तदा विनता पुत्रस्य गर्भे स्थितस्य तस्य मातरं कश्चित् उवाच—"माते, यदि त्वं मम यथा तस्य अण्डं समयात् पूर्वं न भिनदिष्यसि, एष पुत्रः त्वां दास्यबन्धनात् मोक्षयिष्यति।" स पुनः अवदत्—"हे तपस्विनि, त्वं एनं न खण्डितं न विकलाङ्गं कुर्याः; त्वं धैर्येण तस्य जन्मकालम् प्रतीक्षस्व।" अपि च, "श्रेष्ठबलसम्पन्नं पुत्रं प्रार्थयन्त्या त्वया पञ्चशतानि वर्षाणि प्रतीक्ष्याणि," इति शप्त्वा सः दिवं प्रस्थितवान्। ततः अरुणः प्रभाते प्रादुरासीत्, तं दृष्ट्वा सहस्रकिरणः भगवान् सूर्यः समुत्तस्थौ। सः स्वतेजसा दीप्तमानः, स्वसमप्रभः, तमोहरः, तेन तुष्टः सूर्यः तम् अरुणं रथिनं नियुक्तवान्। स अपि, सूर्यस्य अनन्तवीर्यस्य रथे आरोहन्, त्रैलोक्यप्रदीपस्य अमर रथी अभवत्। तस्मिन्नेव काले गरुडः अपि, सर्पाणां भक्षकः, कालेन जातः। स जातमात्रः एव विनतां परित्यज्य आकाशं प्रविवेश। स च, सृष्टिकर्त्रा निर्दिष्टं भोजनं प्राप्तुम् इच्छन्, भृगुनन्दन, स भूयिष्ठं क्षुधितः विहगेश्वरः प्रययौ। एवमेव तस्मिन्नेव काले तौ भगिन्यौ उच्कैःश्रवसम् समीपतः आगच्छन्तम् अपश्येताम्। समस्ताः देवगणाः तं परमाश्वरत्नं, अमृतमन्थनकाले जातम्, हृष्टाः पूजयामासुः। स अश्वेषु अक्षयबलः, शीघ्रेषु श्रेष्ठः, दीप्तमान्, अजरः, दिव्यः, सर्वलक्षणैः शोभितः। अथ कश्चन पप्रच्छ—"कथं तद् अमृतं देवैः मन्थितम्? कुत्र च किमर्थं स मन्थनः, अमृतात् अपि श्रेष्ठः, जातः? कुत्र स बलवान् दीप्तिमान् अश्वराजः अभवत्?" तदा मेरुः, अचलः, परमतेजसां समूहः, स्वर्णमयैः शिखरैः शोभमानः, सूर्यवत् प्रभां विसृजन्, तत्र आसीत्। स स्वर्णाभरणैः विभूषितः, अद्भुतः, देवगन्धर्वसंघैः सेवितः, अनन्तः, अधार्मिकैः दुर्लङ्घ्यः। भीषणैः सर्पैः परिवृतः, दिव्यौषधिभिः दीप्तिमान्, स महान् पर्वतः व्योमावच्छादनेव स्थितः। अन्यैः चिन्तया अपि अगम्यः, नदीनाम् वृक्षाणां च शोभया युक्तः, नानाविहङ्गनिनादैः रमणीयः। तस्य रम्ये शिखरे, नानारत्नमयस्थले, समस्ते देवगणे, द्वेषरहिते, चिरस्थायिनि, समागते, स्वर्गवासिनः तत्र समुपविश्य, अमृतस्य हेतोः एकत्र समागताः, तपस्यनिष्ठाः, विचारयामासुः। तत्र देवैः चिन्त्यमानेषु, परस्परं मन्त्रयमानेषु, नारायणः ब्रह्माणम् इदं वचनम् उवाच—"देवाः असुरगणैः सहिताः, गिरिणा सागरं मन्थयन्तु। सागरमन्थनात् अमृतम् उत्पत्स्यते।" "सर्वौषधिरत्नानि संहृत्य, गिरिणा सागरं मन्थित्वा, देवाः अमृतं लप्स्यन्ते।" ततः, मेघशिखराभैः शृङ्गैः भूषितः, लतान्तरेण आवृतः, मन्दरः पर्वतराजः तत्र आसीत्। नानाविहङ्गकूजनैः व्याप्तः, बहुधं दंष्ट्रिलैः कीर्णः, किन्नराप्सरसां देवतानां च वासभूमिः। एकादशसहस्रयोजनमायतः, सहस्रयोजनगम्भीरः, भूमौ संस्थितः। तस्मिन्नपि काले, समस्तदेवगणाः तं मन्दरं न शेकुः उत्थातुम्। ततः विष्णुम् उपसृत्य, यत्र स उपविष्टः, ते ब्रह्माणम् ऊचुः—"भवद्भिः अत्र श्रेष्ठं हितकरं च उपायं विचिन्त्यताम्। मन्दरस्योद्धरणे प्रयत्नः क्रियेत।" विष्णुः ब्रह्मणा भृगुणा च सह "एवमस्तु" इत्युक्त्वा, पद्मनाभः, अपरिमितात्मा, अनन्तं नागराजम् आज्ञापयत्। तदा अनन्तः, बलसम्पन्नः, ब्रह्मणः आज्ञया नारायणस्य वचनात् च, तस्मिन् कर्मणि प्रवृत्तः। सः महाबलः अनन्तः, पर्वतपतिं बलात् उत्थाप्य, तस्य स्थलं च वासिनः च सह, समुद्रं प्रति देवगणैः सह प्रायात्। ते तं समुद्रं गत्वा, "अमृतस्य हेतोः, वयं एतं सागरं मन्थयिष्यामः," इति ऊचुः। तदा सागरपतिः अवदत्—"मम अपि भागो दातव्यः; मन्दरस्य मन्थनजन्यं महद् क्षोभं सहिष्ये।" देवासुराः च जलनिधौ स्थितं कूर्मराजानम् ऊचुः—"त्वं अस्य पर्वतस्य अधारः भव।" कूर्मः तद् अङ्गीकृत्य, स्वपृष्ठं न्यवेदयत्; इन्द्रः तस्य पृष्ठे स्थापितं पर्वतं वज्रेण अपीडयत्। मन्दरं मन्थनदण्डं कृत्वा, वासुकिं रज्जुमिव, देवाः असुरदानवैः सह, ब्रह्मणा पूर्वं निर्दिष्टवद्, अमृतस्य हेतोः सागरं मन्थयामासुः। महाबलवन्तः असुराः वासुकेः अग्रभागं जगृहुः। समस्तदेवाः च वासुकेः पुच्छभागे, यत्र अनन्तः नारायणः स्थितः, तत्र संस्थिताः। महासुराः वासुकेः शिरोभागं गृहीत्वा, पुनः पुनः ऊर्ध्वं च अधः च आकर्षन्तः। तेषां वेगेन वासुकिं आकृष्य, तस्य मुखात् धूमः ज्वलनश्च बहुशः निष्पेतुः। वासुकिं मन्थ्यमानेन, तस्य विषं जले सम्यक् मिश्रितम्। तदा, देवदानवैः मन्दरदण्डेन बाहुभिः मन्थ्यमाने, तीक्ष्णं विषं हाला हलाख्यं उत्पन्नम्।