गाधिः नाम विश्रुतः स आसीत्, यः साम्नां यथोचितप्रयोगवित्, परममधुरस्वरवेद्यः, नित्यमुद्योगशीलः, धर्मज्ञः, मोक्षकामानां मध्ये श्रेष्ठः। स बहुविधयजुर्वेदविधानवित्, प्राज्ञेषु अग्रण्यः, शास्त्रार्थनिश्चयकुशलः, समदर्शी, शास्त्रसन्देहविनाशकः च आसीत्। स निरन्तरं अर्थव्याख्याने प्रवृत्तः, स्वयं सन्देहरहितः, परेषां सन्देहान् अपाकरोति स्म; धर्मे निपुणः, दाता, धर्मशास्त्रविद्यायाम् अपि विशारदः। स च त्यागान्, अपवादान्, प्रयोगान्तराणि च विवेचयन्, एकपदस्य बहुविधार्थत्वं, पृथकर्थत्वं च निर्णीतवान्। स च विविधार्थकप्रयोगान्, अप्रविशोधितप्रयोगान् च बुबोध, जनानां मध्ये, निर्णयेषु च, प्रमाणभूतः आसीत्। सदा स्वरवैचित्र्ये, छन्दसां रूपेषु च, निपुणैः पूजितः। सर्वेषु स्थानेषु, पाठेषु, धातुषु च, स एव यथोचितार्थवक्ता, यद् यद् अभिप्रेतं तद् तद् निर्दिशन्। स च भावार्थसत्यवित्, शब्दांशस्मरणशीलः, कालक्रमेण यथावत् विहितं परीक्षते स्म। यद् यद् जनैः गुह्यं संकल्पितं, यद् यद् संमितं, यद् यद् हृदयस्पृशं वचनं, तानि सर्वाणि स बुबोध। स्वरशब्दविनियोगे, स्वस्य परस्य च, स निपुणः, तान् स्वरान् वेद, तेषु च शिक्षायाम् अधिपः आसीत्। वाक्यैक्यं, वैचित्र्यं च, परमार्थं, भेदांश्च स ज्ञातवान्। स च अनेकानि वस्तूनि अभेदतया, भिन्नतया च, विविधानि वाक्यानि भाषमाणः, देशभेदान् अपि समाचिन्त्य, प्रवदति स्म। स पञ्चशाखान्, विविधोपदेशांश्च, सम्यक् परीक्ष्य, बह्वर्थनिपुणः, तद्धितार्थेषु च विशारदः आसीत्। स वर्णस्वरार्थैः वाक्यं शोभयन्, प्रत्ययानाम् अपि अर्थं धातुनिर्देशेन व्याचक्षाणः। स पञ्चवर्णान्, स्वरनामानि च वेद, तं मुनिं आगतम् आलोक्य, स प्राञ्जलिः उत्थाय, सुस्वागतम् अकरोत्। युधिष्ठिरः तस्मै रम्यं आसनं न्यवेदयत्; स महर्षिः कृष्णाजिनेन आवृतं तद् आसनं उपविवेश। देवर्षिं उपविष्टं दृष्ट्वा, युधिष्ठिरः स्वयम् एव, प्राज्ञः सन्, तं यथार्हं सत्कृत्य, राज्यं तस्मै समर्पयामास; स मुनिः सन्तुष्टचित्तः, ताम् आदरं स्वीकृतवान्। स मुनिः युधिष्ठिरं शुभाशीर्वचः कृत्वा, "उपविश" इति उक्त्वा, अनुमतेन राजा युधिष्ठिरः उपविवेश। स तत्र स्थितं कृष्णां आह्वयामास; सा च द्रौपदी तद् श्रुत्वा, शुद्धात्मना, मनः संयम्य, यत्र नारदः पाण्डवैः सह स्थितः तत्र गता। धर्मपथेन सा दिव्यं मुनिं प्रणम्य, प्राञ्जलिः, सुवस्त्रा, द्रुपदात्मजा तत्र स्थितवती। तस्यै धर्मज्ञः, सत्यवादी, मुनिश्रेष्ठः नारदः, विविधानि आशीर्वचनानि उक्त्वा, "गच्छ" इति तां निर्व्याजां वदति स्म। कृष्णायाः निर्गते, दिव्यः स मुनिः सर्वान् पाण्डवान्, युधिष्ठिरं पुरस्कृत्य, रहसि उपवेश्य, उवाच—"पाञ्चाली एकैव उज्ज्वला भार्या भवताम्; नियमः स्थाप्यः, यथा न कोऽपि वैरः भवेत्। पूर्वं हि सुन्द उपसुन्दौ भ्रातरौ, त्रिषु लोकेषु अजेयौ इति प्रसिद्धौ आस्ताम्। तौ एकं राज्यं, एकं गृहं, एकं शयनं, आसनं, भोज्यं च उपभुञ्जाते स्म; तथापि तिलोत्तमायाः कारणेन परस्परं निपातितवन्तौ। तस्मात्, मैत्री या स्नेहवर्धिनी सा रक्षितव्या; यद् यथोचितं, तत् कुरु युधिष्ठिर, यथा न कोऽपि विभागः भवेत्।" तदा युधिष्ठिरः पप्रच्छ—"भगवन्, के सन्ति सुन्द उपसुन्दयोः पुत्राः? कथं वैरम् उत्पन्नम्? कथं च तौ अन्योन्यं हत्वा नष्टौ? का वा तिलोत्तमा, देवानां कन्या, यस्याः कृते तौ कामवशात् अन्योन्यं हत्वा निपेततुः? सर्वं विस्तरेण श्रोतुम् इच्छामि, मम उत्सुकता महान् अस्ति।" नारदः उवाच—"शृणु मे, पाण्डव, पुरातनं एतत् आख्यानं यथावत्, तव भ्रातृभिः सह कथयिष्यामि। हिरण्यकशिपोः वंशे, दैत्यपतिः बलवान् प्रभा-सम्पन्नः निकुम्भः नाम आसीत्। तस्य द्वौ पुत्रौ, महाबलौ, भीषणपराक्रमौ, सुन्द उपसुन्दौ, दैत्याधिपती, क्रूरचित्तौ, जातौ। तौ असुरौ, एकनिष्ठौ, एकचित्तौ, सर्वदा सहैव कृत्येषु प्रवृत्तौ, सुखदुःखयोः समं भागिनौ। अन्योन्यं विना न खादेताम्, न वदेताम्; यद् अन्यस्मै प्रियम्, तत् एव कुरुतः, वदेतः च। एकस्वभावाचारौ, इवैकात्मनौ द्वौ रूपे, तौ बलेन वर्धमानौ, सर्वेषु कार्येषु संयुक्तौ। त्रैलोक्यविजयाय एका निष्ठां कृत्वा, दीक्षां गृह्य, विंध्याचले तपः कर्तुं गतौ। दीर्घकालं तपस्यन्तौ, क्षुत्पिपासया कृशौ, क्लान्तौ, जटाचीरधारिणौ अभवताम्। मलिनाङ्गौ, वायुभक्षिणौ, स्वमांसं हविः कृत्वा, अङ्गुष्ठाग्रेषु स्थित्वा, उर्ध्वबाहू, निमीलितनेत्रौ, दीर्घकालं दृढव्रतौ तिष्ठन्तौ। तयोः दीर्घतपसः प्रभावेण, विंध्यपर्वतः चिरकालं संतप्तः, धूमायमानः अद्भुतरूपं धूमं सृजति स्म।