स महातपाः जरत्कारुः, वायुभक्ष एव, निराहारः, शरीरं शोषयन्, स्थिरो भूत्वा, दीप्यमानः ज्वलन इव तेजसा, इतस्ततः विचरन् दृष्टः। स एकदा भ्रमन् महर्षिः, पितॄन् महति कुप्यां विपरीताङ्गान्, पादोपरीतान्, शिरःसीर्यन्तं दृष्टवान्। तान् दृष्ट्वा स जरत्कारुः पितॄन् उवाच—"के यूयं कुप्यां लम्बमानाः अधोमुखाः स्थिताः?" तदाऽपश्यत्—ते वीरणकाण्डे समाश्रिताः सन्तः, सर्वतः गुहाशयेन मूषकेन क्षीयमाणाः। तैः उक्तं—"वयं यायावराः व्रतस्थाः ऋषयः स्मः; वंशक्षये हेतौ, हे ब्राह्मण, भूमौ पतामः। अस्माकं वंशे केवलं एकः अवशिष्टः, जरत्कारुरिति विख्यातः; स दारिद्र्ययुक्तः, तपः समाचरन्, पुत्रोत्पत्तौ च अनिच्छुः। स न पत्नीं गृह्णाति, न पुत्रान् इच्छति, मोहात्; तस्मात् वयं वंशनाशेन कुप्यां लम्बामहे। अस्माकं तं रक्षन्तं विना, वयं अशक्ताः, पापवत्; यस्य मृत्युलोके वंशः नास्ति, तस्य सुखं नश्यति। धर्मकृत्यपि सर्गं न प्राप्नुवन्ति येषां वंशः नास्ति; त्वं कः अस्माकं बान्धववत् शोचसि, ब्रह्मन्?" पुनः पितरः पप्रच्छुः—"कः त्वं ब्राह्मणोऽत्र, येन अस्मान् शोचसि? किं कारणं, सन्मते?" तदा जरत्कारुः उवाच—"पितरः, पितामहाश्च यूयं अत्र सन्तः; किं अहं कर्तव्यम्? अहं एव जरत्कारुः।" ते पितरः अब्रुवन्—"वत्स, वंशवृद्धये यत्नं कुरु; स्वार्थं, अस्माकं वा, वा धर्मस्य हेतोः। न हि धर्मफलैः, न च तपसा, अपुत्रस्य तं स्थानं लभ्यते यत् पुत्रवतः पितरः। अतः, वत्स, भार्याग्रहे च चिन्तय, सुतोत्पत्तौ च मनः कुरु; अस्माकं श्रेयः एष एव।" ततः जरत्कारुः प्रणम्य अब्रवीत्—"न स्वार्थाय, न वित्ताय, न जीवितहेतोः पत्नीं गृह्णीयाम्; केवलं भवतां कृते विवाहं करिष्यामि। यद्येवंविधा कन्या, स्वजनैः दत्ता, तपस्विनी, मम नाम्ना, तां गृह्णीयाम्; अन्यथा न। को हि दरिद्राय पत्नीं दद्यात्? यः दानवत् दास्यति, तं गृह्णीयाम्। एवं विवाहार्थं यत्नं करिष्यामि, पितरः; अन्यथा न कदापि। तस्मात् वः प्रीतये सुतः जायेत। तेन यूयं शाश्वतं स्थानं गमिष्यथ।" एवं जरत्कारुणा प्रतिज्ञातम्। अथ कालेन, सर्पमाता तेषां सर्पाणां शापं दत्तवती—"जनमेजयस्य यज्ञे, वायुरथः सर्पान् दहिष्यति।" तं शापं शमयितुं, श्रेष्ठः सर्पः भगिनीं जरत्कारवे ददौ, महात्मने, धर्मिष्ठाय। स च ऋषिः विधिवत् तां पत्नीं चकार। तस्यां जातः अस्थिकः नाम पुत्रः, महाबुद्धिः। स तपस्वी, वेदवेदाङ्गपारगः, सर्वभूतसमः, मातृपितृभयापहः। कालान्तरे पाण्डवेन नृपतेन महान् सर्पसत्रं कृतम्। तत्र, सर्पविनाशाय प्रवृत्ते यज्ञे, अस्थिकः तपसा तान् सर्पान् शापात् मोचयामास। भ्रातॄन्, मातुलांश्च, सर्पांश्च, पितॄंश्च सुतैः तपसा च त्रातवान्। व्रतैः, स्वाध्यायेन, ऋणमुक्तः जातः, देवांश्च यज्ञैः दानेन च तर्पितवान्। ब्रह्मचर्यं समाप्य, वंशं प्रवर्ध्य, पितृऋणं च निवर्त्य, जरत्कारुः स्वपितृभिः सह स्वर्गं गतः, अस्थिकं पुत्रं प्राप्य, परमं धर्मं च सम्पाद्य। एवं दीर्घकालेन जरत्कारुः स्वर्गं गतः। एषा अस्थिकस्य कथा यथावत् उक्ता। किं भूयः श्रोतुमिच्छसि? ततः शौनकादयः सुतिं पुनः पप्रच्छुः—"सौते, अस्थिकस्य ऋषेः काव्यस्य च कथा विस्तरेण पुनः शृणुमः; तव वाक्यं स्निग्धं, मधुरं, सुखलालितम्; पितेव वक्ता त्वं। तव पिता अपि अस्मान् सेवायाम् आस, तस्मात् यथावत् अस्याः कथायाः वर्णनं कुरु।" सुतिः प्रत्युवाच—"शृणु, ब्रह्मन्, यथाऽहं पितुश्च श्रुत्वा अस्थिकस्य इमां कथां वदामि।" पूर्वं देवयुगे, प्रजापतेः कन्ये द्वे, कद्रूः विनता च, आश्चर्यरूपे, सौम्ये। ते कश्यपस्य भार्ये अभवताम्। ताभ्यां कश्यपः प्रीतः वरदः अभवत्। स तयोः वरान् श्रुत्वा, ताः अतुलसुखेन तुष्टाः, कद्रूः सहस्रं पुत्रान् समाने तेजसि वव्रे। विनता द्वौ पुत्रौ वव्रे, ये बलवत्तरौ, तेजसा, रूपेण, विक्रमेण च कद्रूःसुतान् अतिक्रान्ताः।