्यन्ते। अन्ये प्राणिनः बभूवुः भीताः, ते वनदाहं पश्यन्तः, कृष्णं च अर्जुनं च शस्त्रधारिणौ, पलायितुम् उद्यताः। घोरनिनादेन सन्त्रस्ताः, तानि प्राणिनः वनं बहुधा दह्यमानं दृष्ट्वा, कृष्णस्य शस्त्रं उत्तोल्य स्थितं विलोक्य, भीषणं निनादं चक्रुः। तेन घोरशब्देन, अग्नेः रवेण च, सर्वं नभः अपशकुनमिव निनादयत्। ततः कृष्णः महाबाहुः स्वदीप्तं महच्चक्रं विससर्ज।