सर्वलोकनाथः श्रीकृष्णः अर्जुनसहितः तं वनप्रदेशं पश्यन्, पीताम्बरधारी देवः तत्र विविधान् मार्गान् सञ्चरन् विचरति स्म। मधुसूदनः तदा खाण्डववनस्य वृक्षयक्षसत्त्वपक्षिणां विनाशं ददर्श। ततः ते रमणीयं विहारस्थलं, उत्तमविविधवृक्षैः शोभितं, उच्चावचगृहसमाकुलं, इन्द्रपुरीसदृशं, प्राप्तवन्तौ। तत्र पृथापुत्राः वासुदेवश्च विविधानि भोज्यानि, पानानि, लेह्यानि, माल्यानि, गन्धान्, महतीं च सम्पदं भुञ्जानाः सुखमवसन्। ततः ते रत्नमयमण्डपं प्रविश्य, उच्चावचरत्नैः पूर्णे तस्मिन् स्थले, सर्वे जनाः स्वेच्छया क्रीडन्ति स्म, हे भारत। तत्र स्त्रियः पीनश्रोण्यः सुस्तन्यः मदविह्वलगतयः, मनोहरनेत्राः, रम्यम् अत्र क्रीडन्ति स्म। केचन स्त्रियः वने, केचन जले, अन्याः गृहेषु स्वेच्छया क्रीडन्ति स्म, पार्थकृष्णयोः सान्निध्ये हृष्टाः। सदा वासुदेवप्रियासती सत्यभामा, द्रौपदी, सुभद्रा च, दीप्त्यायमानाः, अन्याभ्यः स्त्रीभ्यः वस्त्राभरणानि ददुः, राजन्, प्रमदाभिः पूर्णाः। केचन स्त्रियः प्रमदेन नृत्यन्ति, अन्याः उच्चैः शब्दयन्ति, अन्याः हास्यं कुर्वन्ति, केचन उत्तमं मद्यं पिबन्ति स्म। केचन स्त्रियः तत्र रुदन्ति, अन्याः परस्परं ताडयन्ति, अन्याः रहस्यं रहस्येण वदन्ति स्म। तद्देशः मणिमयमन्दिरं च तद्वनं च, वेणुवीणादुन्दुभीनां रम्यैः शब्दैः पूर्णं जातम्। तस्मिन्नेव काले, कुरुपुत्राः दाशार्हपुत्रश्च, समीपस्थं किञ्चिद्रमणीयस्थानं जग्मुः। तत्र आगत्य, कृष्णः शत्रुनिग्रही अर्जुनश्च, महार्हासने उपाविशताम्। तत्र तौ, अतीतानि कृतानि कार्याणि, वीर्याणि चान्यथानि च, परस्परं कथयित्वा, सुखेन समयं नयतः। आश्विनौ इव स्वर्गे सुखार्हौ वासुदेवधनञ्जयौ तत्र उपविष्टौ, ब्राह्मणः कश्चित् तयोः समीपमागच्छत्। स ब्राह्मणः दीर्घतरुवत्, सुवर्णसदृशदीप्तिमान्, ताम्रशुक्लवर्णदाढिमान्, समवायुवपुः, नवसूर्यसदृशः, वल्कलाम्बरधरः, जटिलः, पद्मपत्रवदनः, ताम्रतेजसा दीप्तिमानिव दृष्टः। स भगवान् ब्राह्मणः खाण्डवदाहकामनया कृष्णपार्थयोः समीपम् आगतः। तम् आगतम् आलोक्य, कृष्णः अर्जुनश्च शीघ्रं प्रातिष्ठेताम्। स ब्राह्मणः तत्र स्थितौ, नरश्रेष्ठौ अर्जुनवासुदेवौ, खाण्डववनसमीपे स्थितौ, सम्बोधितवान्। स उवाच—"अहं ब्राह्मणो बहुभोजी, अनन्तं सदा भक्षयामि; हे