ते तु प्राचीनौ देवौ, नरनारायणौ, तेजस्विनि, देवकार्यसिद्ध्यर्थं इदानीं मनुष्यालयं प्राप्तौ। यौ लोके अर्जुनवसुदेवौ इति प्रसिद्धौ, तौ खाण्डवसमीपे स्थितौ इति विद्धि। तयोः साहाय्यं याचस्व खाण्डवदहनाय; तदा तद्वनं दहिष्यसि, देवैः रक्षितमपि। तौ सर्वाणि भूतानि च, इन्द्रं च सह, निवारयितुम् यतिष्येते; अस्य विषये मम संदेहः नास्ति। एवं श्रुत्वा, शीघ्रवाहनः हविस्प्रदः अग्निः कृष्णार्जुनयोः समीपं गतः, तत्र विषयं निवेदयामास। एतद् पूर्वं अपि मया उक्तं राजश्रेष्ठ; अग्निवचनं श्रुत्वा, भीभत्सुः अग्निसुतं प्रति अभ्यधत्त। स राजसिंहः, अवसरानुकूलं वचनं उदाहरत्, शतकृतोः इच्छानुगुणं खाण्डववनदहनाय उत्सुकः। मम हस्तबलसमर्थं धनुः नास्ति; युद्धे यत्नाय, मम शक्तिं सहनं धनुः आवश्यकम्। उत्तमानि दिव्यानि अस्त्राणि मम सन्ति, येन वज्रधारिभिः अपि बहुभिः संयुज्य युद्धं शक्यं। नित्यनवीनानि बाणानि अपि इच्छामि, यतः शीघ्रं क्षिपन्, यथेष्टं रथः तान् धारयितुं न शक्नोति। दिव्याः अश्वाः, श्वेताः वातवेगसमानाः, सूर्यसमप्रभं गर्जितयुक्तं रथं अपि कामये। कृष्णस्य वीर्ये तुल्यं अस्त्रं नास्ति, येन माधवः नागराक्षसान् संग्रामे हन्तुं शक्न्यात्। हे प्रभो, अस्य कार्यस्य साधनं कथय, यथा इन्द्रं महावने वर्षं वर्षयन्तं निवारयामि। यत् मानुषेण कर्तव्यं, तत् अहं साधयिष्यामि; त्वं, हे पावक, आवश्यकं साधनं दातव्यम्। एवं उक्तः, पुण्यश्च धूमकेतुः अग्निदेवः, विश्वपालं वरुणं चिन्तयामास, तं द्रष्टुम् अभिलषन्। स जलस्थं आदित्यं, जलाधिपतिं चिन्तयित्वा, तस्य चिन्तां ज्ञात्वा, स देवः पावकस्य पुरतः प्रादुरभवत्। धूमकेतुः विश्वपालं, अनादिनिधनं देवदेवं, प्राप्तं सन्ददर्श। यत् धनुः, यत् तूणीरं, सोमराजेन तुभ्यं दत्तं, तत् शीघ्रं ददातु, तवर्णचिह्नितं रथं सह। गाण्डीवेन अर्जुनः महाकर्म करिष्यति, चक्रेण वासुदेवः; तानि मम दत्तानि सन्तु। वरुणः पावकं प्रत्युवाच—‘दास्यामि’, तानि अद्भुतानि महास्त्राणि, यशःकीर्तिवर्धनानि। सर्वास्त्रैरनभिगम्यं, सर्वास्त्रनाशनं, महास्त्रसञ्चयं, शत्रुसैन्यविजयाय समर्थम्। एकं धनुः, लक्षधनुषां तुल्यं, क्षेत्रवर्धनं, विविधवर्णाभूषितं, शोभनं, निर्मलं च। अनन्तकालं देवैः, दैत्यैः, गन्धर्वैः पूजितं, स तद् अतुल्यं धनुः द्वौ च अक्षयतूणीरौ ददौ। दिव्याश्वयुक्तं रथं, श्रेष्ठवानरध्वजं, गन्धर्वाश्वैः सुवर्णमालाभूषितैः युक्तं च। अश्वाः श्वेताः, धवलमेघसमानाः, मनःवायुसमानवेगाः, सर्वोपकरणयुक्तः, देवदैत्यैरजितः। तद् अद्भुतं, रत्नभूषितं, नानारम्यं रथं, भूमनः तपसा निर्मितं। तस्य रूपं सूर्यवत्, वर्णनातीतम्; सोमः तेन रथेन दानवान् जिगाय। नवमेघसदृशः, तेजोमयः, स उत्तमः रथः, इन्द्रास्त्रधारिणौ उभौ वीरौ तं गृह्णीताम्। तस्य ध्वजस्तम्भः कनकवर्णः, तत्र दिव्यः वानरः, सिंहव्याघ्रचिह्नयुक्तः। स हनुमान् नाम, दीप्तः, रूपपरिवर्तनशीलः, महाबलः, ध्वजाग्रे स्थितः, दाहाय उत्सुकः, तत्र शोभमानः; ध्वजस्थाने बहुविविधानि महानि प्राणीनी अपि सन्ति। तस्य गर्जनात् शत्रुसैन्यानि मूढानि, दिशाहीनानि भवन्ति; तद् श्रेष्ठं रथं, नानाध्वजैः शोभितं, दीप्तिमान् आसीत्। तं रथं दक्षिणतः प्रदक्षिणं कृत्वा, देवांश्च प्रणम्य, अर्जुनः कवचं सम्यक् बन्धित्वा, खड्गं गृहीत्वा, हस्तपट्टिकां बद्ध्वा, सज्जः अभवत्। ततः पार्थः तं रथं आरुरोह, यथा पुण्यात्मा दिव्ययानं आरोहति; स दिव्यं धनुः, ब्रह्मणा पूर्वं कृतं, गृहीत्वा। गाण्डीवं गृहीत्वा, अर्जुनः हृष्टः अभवत्; ततः अग्निं आह्वयामास, महाबलः वीरः सज्जः अभवत्। शक्तिं गृहीत्वा धनुः योजयामास; पाण्डवः तन्तुं योजयन्, तस्य धनुषः स्वरः श्रोतृणां हृदयानि कम्पितवान्। यः तं धनुष्क्वणं शृणोति, स मनसा कम्पितः; रथं, धनुः, द्वौ अक्षयतूणीरौ लब्ध्वा, कुन्तीपुत्रः युद्धाय दीप्तिमान्, हृष्टः अभवत्। ततः अग्निः कृष्णाय वज्रप्रभामण्डलयुक्तं चक्रं ददौ। अग्न्यस्त्रं च प्रियं अग्नेयम् दत्तवान्, तस्मिन्क्षणे कृष्णः अपि दीप्तिमान् अभवत्। अग्निः उवाच—‘एतेन, हे मधुसूदन, अतिमानुषान् अपि संग्रामे जेष्यसि; तेन, नरदेवेषु अपि युद्धे विजयशीलः भविष्यसि।’ राक्षसपिशाचदैत्यनागान् निग्रहे त्वं नित्यम् अतिशयः भविष्यसि; तेषां संहाराय त्वं सर्वोत्तमः भविष्यसि—एवं निश्चितम्।