महात्मानः पाण्डवाः धर्मे स्थिताः सन्तः, सर्वे कुरवः निर्लुप्तदोषाः सुखसम्पन्नाः समृद्धिं प्राप्नुवन्। अथ कालेनातिप्रवृत्तेन, नरपतिश्रेष्ठ, कस्यचित् ब्राह्मणस्य गावः केचन चौराः चोरयामासुः। तस्मिन्नेव काले, ब्राह्मणस्य सम्पत्तिः चौरैः ह्रियामाणा, सः क्रोधवशं गतः खाण्डवप्रस्थं पाण्डवान् प्रति आकुलः आजगाम। सः ब्राह्मणः आकुलचित्तः पाण्डवान् प्रति उच्चैः आक्रोशत्—"दुष्टाः क्रूरकर्माणः अधार्मिकाः जनाः अस्माकं गावः हरन्ति; पाण्डवाः अपि बलात् अस्माकं देशात् निष्कासिताः। शान्तस्य ब्राह्मणस्य हविः चौरैः नष्टम्; यथा व्याघ्रस्य रिक्तगुहां नीचः शृगालः विनाशयति। यः राजा न रक्षति, केवलं बलिं गृह्णाति, तं सर्वैः जनैः सर्वदुष्टः इति कथ्यते। 'यदा ब्राह्मणस्य द्रव्यं चौरैः हर्यते, धर्मः नश्यति, अहं च विलपामि, तदा कश्चित् शस्त्रं गृह्णातु।' तस्य ब्राह्मणस्य रुदतः समीपे पाण्डवः तानि वचनानि शुश्राव; कुन्त्याः सुतः धनञ्जयः सावधानः तं श्रुत्वा। तदाकर्ण्य, भीमबाहुः अर्जुनः ब्राह्मणं प्रति अवदत्—'मा भैः,' इति, यत्र महात्मनाम् पाण्डवानाम् आयुधानि निहितानि तत्र गतः। तत्रैव धर्मात्मा राजा युधिष्ठिरः कृष्णेन सह स्थितः; किन्तु अर्जुनः प्रवेष्टुं वा निर्गन्तुं न अशक्नोत्। ब्राह्मणस्य शोकपूर्णवचोभिः पुनः पुनः प्रेरितः कुन्तीपुत्रः दुःखितः तेषु शब्देषु चिन्तयामास। तस्य तपस्विनः ब्राह्मणस्य द्रव्यं चौरैः ह्रियमानम् दृष्ट्वा, अर्जुनः निश्चितवती—'एष ब्राह्मणस्य रुदनं मया निवारणीयम्।' 'यदि अद्य रुदतः ब्राह्मणस्य द्वारे रक्षणं न करिष्यामि, राज्ञः महापातकम् जायेत। यदि वयं न रक्षामः, सर्वेषां मध्ये विश्वासभङ्गः भविष्यति, धर्मस्य च लोपः स्यात्। यदि अहं राज्ञः अनुमतिं विना निष्क्रामामि, निःसंशयं मिथ्यावादः अजातशत्रवे मम च लग्नः स्यात्। यदि च प्रविशामि, तदा वने वासः मम कर्तव्यः; सर्वं अन्यत् वर्जनीयम्, किन्तु राजाज्ञा न लङ्घनीया। एवं महापापं स्यात्, अथवा वने मृत्युः; तथापि शरीरनाशे अपि धर्म एव श्रेष्ठः।' एवं निश्चित्य, कुन्तीपुत्रः धनञ्जयः प्रविश्य राजानं प्रजापतिं अनुमत्यै उपससार। ततः अर्जुनः वस्त्रेण मुखं संवृत्य शीघ्रं भ्रातुः पादौ वन्द्य गृहात् निर्गतः। धनुष्यम् आदाय हृष्टः ब्राह्मणम् उवाच—'ब्राह्मण, यावत् चौराः तव वित्तं धारयन्ति, तावत् शीघ्रं गच्छामः।' 'ते क्षुद्रचौराः दूरं न गताः; अद्यैव चौरहस्तात् तव वित्तं पुनः प्राप्स्यामि, तावत् सह गच्छावः।' ततः स वीर्यवान् अर्जुनः धनुषा कवचेन च सज्जीकृतः पताकायुक्ते रथे समारुह्य तान् चौरान् अनुययौ, शरवृष्ट्या तान् विहत्य तद्वित्तं पुनः प्राप्तवान्। सः ब्राह्मणं पुनरानीतवान्, कीर्तिं च प्राप्य, तद्वित्तं द्विजाय प्रत्यर्पितवान्। सव्यसाची धनञ्जयः नगरीं प्रविश्य, सर्वान् वृद्धान् प्रणम्य, सर्वैः सत्कृतः। ततः धर्मराजान् उवाच—'भगवन्, व्रतस्य यः समयः सः अतिक्रान्तः; किं मां निर्दिशसि?' इति। 'वने गमिष्यामि, यथा वयं पूर्वं निश्चितवन्तः।' इति उक्ते, धर्मराजः अकस्मात् अप्रियं वाक्यं प्राह। स दुःखितः युधिष्ठिरः, गुढाकेशं निर्दोषं भ्रातरं प्रति—'कथं एतद् जातम्?' इति पप्रच्छ। दुःखितः राजा अर्जुनं प्रति अवदत्—'यदि अहं ते नियन्ता, तर्हि मम वाक्यं शृणु। हे वीर, यद् अप्रियमपि त्वया मदीयाय प्रविश्य कृतम्, तद् अहं अनुमन्ये; मम हृदि दोषो नास्ति।' 'अनुजेन ज्येष्ठं प्रविश्य नियमो न लङ्घ्यते; किन्तु ज्येष्ठेन अनुजस्य पुरः प्रवेशनं धर्मलोपः स्यात्। अतः, वीर्यवन्तं अर्जुनं उवाच—'प्रतिनिवर्तस्व, यथा मम वचनं कुरु; न त्वया धर्मः लङ्घितः, न च मां लज्जितः कृतवान्।' 'त्वत्तः श्रुतं मया यद् धर्मः कपटेन नाचर्यः; अहं सत्याद् न व्यपसर्पामि, सत्येनैव शस्त्रं गृह्णामि।' इति। एवं राज्ञा अनुमतेन, सः वने वासाय समुत्सुकः, द्वादशमासान् वनं गतः। सः महाबाहुः कौरेयानां यशोवृद्धिः अर्जुनः निर्गच्छन्, महात्मानः वेदविदः ब्राह्मणाः तं अन्वयुः। वेदवेदाङ्गविदः आत्मदर्शिनः, ईश्वरनिष्ठाः भिक्षवः, सूताः, मागधाः, आख्यायकाश्च तं अन्वयुः। तत्र आख्यायकाः, तापसाः, वनवासिनः द्विजाः च दिव्यकथाः मधुरं गायन्तः अन्वयुः। तैः चान्यैः च बहुभिः परिवृतः पाण्डुपुत्रः इन्द्र इव मरुद्भिः सह सुश्लक्ष्णकथाभिः प्रस्थितवान्। सः नानाविधानि रमणीयानि वनानि, सरांसि, नद्यः, समुद्रांश्च, बहून् देशांश्च अपश्यत्। सः भारतश्रेष्ठः पुण्यतीर्थानि अपश्यत्, गङ्गायाः द्वारे निवासं कृत्वा तत्रैव न्यवसत्। तत्र, जनमेजय, शृणु, येन कर्मणा सः पाण्डवश्रेष्ठः शुद्धात्मा अद्भुतं कृतवान्।