कश्यपः तदा विनतायै वरं दत्तवान्—"एवमस्तु, तव यथेष्टाः पुत्राः भविष्यन्ति" इति। तं वरं प्राप्य विनता सन्तुष्टा अभवत्; द्वौ पुत्रौ बलसम्पन्नौ प्राप्य सा सफलत्वमुपलभ्य संतोषं प्रपेदे। कद्रू अपि सहस्रं तेजस्विनां पुत्राणां लब्ध्वा, महात्मना कश्यपेनोक्तं—"युवां सम्यक् गर्भान् धारयेताम्" इति। एवं वरैः सम्पूर्णाभिलाषे कश्यपस्य तयोः भार्ये वनं प्रविविशतुः। तस्मिन्नेव काले, ब्राह्मणश्रेष्ठ, विनता द्वे अण्डे समुत्पादयत्; तयोः अण्डयोः रक्षणाय तस्याः परिचारिकाः हृष्टाः तानि सुरक्षितानि कृतवन्त्यः। पञ्चशतानि वर्षाणि तानि अण्डानि स्नेहेनोष्णे च पात्रेषु स्थितानि; ततः काले कद्रूः पुत्राः निर्गताः। किन्तु विनतायाः द्वाभ्याम् अण्डाभ्याम् न कश्चन अपत्यः जातः। तदा देवी पुत्रकाम्या लज्जया तपः समुपचक्राम। तत्पश्चात् विनता एकमण्डं भित्त्वा तत्रार्धसंस्थानं पुत्रं ददर्श; अपरं तु भागं अप्रकटितमेव। स पुत्रः क्रोधेन ताम् अम्बां शप्तवान्—"मातर्, त्वया लोभात् मम अर्धशरीरं कृतम्। अतः त्वं पञ्चशतानि वर्षाणि प्रतिद्वन्द्वीं तां दासी भविष्यसि। यः तवापरः पुत्रः भविष्यति, स त्वां दासत्वात् मोक्षयिष्यति, यदि स मां यथा त्वया कृतं, न करिष्यसि। त्वं तं न अकाले अण्डं भिन्धीथा, न च किञ्चिदपि विकलम् कुर्याः; यथाकालं प्रतीक्षस्व। बलवत्तरं पुत्रं प्रार्थयन्त्या त्वया पञ्चशतानि वर्षाणि अधिकानि प्रतीक्ष्यन्तव्यानि।" इति शप्त्वा स पुत्रः आकाशं प्रति जगाम। तदा अरुणः प्रादुर्बभूव, ब्राह्मण, प्रभाते; तम् अवलोक्य सहस्ररश्मिः प्रभाकरः प्रसन्नः सुतं रथसारथिं नियुक्तवान्। स्वतेजसा दीप्तः, स्वसमानवर्णः, तमःनाशकः सूर्यः तं अरुणं सर्वलोकदीपिनः रथस्यामरं सारथिं चकार। स अपि सूर्यस्य रथमारुह्य, अरुणः अमरः सर्वलोकप्रदीपनस्य सारथिः जातः। कालान्तरेण गरुडः अपि जातः, सर्पाणाम् अदः; जातमात्रः एव स विनताम् उत्सृज्य आकाशं प्रति जगाम। स सृजनकर्तुः निर्धारितं भोजनं प्राप्स्यन्, भृगुवृषभ, तृषितः खगपतिः प्रययौ। एवमेकस्मिन्नेव काले तौ भगिन्यौ उच्छैःश्रवसम् उपगच्छन्तं ददृशतुः। सर्वे देवगणाः तं परमाश्वरत्नं, अमृतमन्थने जातम्, हृष्टाः पूजयामासुः। स अश्वेषु अनिवर्तिनः बलसम्पन्नः, शीघ्रेषु श्रेष्ठः, दिव्यः, अजरो, सर्वलक्षणैः भूषितः, दीप्तिमान् आसीत्। तदा कद्रू विनतां पप्रच्छ—"कथं तद् अमृतमथनं देवैः कृतम्? कुत्र, कस्य हेतोः, तत् मन्थनं जातम्, यत्र स महाबलः दीप्तमान् अश्वराजः उत्पन्नः?" इति। तत्र मेरुः पर्वतराजः, स्थाणुः, सूर्यसङ्काशैः स्वर्णशृङ्गैः दीप्तः, सर्वतो रश्मीन् विससर्ज। स स्वर्णमालाभिः भूषितः, दिव्यैः देवगन्धर्वैः सेवितः, अगम्यः, अधार्मिकैः अवध्यः, आश्चर्यकरः आसीत्। तं पर्वतं भयंकरसर्पैः परिवेष्टितम्, दिव्यौषधिभिः दीप्तम्, नभःस्पृशम्, महान्तम्, स्वर्गमिव व्याप्नुवन्तम् अपश्यन्। स मनसा अपि अन्यैः दुर्लङ्घ्यः, नदीनां वृक्षाणां च शोभया भूषितः, नानाविहङ्गनिनादितः। तस्मिन् रम्ये शिखरे, रत्नखचिते, सर्वे बलिनः देवाः, द्वेषरहिताः, अनन्तजीविनः, समागताः। तत्र स्वर्गवासिनः आसनस्थाः, संयम्येन्द्रियाः, अमृतस्यार्थे मन्त्रयामासुः। तत्र देवैः परस्परं मन्त्रयत्सु, नारायणः ब्रह्माणं प्रति वाक्यमुवाच—"मन्दरपर्वतेन देवासुराः सह समुद्रं मन्थन्तु; तदा मन्थिते महोदधौ अमृतं निष्पत्स्यति।" इति। "सर्वौषधीः सर्वरत्नानि च संहृत्य, पर्वतेन समुद्रं मन्थित्वा, अमृतं लप्स्यध्वम्" इत्यपि प्रोक्तम्। ततः पर्वतराजः मन्दरः, मेघशिखरप्रतीमशृङ्गः, लतान्तरेणावृतः, नानाविहङ्गरवैः पूर्णः, बहुसर्पसंघाकीर्णः, किन्नराप्सरोगणैः, अपि च देवैः सेवितः, दृष्टः। स एकादशसहस्रयोजनान् उन्नतः, सहस्रयोजनमूलन्यस्तः, भूम्यामवस्थितः। तदा सर्वे देवगणाः तं मन्दरं नोत्सहन्त उत्थातुम्; ते विष्णुम् उपगम्य, तत्र उपविष्टं, ब्रह्माणं प्रति वाक्यमूचुः—"भगवन्, अत्रोत्तमं हितकरं च उपायं विचिन्त्यताम्; मन्दरारोहणाय प्रयत्नः क्रियताम्" इति। विष्णुः ब्रह्मणा भर्गेण च सह "एवमस्तु" इति उक्त्वा, पद्मनयनः, अनन्तं नागराजं प्रोत्साहितवान्। ततः अनन्तः बलसम्पन्नः ब्रह्मणः आज्ञया नारायणस्य च वचनेन तं कार्यं कर्तुं समुत्थितः। ब्रह्मन्, स महाबलः अनन्तः पर्वतराजं बलात् समुत्क्षिप्य, तस्य शिखरं, स्थलवासिनश्च सह, उद्यम्य समुद्रं प्रति देवैः सह जगाम। तत्र ते तम् उदधिं प्राप्य, "अमृतस्य हेतोः, जलान्येतानि मन्थिष्यामः" इति उक्तवन्तः।