ततो मन्दरशृङ्गस्य शिखरात् सर्वतो देवदानवगणान् आवृत्य पुष्पवर्षं पतितम्। तत्र महती शब्दोऽभवत्, महाघननिनादसदृशः, यथा सुरासुरैः मन्दरगिरिणा सागरः मथ्यमानः। तत्र तेन महागिरेः प्रहारेण बहवः जलचराः लवणाम्भसि शतशः विनष्टाः। स एव महागिरिः, पातालवासिनः वरुणस्य विविधप्रजाः अपि नाशयामास। मन्दरगिरिः भ्रम्यमाणः, तस्य शृङ्गेषु स्थितानि महावृक्षाणि परस्परं संयुग्म्य पतितानि। तेषां संयोगात् अग्निः उत्पन्नः, पुनः पुनः ज्वलितः, स मन्दरं ज्वालाभिः आच्छादयत्, यथा तिमिरवदने मेघे विद्युत्। सः अग्निः तत्र स्थितान् गजान् दग्धवान्, तथा निर्गतान् सिंहान्, सर्वान् च प्राणविहीनान् प्राणिनः। ततः अमरश्रेष्ठः इन्द्रः, तं दग्धमानम् अग्निं सर्वत्र जलधाराभिः वृष्टिप्रसूतैः वारिभिः शमयामास। तदनन्तरं, तैः महावृक्षैः, औषधिभिः च, विविधानि रसानि सागरं प्रवाहितानि। तेषां रसानां, अमृतसारयुक्तानां, तथा पयसा सह, देवाः अमरत्वं प्राप्नुवन्, सुवर्णप्रवाहात् अपि। ततः सागरस्य जलम्, तैः उत्तमरसैः मिश्रितम्, पयः अभवत्; तस्मात् घृतम् उत्पन्नम्। तदा देवाः, ब्रह्माणं पुरतः उपविश्य, ऊचुः—"हे ब्रह्मन्, वयं महता श्रमेण क्लान्ताः, अमृतं च न जातम्।" "नारायणं विना, अन्ये देवाः, न असुराः, न चायं दीर्घकालमथितः सागरः, सफलः स्यात्।" "क्लान्तिः अस्मान् अभिभूतवती, अमृतं चात्र न दृश्यते।" ततः ब्रह्मा नारायणं प्रति उवाच—"हे विष्णो, एषां बलं ददातु, त्वमेव ह्यत्र शरणं।" विष्णुः उवाच—"अद्य यः कश्चिद् अस्मिन् कर्मणि प्रवृत्तः, तस्मै बलं ददामि। मन्थानः पुनः प्रेर्यतां, मन्दरः च पुनः भ्रम्यताम्।" नारायणवचः श्रुत्वा, ते बलिनः पुनः अधिकेन यत्नेन क्षीरसमेतं सागरं मथितवन्तः। तत्र आदौ कालकूटविषं समुत्थितम्, तच्च ब्रह्मणा आज्ञप्तः शंकरः लोकानां हितार्थं जग्राह। ततः ज्येष्ठा देव्या, कृष्णवर्णा, सर्वाभरणभूषिता, समुद्रात् उत्पन्ना। अनन्तरम्, मथ्यमाने सागरे, प्रदीप्तः सोमः, शीतांशुः, शान्तचित्तः, समुत्थितः। ततः, घृतात् शुभ्रवसना श्रीः समुत्पन्ना; सुरा देवी प्रादुरभवत्, तथैव शुभ्रः अश्वः। तस्मात् घृतसम्भूतः कौस्तुभमणिः, दिव्यः, प्रभास्वरः, नारायणेन गृहीतः। श्रीः, सुरा, सोमः, हयः च शीघ्रगामिन्, पारिजातः, सुरभिः च, हे महर्षे, तत्र जाताः, सर्वकामफलदाः। ततः चतुर्दन्तो महाकायः ऐरावतः गजोऽभवत्; कपिलः कल्पवृक्षः, कौस्तुभः, अप्सरसां गणः च उत्पन्नः। तस्मात् देवाः अप्सराः गृहीत्वा सूर्यमार्गं ययुः। अनन्तरं, धन्वन्तरिः देवः, दिव्यरूपधारी, शुक्लकलशं धारयन्, यस्मिन् अमृतं स्थितम्, समुत्पन्नः। तदद्भुतदर्शनं दृष्ट्वा, दानवेषु महती कलहध्वनिः अभवत्—"ममेदम्! ममेदम्!" इति सर्वेऽमृतं याचन्तः। ततः नारायणः मोहिन्याः मायाम् आश्रित्य, अद्भुतां स्त्रीरूपां धारयन्, दानवान् उपेत्य स्थितः। तत्र दानवाः, मोहिता बुद्धयः, तस्यै स्त्रियै अमृतं ददुः, सर्वे तामेव मनसा पश्यन्तः। सा नारायणी कलशं धारयन्ती, दैत्याः पंक्तिस्थिताः सन्तः, तेषां मध्ये अमृतं वितरति स्म। सा देवी अमृतं देवेभ्यः दत्तवती, न तु दैत्येभ्यः, दैत्याः च शोकेन आर्तस्वरम् उच्चैर् अवदन्। ततः दैत्यदानवश्रेष्ठाः, विविधायुधानि गृह्य, देवेषु सम्यक् अभिपेतुः। तस्मिन् काले, विष्णुः, नारायणेन सह, अमृतं गृह्य, दानवश्रेष्ठेभ्यः अपाहरत्। तदा सर्वे देवगणाः विष्णोः प्रसादात् अमृतं पिबन्ति स्म, घोरकलहे प्रवर्तमाने। नरो हरिबाहुबलात्, धनुषा धनुर्धरान् अपास्य, देवाः अमृतं पातयामास; ये ये अमृतं पिबन्ति स्म, ते ते दानवैः सह युद्धं चक्रुः। तस्मिन् काले, अमृतासक्ताः देवाः यदा पिबन्ति स्म, राहुर्नाम दानवः देववेषधारी सन्, अमृतं पपौ। अमृतं तस्य कण्ठं प्राप्ते, चन्द्रसूर्यौ तं दानवं देवहिताय प्रकाशयामासतुः। ततः भगवता चक्रायुधेन, राहोः शिरः, भूषणैः भूषितं, पातयन्, तस्य शक्त्या छिन्नम्। तस्य दानवस्य महच्छिरः, पर्वतशृङ्गसदृशं, चक्रेण छिन्नं, भूमिम् आलोलयत्। छिन्नशिरसः तस्य कायः, आकाशं प्लुत्वा, भीषणं निनदन्, भुवि पतितः कम्पमानः। त्रयः च दश सहस्राणि, सर्वतः, गिरिद्वीपवनैः सह, दैत्यभूमिः कम्पिता। ततः राहोः मुखेन वैरम् उत्पन्नम्; सः अद्यापि चन्द्रसूर्यौ ग्रसति इति प्रसिद्धम्।