जरत्कारुः स्वपितृभिः, पितामहैः च सह उपस्थितः, विनयेन पृष्टवान्—"मम पूर्वजाः, पितरः, पितामहाः, यूयं अत्र स्थिताः; अद्य अहं किम् करवाणि? अहं जरत्कारुः स्वयम्।" ततः पितरः स्नेहेन प्राहुः—"वत्स, कुलपरम्परायाः स्थिरतायै यत्नं कुरु; स्वार्थाय, अस्माकं वा, धर्मार्थं वा, उत्तमः त्वं।" ते पुनः उक्तवन्तः—"वत्स, न पुत्रहीनाः धर्मफलैः, न तपोभिः, तं स्थानं प्राप्नुवन्ति यत् पुत्रवतां पितरः प्राप्नुवन्ति।" "तस्मात्, पत्न्याः ग्रहणाय प्रयत्नं कुरु, संतानाय च मनः स्थापय; अस्माकं हिताय, पुत्र, एषः सर्वोत्तमः धर्मः।" जरत्कारुः प्रत्युवाच—"न अहं स्वार्थाय, न वित्ताय, न जीविताय, पत्न्याः ग्रहणं करिष्यामि; केवलं भवतां हिताय विवाहं करिष्यामि।" सः पुनः अवदत्—"एतत् नियमेन, उचितेन च विधिना, यदि तादृशीं पत्नीं लभे, विवाहं करिष्यामि; अन्यथा न।" "यस्याः नाम मम नाम्ना, या स्वजनैः इच्छया दत्ता, या तपस्विनी, तादृशीं कन्यां विवाहं करिष्यामि।" "कः तु दरिद्रस्य मम विशेषतः पत्नीं दास्याति? यदि कश्चित् दानरूपेण दद्यात्, तां गृह्णीयाम्।" "एवं विवाहार्थं यतिष्ये, हे पितरः, एवं नियमेन; अन्यथा कदापि न करिष्यामि।" "तस्मात् तस्मात् संयोगात् भवतः उद्धाराय सत्त्वं जन्म प्राप्स्यति; शाश्वतं स्थानं प्राप्त्वा पितरः मुदन्तु।" एकदा नागाः मातुः शापेन, ब्रह्मविदां श्रेष्ठ, जनमेजयस्य यज्ञे, वातरथेन दग्धाः भविष्यन्ति इति शप्ताः। तस्य शापस्य शमाय, नागश्रेष्ठः स्वसारं महर्षये ददौ—सः महात्मा, धर्मात्मा। सः तां विधिवत् स्वीकृतवान्; तस्याः पुत्रः जातः—आस्तिकः नाम, महाबुद्धिः। सः तपस्वी, महात्मा, वेदवेदाङ्गविद्, सर्वभूतसमः, मातापित्रोः भयहरः। दीर्घकालात् पश्चात् पाण्डवः राजा महायज्ञं अकारोत्—सर्पसत्रं इति श्रुतम्। तस्मिन्यज्ञे आरभते, नागविनाशाय, आस्तिकः महातपाः तान् शापात् मोचयामास। सः भ्रातृन्, मातुलान्, अन्यान् नागान् च, पितृन् च, संतानतपसा रक्षामास। विविधव्रताध्ययनैः, ब्रह्मन्, सः ऋणमुक्तः अभवत्, देवांश्च यज्ञैः, विविधैः दानैः तुष्टवान्। ब्रह्मचर्यधर्मं कृत्वा, कुलपरम्परां स्थापयित्वा, पितृणां भारं विमोच्य, व्रतेषु स्थितः—जरत्कारुः आस्तिकं पुत्रं लब्ध्वा, परमं धर्मं साधयित्वा, पितृभिः सह स्वर्गं प्राप्तवान्। जरत्कारुः दीर्घकालात् अनन्तरं स्वर्गं गतः; एवं आस्तिकस्य कथा यथावत् उक्ता। किं अन्यत्, भृगुप्रवर, श्रावयामि? ततः शौनकादयः सुतिं प्रति प्रार्थयन्ति—"सौते, आस्तिकस्य ऋषेः कवेर् कथा पुनः विस्तरेण कथय; अस्माकं श्रोतुम् इच्छाः महती।" "सौम्य, त्वं मधुरं कथयसि, शब्दार्थैः सुकुमारैः; अस्माकं हर्षः महान्, त्वं पितरिव वदसि।" "तव पिता सदा अस्माकं सेवायाम् श्रवणे समाहितः आसीत्; कथां तेन यथा उक्ता, तथा वद।" सौति उवाच—"दीर्घायुषः, यथा पित्रा श्रुतम्, तथा आस्तिकस्य कथां कथयिष्यामि।" "पूर्वे, देवयुगे, ब्राह्मणश्रेष्ठ, प्रजापतेः द्वे कन्ये आस्ताम्—कद्रू विनता च, अद्भुतरूपे, निष्पापे।" "तौ कद्रू विनता च कश्यपस्य पत्न्यौ अभवताम्; ताभ्यां तुष्टः पतिः, प्रजापतिसमः, वरं दातुम् उद्युक्तः।" "कश्यपः, पत्न्यौ धर्मपत्नीभिः सह, परमसुखेन, तयोः वरान् श्रुत्वा—" "तौ स्त्रियौ, अतुलसुखेन, वरं प्राप्य, कद्रू सहस्रं पुत्रान् समानतेजसः अचिन्तयत्।" "विनता द्वौ पुत्रौ अचिन्तयत्, कद्रूपुत्रेभ्यः बलवत्तरौ, तेजसा, रूपेण, विक्रमेण च श्रेष्ठौ।" "तस्यै पतिः वरं ददौ—'एवं पुत्रौ तव भविष्यतः'; विनता कश्यपं उवाच—'एवम् अस्तु।'" "वरं लब्ध्वा यथेष्टम्, विनता तुष्टा अभवत्; द्वौ बलवत्तरौ पुत्रौ लब्ध्वा, तुष्टिम् अनुभूतवती।" "कद्रू सहस्रं समानतेजसः पुत्रान् लब्ध्वा, महातपाः उक्तवान्—'युवां गर्भं सम्यक् धारयेताम्।'" "वरैः इच्छितम् लब्ध्वा, कश्यपस्य पत्न्यौ वनं प्रविष्टे।" "तस्मिन्नेव काले, ब्राह्मणश्रेष्ठ, विनता द्वौ अण्डे स्थापयामास; तयोः परिचारिकाः हृष्टाः अण्डे सुरक्षितानि अकारयन्।" "पञ्चशतानि वर्षाणि, पात्रेषु स्निग्धेषु, ततो कद्रूपुत्राः उत्पन्नाः।" "विनतायाः द्वयोः अण्डयोः, न पुत्रः प्रादुरभूत्; ततः देवी पुत्रकामिनी, लज्जिता, तपः अकरोत्।" "विनता अण्डम् भङ्क्त्वा, पुत्रं ददर्श, तस्य शरीरम् अर्धं जाता, अन्यं भागम् अप्रकटितम्।" "सः पुत्रः, क्रोधेन, मातरम् शप्तवान्—'त्वं लोभेन, मातः, मम अर्धं शरीरं कृत्वा—'" "'मम शरीरम् अपूर्णम्, तस्मात् त्वं पञ्चशतानि वर्षाणि, तया यया त्वं स्पर्धसे, दासी भविष्यसि।