धृतराष्ट्रः कुन्तीपुत्रं धर्मराजं सह भ्रातृभिः समुपवेश्य स्नेहपूर्वकं वचनमुवाच—"पाण्डुना राज्यं समुन्नीतं, पाण्डुना चेदं जगत् रक्षितम्। स मे भ्राता महाबलः ममाज्ञया सदा दुष्कराणि कर्माणि कृतवान्, नृपते। अतः त्वमपि मम वचः शीघ्रं कर्तव्यमिति मन्ये, यतो मम पुत्राः सर्वे दुष्टाः गर्विताश्च सदा। युधिष्ठिर, मम पुत्राः स्वार्थपरायणाः, दुष्टबुद्धयः, मम वचः कदापि न करिष्यन्ति। अतः मा पुनः कलहो भवतु; त्वं खाण्डवप्रस्थं प्रविश, तत्र निवसतः त्वां कश्चन न बाधिष्यते। पार्थेन रक्षिताः यथा देवा वज्रधरेण, तथा त्वं राज्यार्धं प्राप्य खाण्डवप्रस्थं प्रविश। यदि केशवः उचितमिति मन्यते, तर्हि निःसंशयं तत्कर्तव्यम्।" एवं धर्मराजो वचः श्रुत्वा सर्वैः सह राजानं प्रणम्य, वासुदेवेन सह मन्त्रयित्वा उपाविशत्। ततः धृतराष्ट्रः सभायामाज्ञापयत्—"सूत, शीघ्रं राजाभिषेकसामग्रीं आनय, अद्य कुरुनन्दनं राजा करिष्यामि। ब्राह्मणान्, श्रेष्ठीन्, शिल्पिनः, सर्वतः जनान्, बान्धवान् च विशेषतः आह्वय। शुभदिवसं घोषय, सहस्रं गवां दद्यात्, ग्रामाध्यक्षाश्च ब्राह्मणेभ्यो विपुलं ददतु।" पुनः सूतम् आज्ञापयत्—"मौलिं किरीटं हस्ताभरणानि, मुक्ताहारं, माल्यं, सुवर्णमुद्राः, कङ्कणानि आनय। कटिसूत्रं यज्ञोपवीतं उदरबन्धनं च, सह ब्राह्मणैः प्राधान्येन सहाष्टौ शतानि गजानाम् आनय।" "पुरोहिताः शीघ्रं गङ्गाजलं आनयन्तु, येन सर्वाभरणभूषितं अभिषिंचेम। धर्मराजः राजसी रथे उपविष्टः, दिव्यचामरव्यजनैः सेव्यमानः, श्वेतच्छत्रेण सुवर्णरत्नमण्डितेन शोभमानः। ब्राह्मणैः 'जय'शब्दैः, राजभिश्च स्तुतः, कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः, आजमीड्हानां श्रेष्ठः, सर्वैः दृष्टः। अन्ये हृष्टमनसः हर्षेण तं स्तुवन्तु, यतो मया राज्यं दत्तं पाण्डुपुत्राय, येन मम महत् उपकारः कृतः।" "एष कर्म निःसंशयं प्रत्युपकारं लप्स्यते।" भीष्मद्रोणकृपविदुराः तदा 'साधु साधु' इत्यूचुः। "एष धर्मः, एष कीर्तिवर्धनः कौरेवाणाम्; त्वं राजेन्द्र, यथोक्तं तत्कर्तव्यम्।" एवमुक्तः कृष्णः वृष्णिकुलसम्भवः, यथाज्ञप्तं सर्वं शीघ्रं कर्तुं प्रवृत्तः; धृतराष्ट्राज्ञया केशवः तत्सर्वं समाचकार। तस्मिन्नेव काले महर्षिः कृष्णद्वैपायनः समागतः, सर्वैः कुरुभिः बान्धवैश्च पूजितः। स वेदविद्भिः ब्राह्मणैः सह, केशवस्य अनुमत्याऽभिषेकविधिं विधानतः अकारयत्। कृपः, द्रोणः, भीष्मः, धौम्यः, व्यासः, केशवः, बाह्लिकः, सोमदत्तश्च, चतुर्वेदविद्भिः अग्रे स्थिताः, अभिषेकं काले काले सम्यक् अकारयन्। "सम्पूर्णपृथिवीं जित्वा, सर्वान् राज्ञः वशे स्थाप्य, राजसूयादियज्ञैः महादानैः सह त्वं कर्तव्योऽसि।" इत्युक्त्वा, स्नानान्ते बान्धवैः सह मुदं कुरु। सर्वे तं आशीर्भिः पूजयामासुः। राजा अभिषिक्तः, सर्वाभरणभूषितः, 'जय'शब्दैः सञ्जनितः, अक्शयधनं दत्तवान्। तं सर्वे अभिषेककर्तारः पूजयित्वा, स कुरुनन्दनः श्वेतच्छत्रेण शोभमानः राजसी रथे समारूढः। स जनप्रियः राजा, देवेन्द्र इव बभौ; ततः नागसह्वयं नगरं प्रदक्षिणीकृत्य स्वगृहं प्रविवेश। नगरवासिभिः पूजितः राजा, अभिषिक्तः कुन्तीपुत्रः, तत्र प्रविवेश; तदा कौरेवाः तं द्रष्टुं समुपजग्मुः। गान्धार्याः पुत्राः बान्धवैः सह शोकार्ताः, पुत्रदुःखं श्रुत्वा धृतराष्ट्रः वचनमुवाच— "वासुदेवस्य साक्षात्, सर्वेषां कुरूणां मध्ये, त्वं दुर्लभं स्वयमात्मनः जितानां अभिषेकं प्राप्स्यसि। अद्य गच्छ, राजन्, कृतकृत्यः असि; पुरूरवः, नहुष, ययातिवत् दीर्घायुष्मान् भूत्वा।" "खाण्डवे पूर्वं श्रेष्ठराजा वसति स्म; सा पुरी पुरुवंशानां बलिनां राजधानी आसीत्। सा ब्राह्मणगणैः बुधपुत्रस्य लोभेन विनष्टा; तस्मात् त्वं खाण्डवप्रस्थस्य नगरस्य राज्यस्य च समृद्धिं कुरु। ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राः स्वधर्मलक्षिताः, अन्ये च त्वद्भक्ताः, सर्वेऽपि एषां शुभां पुरीं पूजयन्ति।" "नगरं राज्यं च समृद्धं, धनधान्यसम्पन्नम्; अतः कुन्तीपुत्र, भ्रातृभिः सह तत्र गच्छ।" इत्युक्त्वा, तं वचः स्वीकृत्य, प्रणम्य, सर्वे रथगजाश्वपदातिसहिताः प्रस्थिताः। ततः ते श्रेष्ठरथैः वादित्रशोभितैः प्रययुः; तान् दृष्ट्वा नगरवासिनः भक्त्या सह प्रस्थिताः। पाण्डवाः यदा सह प्रययुः, नागपुरजनाः तान् दृष्ट्वा, पाण्डवैः सह नगरे न गन्तव्यमिति ऊचुः।