धृतराष्ट्रस्य सभायां दुर्योधनः कर्णश्च तं राजानमेकान्ते समुपविश्य एवमूचतुस्तयोः दोषं विदुरस्य सन्निधौ वयं वक्तुं न शशाकाम, इदानीं तु गोप्यं वचः वदामः—किं त्वं कर्तुमिच्छसि? पितः, त्वं स्वशत्रूणां वृद्धिं स्वस्यैव लाभमिव मन्यसे, सर्वेषां मध्ये क्षत्तारं स्तौषि, पुरुषर्षभ। एकस्य कर्तव्यस्य काले त्वं दोषरहितः अन्यदाचरस्येव, किन्तु शत्रूणां बलं सदा क्षपयितव्यम्, पितः। वयं तु समयं ज्ञात्वा यथोचितं कर्तव्यं मन्थयामहे, यथा ते पाण्डवाः पुत्रैः बलैः सुहृद्भिश्च सह नः नातिक्रमेयुः। एवं दुर्योधनकर्णाभ्यां संबोधितः धृतराष्ट्रः पुत्रं सूतपुत्रं च प्रत्युवाच—यथा युवां चिन्तयथः, तथा अहमपि कर्तुमिच्छामि, किन्तु विदुरं प्रति मम भावना न प्रकाशयितुं कामये। ततोऽहं विशेषतः तेषां गुणान् वर्णयिष्यामि; विदुरः मम सङ्कल्पं न ज्ञास्यति। यत् त्वं उचितं मन्यसे, तत् वद, सुयोधन; राधेय, यत् काले युक्तं मन्यसे, तत् शीघ्रं वद। अद्यैव कुशलैः विश्वस्तैः ब्राह्मणैः कृत्स्नं कुन्तीसुतानां मद्रीपुत्राणां च विभागं कुर्याम। अथवा, राजा द्रुपदः स्वपुत्रैः मन्त्रिभिश्च सह महद्भिः धनराशिभिः आकर्ष्यताम्। यथा राजा युधिष्ठिरं परित्यजति, अथवा तत्रैव तेषां वासो विधीयताम्। गृहस्य दोषान् पृथक् पृथक् निवेद्य, तान् पाण्डवान् तत्रैव स्थितिम् अभिप्रेरयन्तु। अथवा, ये चौर्यकुशलाः निपुणाश्च जना अस्मासु स्थिताः, ते पाण्डवान् परस्परमेकद्वेषं जनयन्तु। अथवा, कृष्णां पृथक् कुर्युः, सा हि बहुसम्बन्धयुक्ता; अथवा तया पाण्डवान् विभज्य, पश्चात्तां च पृथक्कुर्युः। अथवा, भीमसेनं मायाविभिः पुरुषैः हन्युः, स हि तेषां मध्ये बलवत्तरः। तस्मिन् निहते, कुन्तीपुत्रः नः न गणयेत्; स हि तेषां भीष्मः, पराक्रमी, शरण्यश्च। यदि स विनश्यति, तेषां तेजो बलं च नश्येत्; राज्याय न यतिष्यन्ते, स ह्येकः तेषां आधारः। अर्जुनोऽपि युद्धे भीमसेनस्य पृष्ठतः स्थितः दुर्लङ्घ्यः; भीमवर्जिते युद्धे राधेयः तस्य तुल्यः न भवति। तेषां भीमविना महद्दौर्बल्यं ज्ञात्वा, दुर्बलाः सन्तः, बलिनः अस्मान् न स्पर्धेयुः। अथवा, ते यदा अत्र आगच्छेयुः अस्माकं वशे स्युः, तदा शास्त्रानुसारं तेषां निग्रहः कार्यः। अथवा, येषु कश्चन गर्वितः, तं पृथक् कृत्वा, ततो द्रुपदस्य पुत्रान् अपि विभज्यन्तु। अथवा, कुन्तीपुत्रान् रमणीयाभिः स्त्रीभिः आकर्ष्य, कृष्णां तेषु विरक्तां कुर्वन्तु। राधेयः तेषां आगमनाय प्रेष्यताम्; नानाविधैः उपायैः तान् एकत्र आनयित्वा, विश्वस्तैः जनैः विनाशयन्तु। एतेषां उपायानां यः निष्पापः, स शीघ्रं कर्तव्यः, काले नातिक्रामेत्। यावत् द्रुपदः न तेषु विश्वसिति, तावत् एव ते दुर्योधना दुर्बलाः; ततः परं न शक्यन्ते जेतुम्। एष मे मतिः, तेषां निग्रहाय प्रवृत्ता; किं शुभमशुभं वा, राधेयपुत्र, त्वं किं मन्यसे? तदा कर्णः दुर्योधनं प्रत्युवाच—दुर्योधन, तव बुद्धिं न युक्तामहं मन्ये; पाण्डवाः कुरुवंशवर्धनाः न उपायैः निग्रहीतुं शक्या। पूर्वमेव त्वं तेषां निग्रहाय नानोपायान् प्रयुक्तवान्, वीर, किन्तु न सफलः। अत्रस्थेषु अपि, त्वत्समीपस्थेषु, अपक्षेषु बालकेषु, तेषां बालानां हानिं कर्तुं न अशक्तः। अधुना तु वर्धितेषु, पक्षविषये स्थितेषु, कुन्तीपुत्राः केनापि उपायेन न शक्यन्ते निग्रहीतुं—एष मे दृढनिश्चयः। न च तान् व्यसनैः, नापि दैवेन निवारयितुं शक्यन्ते; त एव पितृपितामहपदस्य प्राप्तये समर्थाः इच्छन्ति च। न च तेषां मध्ये भेदः संभवति; एकपत्नीव्रताः न कदापि परस्परं भिद्यन्ते। कृष्णापि अन्यैः तेषु न शक्या पृथक्कर्तुं; सा हि विपत्तौ अपि तेषु स्थितवती, तदा समृद्धौ कथं त्यजेत्? स्त्रीणां प्रियतमं गुणं बहुपतित्वं, स च तया लब्धः; सा तेषां वियोगाय न योग्यते। पाञ्चाल्यः सुतः धर्मिष्ठः, स राजा लोभशून्यः, कुन्तीपुत्रान् न कदापि परित्यजेत्—एष निश्चितम्। तस्यापि पुत्रः धर्मात्मा पाण्डवेषु भक्तः; तस्मात् न ते केनापि उपायेन निग्रहीतुम् अर्हन्ति। एष, पुरुषर्षभ, अस्माभिः कर्तव्यं यत् पाण्डुपुत्राः न स्थिराः स्युः, जनाधिप। तावत् एव ते हन्तव्याः—एष ते प्रियं भवतु; यावत् पाञ्चालपक्षः दुर्बलः, तावत् अस्माकं बलं; तस्मात् तेषां प्रति कार्यं कुरु, न विलम्बय। यावत् ते न वाहनैः, न मित्रैः, न कुलैः समृद्धाः, गान्धारराज, तावत् प्रचेष्टस्व। यावत् द्रुपदः स्वपुत्रैः सह कर्मण्यं न प्रवर्तते, तावत् त्वं, राजन्, प्रचेष्टस्व। इति एतेषां वचनेषु, राजसभायाम्, कौरवाणां पाण्डवानां च भावाः, उपायाः, मतयश्च निवेदिताः।