सा तिलोत्तमा, अञ्जलिं कृत्वा ब्रह्माणं प्रणम्य, विनयपूर्वकं वाक्यम् अवदत्—"प्रजापते, किं मया कर्तव्यं, यस्य निमित्तं अद्य मम सृष्टिः कृतासि?" तदा ब्रह्मा ताम् उवाच—"गच्छ तिलोत्तमे, रमणीयरूपा भूत्वा, सुन्दोपसुन्दौ तौ दैत्यौ मोहितुम् अर्हसि, शुभे। तथा कुरु, यथा तव रूपेण सौन्दर्यसम्पदा च तयोः मध्ये वैरं समुत्पद्येत।" सा तु "एवं भवतु" इति प्रतिज्ञाय, ब्रह्माणं पुनः प्रणम्य, देवानां सभां प्रदक्षिणं चकार। तत्र भगवान् पूर्वदिशं प्रेक्ष्य उपाविशत्, महेश्वरः दक्षिणे, देवाः उत्तरदिशि, ऋषयश्च सर्वत्र स्थिताः। सा तत्र प्रदक्षिणं कुर्वन्ती, इन्द्रः च भगवाँश्च स्थाणुः विस्मयमगच्छताम्। सा यदा तत्र गच्छन्ती, तस्याः दर्शनकाङ्क्षया, इन्द्रस्य दक्षिणे नेत्रपद्मयुगलं नवमभूत्। सा यदा पृष्ठतः अपसृत्य गच्छति स्म, तस्याः पृष्ठे अपि मुखं समुत्पन्नम्; उत्तरदिशि गच्छन्त्याः उत्तरस्यामपि मुखं जातम्। महेन्द्रस्यापि, तस्याः सौन्दर्यदर्शनेन, सर्वत्र—पृष्ठे, पार्श्वयोः, पुरतः च—सहस्रं विशालं नेत्राणि रक्तकोणानि जातानि। एवं तदा स्थाणुः महादेवः चतुर्मुखः अभवत्, बलहन्ता इन्द्रः च सहस्रनेत्रः अभवत्। एवं सर्वेषां देवतानां महर्षीणां च, यत्र यत्र तिलोत्तमा गतवती, तत्र तत्र मुखानि समुत्पन्नानि। सर्वेषां महात्मनाम् अपि दृष्टिः तस्याः शरीरे पतिता, ब्रह्माणं विहाय। सा तिलोत्तमा यदा निर्गता, सर्वे देवाः परमर्षयश्च, तस्याः रूपेण कार्यं सिद्धमिति मेनिरे। तिलोत्तमायाः गमने, सृष्टिकर्ता ब्रह्मा "कार्यं सिद्धम्" इति उक्त्वा, सर्वान् देवतान् ऋषीन् च विसर्जितवान्। एतस्मिन्नन्तरे, सुन्दोपसुन्दौ तौ दैत्यौ, पृथिवीं विजित्य, निर्बाधौ निर्वैरौ च, त्रींल्लोकान् निर्भयाः कृत्वा, स्वार्थसिद्धिम् अमन्येताम्। ते सर्वाणि देवगन्धर्वयक्षनागराक्षसाधिपराजानां रत्नानि आदाय, परमं तृप्तिं प्रापुर्। न कश्चन तौ प्रतिषेधितुं शक्नोति स्म; तौ च सर्वदुःखविनिर्मुक्तौ, अमरवत् सुखं अजीवताम्। स्त्रीभिः, माल्यैः, गन्धानुलेपनैः, भोज्यपेयविविधैः स्वादुभिः, रमणीयैः च पेयैः, परमं सुखमभिलष्य, तौ रममाणौ। अन्तःपुरेषु, उद्यानेषु, पर्वतेषु, वनेषु, यत्र यत्र इच्छेताम्, तत्र तत्र अमरवत् क्रीडितवन्तौ। कदाचित् तौ विंध्यस्य शिलातले सम, पुष्पितशालवने, क्रीडार्थं जग्मतुः। तत्र, दिव्ये स्थले, सर्वसुखसमाविष्टे, तौ रममाणौ स्त्रीभिः सह दिव्ये आसने उपाविशताम्। तत्र स्त्रियः गीतवाद्यनृत्यैः, स्तुतिसंयुक्तैः गायनैः, हृष्टमनसः, तौ सेवितवत्यः। तस्मिन् काले, तिलोत्तमा वनमध्येषु पुष्पाणि सञ्चिन्वती, एकेन रक्तवस्त्रेण वेष्टिता, तत्र दृष्टिगोचरे जाता। सा तु कर्णिकारपुष्पाणि नदीतीरे सञ्चिन्वती शनैः शनैः तयोः महाबलयोः समीपं प्राप्तवती। तौ च उत्तममदिरां पीत्वा, नेत्रेण रक्तिमौ, तस्याः रूपदर्शनात् क्षुभितौ। आसनात् उत्थाय, तां प्रति कामवशात् उभौ जग्मतुः, तां प्रार्थयन्तौ। सुण्डः स्वहस्तेन तस्याः दक्षिणहस्तं जग्राह, उपसुण्डः तु तिलोत्तमायाः वामहस्तं गृहीत्वा। वरदानमदेन, स्वबलमदेन, रत्नधनगर्वेण, सुरामत्ततया च, उभौ मदोन्मत्तौ, परस्परं कुपितौ, कामवशात् अन्योन्यं वाक्यमूचतुः। सुण्डः—"एषा मम भार्या, तव ज्येष्ठा" इति; उपसुण्डः—"एषा मम भार्या, तव वधूः" इति। "न तव, ममैव" इति क्रोधेन उभौ आक्रान्तौ। तस्याः रूपमोहितौ, स्नेहः सौहृदं च नष्टम्। तयोः उभयोरपि, तस्याः कृते, महागदां गृहीत्वा, कामवशात्, ताभ्यां उग्रास्त्राणि समुद्धृतानि। "अहं प्रथमतः! अहं प्रथमतः!" इति उभौ अन्योन्यं ताडितवन्तौ; तयोः गदाघातेन भूमौ पतितयोः। रुधिरार्द्राङ्गौ तौ, गगनात् पतितसिंहयुग्मवत्, भूमौ स्थितौ। तदा स्त्रियः पलायिताः, राक्षसगणः अपि अपसरन्। सर्वे भयकम्पिताः, भीतिमत्ताः, अधःपातालं गतवन्तः। तदा ब्रह्मा, देवैः महर्षिभिः च सह, तत्र आगतः। शुद्धात्मा तिलोत्तमां पूजयामास, तां च भगवाँश्च ब्रह्मा वरं दातुम् इच्छन् उवाच—"शोभने, त्वं सूर्यवत् लोकान् विचरिष्यसि।" "तव तेजसा, कश्चन तव दर्शनं कर्तुं न शक्नोति" इति तस्यै वरं दत्त्वा, ब्रह्मा त्रैलोक्यं इन्द्राय न्यस्य, स्वं लोकं प्रतिपेदे। एवं तौ दैत्यौ, तिलोत्तमायाः कृते, परस्परं कुपितौ, अन्योन्यं हत्वा नष्टौ। एतद् सर्वं, भारतश्रेष्ठ, स्नेहात् तुभ्यं कथितम्।