राजन्, कुन्तीसुतः धनञ्जयः दिव्यतेजसा दीप्तिमान्, अद्भुतरूपधारिणीं तां स्त्रीं दृष्ट्वा विस्मितः सञ्जातः। स सन्तुष्टचित्तः तां जलनिवासिनीं स्त्रीं प्रहृष्टया वाचा पप्रच्छ—"काऽसि त्वं भगवति? कुतः आगता? कस्य वा त्वं?"। सा तु उत्तमबाहोः प्रत्युवाच—"अहमप्सरसः, देववनान्तरेषु विचरमि।" ततः सा पुनः उवाच—"वर्गाख्या अप्सरसः, या धनपतेः सदा प्रियतमा, ताः मम सहचर्यः; सर्वाः सुन्दरीः, इच्छया गन्तुं समर्थाः। अहं ताभिः सह लोकपालानां निवासं गता। तत्र वयं सर्वाः तपोनिष्ठं ब्राह्मणं दृष्टवत्यः। स सुमधुरः, सुस्नातः, एकाकी च, तपसा तेजसा च वयं तस्य तेजसा आवृताः। स सूर्यवत् सर्वं देशं प्रकाशयन्, तस्य तपः, अद्भुतं रूपं, परमं च दृष्ट्वा वयं विस्मिता अभवाम।" "ततः अहं, सौरभेयी, सामिची, बुद्बुदा, लता च, तं ब्राह्मणं तपसा बाधितुं तत्रावतीर्णाः। वयं सर्वाः सहसा गायन्त्यः, हास्यन्त्यः, तं ब्राह्मणं मोहयितुं समीपमुपगताः। स तु महात्मा न किञ्चित् मनसा अपि अस्मासु प्रववृते, शुद्धतपसा स्थितः।" "तदा स ब्राह्मणः क्रुद्धः, राजन्, अस्मान् शशाप—'जलचरीणि भूत्वा, शतसंवत्सरं जलनिवासिन्यः भविष्यथ।' ततो वयं सर्वाः, भरतश्रेष्ठ, दुःखिता, तं तपस्विनं ब्राह्मणं शरणं जग्मुः।" "स्वरूपे, यौवने, सौन्दर्ये च गर्विताः वयं, अनुचितं कृतवत्यः; क्षमस्व, ब्राह्मण। एषः दण्डः स्वयमेव प्राप्तः, तपस्थं मोहयितुं यत्नं कृतवत्यः। धर्मज्ञाः स्त्रियः अवध्याः इति मन्यन्ते; अतः धर्मे वर्धस्व, न हन्याः। ब्राह्मणः सर्वभूतहितः, धर्मज्ञश्च; एष एव सत्यम्, एषा हि विदुषां शिक्षाः। शरणागतानां रक्षणं साधवः कुर्वन्ति; वयं त्वां शरणं गताः, अतः क्षन्तुमर्हसि।" एवं उक्तः स धर्मात्मा ब्राह्मणः पुण्यकर्मा, सूर्यचन्द्रसमप्रभः, कृपां दत्तवान्। "शतम्, शतसहस्रं, सर्वं अक्षयम् उच्यते; परंतु अत्र शतम् एव प्रमाणम्, न तु अक्षयम्। यदा यूयं प्रेतरूपिण्यः पुरुषान् हस्ताभ्यां गृह्णीथ, तदा श्रेष्ठः नरः जलात् भूमौ उत्थाप्य, तान् रक्षति। तदा यूयं स्वं रूपं पुनः प्राप्स्यथ; मया कदापि अनृतं न उक्तं, नापि परिहासे।" "ततः प्रभृति, तानि सर्वाणि तीर्थानि 'स्त्रीतीर्थ' इति प्रसिद्धानि भविष्यन्ति; तानि पवित्राणि, पावनानि च, विप्रबुद्धीनाम्।" इति उक्त्वा, तं ब्राह्मणं प्रणम्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, वयं दुःखिताः तस्मात् प्रदेशात् निर्गताः। "क्व वा वयं, एकत्र, शीघ्रमेव, तं नरं प्राप्नुयाम, यः अस्माकं पूर्वरूपं दास्यति?" इति चिन्तयन्त्यः, भरत, क्षणं तिष्ठाम। तदा भगवन्तं नारदं, दिव्यतेजसम्, दृष्टवत्यः। तं दिव्यर्षिं दृष्ट्वा, हृष्टाः, लज्जितमुख्यः, प्रणम्य तस्थुः। स तु कारणं पृष्ट्वा, सर्वं श्रुत्वा, उवाच—"सागरस्य दक्षिणे तटे, पञ्च तीर्थानि पवित्राणि, रम्याणि च; शीघ्रं तत्र गच्छत। तत्र पाण्डवानां धनञ्जयः, शुद्धात्मा, नरश्रेष्ठः, अस्मान् दुःखात् मोक्षयिष्यति, न संशयः।" इति उक्त्वा, नारदः तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। तस्य वचनं श्रुत्वा, वयं तस्मात् प्रदेशात् निर्गताः। अद्य, पापरहित, त्वया अहं मोक्षिता अस्मि। "एते मम सहचर्यः, चत्वारः अपि जलमध्ये स्थिताः; पुण्यं कर्म कुरु, वीर, सर्वाः मोचय।" इति उक्ते, पाण्डवानां श्रेष्ठः स तीर्थं प्रविश्य, प्रेतरूपिण्याः तेन गृहीतः। तेन गृहीतः शीघ्रं निर्गत्य, ताः तस्मिन्नेव क्षणे उद्धृत्य, सा अप्सरसः भूत्वा, भूषणैः भूषिता अभवत्। एवं स महाबलः, एकैकशः, ताः सर्वाः मोचयामास। जलात् उत्थाय, स्वं रूपं प्राप्य, ताः अप्सरसः पूर्ववत् दृष्टाः, राजन्। तीर्थानि पावनानि कृत्वा, ताः विसृज्य, स प्रभुः पुनः मणलूरं गत्वा, चित्राङ्गदां द्रष्टुम् अगच्छत्। तत्र स राजा, चित्राङ्गदायां, पुत्रं जनयामास, बभ्रुवाहनं नाम। तं दृष्ट्वा, पाण्डवः राजा चित्रवाहनं उवाच—"चित्राङ्गदायाः कन्याशुल्कं बभ्रुवाहनं गृहाण; एतेन, राजन्, मम ऋणं विमुक्तं भविष्यति।" इति। पाण्डुपुत्रः पुनः चित्राङ्गदां प्रति उवाच—"त्वं तत्रैव स्थातुमर्हसि, सुखिनी भव; बभ्रुवाहनः वर्धताम्। यदा त्वं इन्द्रप्रस्थं आगमिष्यसि, तदा तत्र रमिष्यसि; कुन्ती, युधिष्ठिरः, भीमः, मम अनुजाः च...