गान्धार्याः पुत्राः स्वजनैः सह दुःखिताः सन्तः, तेषां दुःखं ज्ञात्वा धृतराष्ट्रः तत्र वचनं अब्रवीत्। स कुरुवंशस्य सभायां वासुदेवस्य सर्वेषां च कुरूणां सन्निधौ पाण्डवेषु अभिषेकं प्राप्तम् इति उक्तवान्, यः आत्मसंयमिनां दुर्लभः। ततः स नृपः युधिष्ठिरं उवाच – “इदानीं त्वं कर्माणि समाप्य गन्तव्यः, कुरुवंशोत्पन्न! तव आयुः पुरूरवः नहुषः ययातिः च इव समाप्तम्। काण्डवे पूर्वं श्रेष्ठः नृपः निवसति स्म; तत्र सर्वे बलवन्तः पुरुवंशजाः राजधानीम् अकुर्वन्। सा नगरी बुधपुत्रस्य लोभेन ऋषिसंघैः विनष्टा; अतः त्वं काण्डवप्रस्थस्य नगरीं राज्यं च समृद्धिं कुरु। ब्राह्मणाः क्षत्रियाः वैश्याः शूद्राः स्वधर्मचिह्निताः, अन्ये च तव भक्ताः, सर्वे शुभां नगर्यां पूजां कुर्वन्ति। नगरी राज्यं च धनधान्यसम्पन्नं; अतः, कुन्तीपुत्र! भ्रातृभिः सह तत्र गच्छ, पापरहित!“ एवं धृतराष्ट्रस्य वचनं स्वीकृत्य, तं प्रणम्य, पाण्डवाः सर्वे रथैः गजैः अश्वैः पदातिभिः च सह यातुम् आरब्धवन्तः। तदनन्तरं तैः उत्तमैर् रथैः वाद्यैः शोभितैः प्रस्थिते, नगरवासिनः अपि भक्त्या तान् पाण्डवान् अनुगन्तुं प्रस्थितवन्तः। पाण्डवेषु सह प्रस्थितेषु, नागपुरवासिनः तान् दृष्ट्वा, “पाण्डवैः सह गन्तव्यम् नास्ति,” इति उक्तवन्तः। तदनन्तरं धृतराष्ट्रस्य पुत्रः सौबलः च नगर्यां घोषयामास। ततः कृष्णपुरस्कृताः पाण्डवाः तत्र गच्छन्। ते तां नगर्यां दिव्यतया पतितां इव अलङ्कृतवन्तः; वासुदेवः जगन्नाथः इन्द्रं चिन्तयितुम् आरब्धवान्। राजन्, इन्द्रे चिन्तिते, स इन्द्रः विश्वकर्माणं आज्ञापयामास; ततः प्राज्ञः विश्वकर्मा तदाद्य नगर्यां निर्मितुम् आरब्धवान्। सा नगरी इन्द्रप्रस्थेति पृथिव्यां ख्यातिं गमिष्यति; महेन्द्रस्य आज्ञया विश्वकर्मा केशवम् उपगम्य, तं प्रणम्य, “किम् करवाणि?” इति उवाच। वासुदेवः तं श्रुत्वा विश्वकर्माणं उवाच – “कुरुनृपाय इन्द्रस्य सदृशां महां नगर्यं निर्मासु; सा इन्द्रप्रस्थेति इन्द्रेण नामिता भवतु।” ततः तस्मिन् पुण्ये शुभे स्थले महारथाः शान्त्यादिकर्माणि शुभवाचः च विधिवत् कृत्वा, “इन्द्रप्रस्थं भवतु,” इति उद्घोषयामासुः। तत्र द्वैपायनपुरस्कृताः तां नगर्यां निर्मितुं प्रारभन्त; विश्वकर्मा ततः उत्तमां नगर्यं निर्मितवान्। तां नगर्यं समुद्रसदृशैः खातैः अलङ्कृतां दृढपार्श्वैः परिखाभिः परिवृतां दिवं व्याप्नुवतीं इव अपश्यत्। सा नगर्यं श्वेतमेघैः शिशिरसूर्यकिरणैः च दीप्तिमती, भोगवतीव नागैः शोभिता। सा नगर्यं गरुडपक्षैः गजैः सदृशैः द्वारैः शिखरैः च शोभिता, मेघगुच्छैः सदृशैः उच्चैः द्वारैः मन्दरपर्वतसदृशैः अलङ्कृता। विविधशस्त्रधारिभिः सुशिक्षितैः सैनिकैः रक्षितां, द्विजिह्वनागैः यथा सेनाभिः परिवृतां, तां नगर्यं अपश्यत्। रक्षकाणां शय्याभिः सुसज्जिता, युद्धायुधैः तीक्ष्णैः यंत्रैः विविधैः च अलङ्कृता। सा उत्तमा नगर्यं लोहमण्डलैः शोभिता, विस्तीर्णमार्गैः सुव्यवस्थितैः, उपद्रवहीना, अलक्ष्यप्रेतपिशाचैः। विविधैः श्वेतप्रासादैः दीप्तिमती, सा इन्द्रप्रस्थं स्वर्गपुरीव दृष्टव्या। तस्मिन् रम्ये शुभे स्थले, कौरेयगृहं मेघगुच्छं विद्युत्प्रभया परिवृतं इव शोभते। धनसम्पन्ना सा नगर्यं कुबेरगृहं इव दीप्तिमती; तत्र, राजन्, श्रेष्ठाः द्विजाः सर्ववेदविदः आगच्छन्। तत्र सर्वभाषाकुशलाः निवासाय चिच्छुः, धनार्थिनः व्यापारीः सर्वतः आगच्छन्। तस्मिन् काले सर्वशिल्पविदः निवासाय आगताः, रम्यैः उपवनैः नगर्यं सर्वतः परिवृता। आम्रैः आम्रातकैः निपैः अशोकैः चम्पकैः पुन्नागैः नागपुष्पैः लकुचैः कटफलैः च वृक्षैः शोभिता। शालैः तालैः तमालैः बकुलैः साकेतकैः अन्यैः रम्यैः पुष्पितैः फलभारनम्रैः वृक्षैः अलङ्कृता। प्राचीनामलकैः लोढ्रैः अङ्कोलैः पुष्पितैः जम्बूः पाटलैः कुब्जकैः अतिमुक्तकैः च शोभिता। करवीरैः पारिजातैः अन्यैः पुष्पफलयुक्तैः वृक्षैः, विविधपक्षिसमूहैः पूर्णा। मदान्वितैः मयूरैः नित्यहृष्टैः कोकिलैः कूजितैः, गृहैः दर्पणसदृशैः लतागृहैः च शोभिता। चित्रितैः गृहैः कृत्रिमगिरिगह्वरेषु, विविधैः सरोवरैः निर्मलवारिभिः पूर्णा। अतीव रम्यैः पद्मिनीः कुमुदिनीः सुगन्धयुक्तैः, हंसैः सारसैः चक्रवाकैः शोभिता। रम्यैः विविधैः वनपरिवृतैः पद्मसरोवरैः, मनोहैः महद्बन्धैः च दृष्टा। नन्दिनी नाम नदी नगर्यां आलिङ्गति, तत्र चतुर्वर्णजनैः अन्यैः शिल्पिभिः च पूर्णा। सदा सत्पुरुषैः सेविता, विश्वकर्मणा निर्मिता, भोगैः धनैः च पूर्णा। सदा सज्जनैः निवासिता, पुरुषस्त्रीसमूहैः पूर्णा, अश्वैः गजैः गोभिः ऊष्ट्रैः गर्दभैः मेषैः च समृद्धा।