वृष्णे! हे पार्थ! एकं तुष्टिं भिक्षया दत्तं मम कुरुतम्।" एवं उक्ते, कृष्णपाण्डवौ तं पप्रच्छताम्—"कस्य भोज्येन त्वं तुष्यसि? किं भोजनं इच्छसि, तद् वद।" तदा भगवाँस्ताभ्यां प्रोक्तः—"यथोक्तं, किं भोजनं विधास्यामः?" स उवाच—"नाहं भोजनं इच्छामि; मां जानीतं अग्निं; यद्यत् युक्तं भोजनं, तद् मे दत्तम्।" "इन्द्रः सदा खाण्डववनं रक्षति; तं महात्मानं रक्षति सः, तस्मात् अहं दग्धुं न शक्नोमि। तत्र तस्य मित्रं तक्षकः सर्पः, सदा स्वगणेन सह वसति; तस्माद्वज्रधारी इदं वनं रक्षति। तत्र तस्य संबन्धेनानेकानि भूतानि रक्ष्यन्ते; अहं दग्धुमिच्छन् अपि, इन्द्रबलात् दग्धुं न शक्नोमि। यदा यदा अहं प्रज्वलितः दृश्ये, तदा तत्र इन्द्रः मेघेभ्यः वर्षयति; तेन अहं इच्छन् अपि, वनं यथेष्टं न भक्षयामि। यदि युवां शस्त्रकुशलौ, सहायौ मे स्याताम्, तदा अहं इदं खाण्डववनं, यद् मे वाञ्छितं भोजनं, दग्धुं शक्नोमि। युवां हि परमास्त्रविदां श्रेष्ठौ, सर्वतो जलप्रवाहान्, सर्वाणि च भूतानि वारयिष्यथः।" तदा अर्जुनः पप्रच्छ—"कस्मात् कारणात् दिव्यः अग्निः खाण्डववनं दग्धुमिच्छति, यद् इन्द्रेण महात्मना रक्षितं, नानाप्राणिभिः पूर्णं च?" एवं ब्रुवाणे अर्जुने, "नूनं ब्राह्मन्, न लघु कारणं भवति, यद् अग्निः हविर्भुक् क्रुद्धः खाण्डवमदहदिति। ब्राह्मन्, इच्छामि श्रोतुं यथावत्, कथं पूर्वं खाण्डवदाहः जातः।" तदा स ब्राह्मणः उवाच—"श्रुणु, राजन्, यथावत् सर्वं प्रवक्ष्यामि, यतो हेतोः अग्निः खाण्डववनं दग्धवान्। इदानीं ते प्रवक्ष्यामि, नृपश्रेष्ठ, इमां पुरातनीं कथां मुनिभिः कीर्तितां, खाण्डवविनाशस्य प्रवृत्तिं।" "श्रूयते, राजन्, पुरा कश्चन राजा आसीत्, श्वेतकिरिति विख्यातः, हरिहयसमबलपराक्रमः। स यज्वा, दातारः, बुद्धिमान्, तादृशः अन्यः कश्चन नासीत्; स राजा द्वादशवर्षव्रतम् आस्थाय, महायज्ञं चकार। तस्य यज्ञे, बहवः महर्षयः सदा समागच्छन्, तथा सहस्रशः वेदविदः शाखाध्यायी ब्राह्मणाश्च। स राजा महायज्ञैः, विपुलदक्षिणैः क्रियाभिः देवतान् पूजयामास।" "तस्य राज्ञः अन्यः चिन्ताविषयो नासीत्, प्रतिदिनं केवलं यज्ञारम्भः, विविधदानप्रदानं च। एवं स बुद्धिमान् राजा, ऋत्विग्भिः सह, विधिवत् कर्माणि कृत्वा, तेषां ऋत्विजां नेत्रे धूमेन पीडितानि अभवन्।