एवं श्रुत्वा तेषां वचनानि कृष्णः प्रत्युवाच—“एतत्सर्वं मया ज्ञातं, राक्षसवधादिकं च।” ततः माधवः चतुरङ्गिणीं सेनां सज्जीकर्तुं समादिश्य शीघ्रं पाञ्चालपुरीं प्रति तां सेनां प्रेषयामास। ततो बलवान् सङ्कर्षणः केशवश्च सर्वैः यादवैः सह पाण्डवान् द्रष्टुं जग्मतुः। तत्र ते पितृष्वसा च यादव्या च ससम्मानं प्रणम्य, द्रौपदीं दिव्याभरणैः यथार्हं भूषयामासुः। पाण्डवान् प्रमुदितान् कृत्वा तानपि सन्मान्य, महात्मना द्रुपदेन नृपतेन च तद्विपरीतं सत्कारं प्राप्नुवन्। तस्मिन्काले सर्वे यादवाः पुण्यश्लोकैः पाण्डवैः सह पाञ्चालपुरीं रममाणाः सन्मानिताः। स्वयंवरे समाप्ते सर्वे नृपाः यथागतं निर्गच्छन्ति, पाण्डवानां वरं ज्ञात्वा। ततो दुःखितः दुर्योधनः भ्रातृभिः, अश्वत्थाम्ना मातुलेन कर्णेन कृपाचैव सह निर्गतः। द्रौपद्या श्वेताश्वं विजितं दृष्ट्वा दुःशासनः लज्जामपि न कृत्वा शनैः तं प्रति वाक्यमुवाच—“यदि स ब्राह्मणो न स्यात्, द्रौपदीं न विजेष्यत; न हि कश्चिद् धनञ्जयं वस्तुतः जानाति।” सः पुनरुवाच—“दैवं परं मन्ये, पुरुषकारः निरर्थकः; यतः पाण्डवाः अस्मान् अस्मिन्नेव देशे हृतवन्तः, तस्मात् पुरुषार्थाय युक्ताय च लज्जा। पृथापुत्राः अस्माकं नेत्राणि बद्ध्वा, द्रुपदात्मजां परिणीय, वामपादं नृपतिषु न्यस्य। कथं ते लाक्षागृहात् मोक्षिताः, ते भोज्यभक्ष्याः? अस्माकं बलं, धैर्यं, बुद्धिश्च एतेन नष्टम्। अद्य चास्माकं सह पुरोचनस्य विनाशः, यतः पाण्डवान् अनुदग्ध्वा स एव वह्निना दग्धः। मामकात् पाण्डवाः अधिकबुद्धयः, य एते लाक्षागृहात् मोक्षिताः, तेषां मृत्योर् नास्ति भीः। एवं ते पुरोचनं निन्दन्तः, पञ्चपुत्रिकां स्त्रीं, व्याधपत्नीं, विदुरं च मनीषिणं स्मृत्वा, दुःखिता मनसाऽवसन्ना हस्तिनपुरं प्रविशन्ति। भीताः, उत्साहं हृत्य, द्रुपदसंयुक्तान् अग्निमुक्तान् महाबलान् पार्थान् दृष्ट्वा। धृष्टद्युम्नं शिखण्डिनं च, द्रुपदस्यान्यांश्च पुत्रान् युद्धविशारदान् चिन्तयन्तः। एवं तर्हि विदुरः श्रुत्वा—“पाण्डवाः द्रौपद्याऽपि स्वीकृता, धृतराष्ट्रपुत्राश्च लज्जिताः निवृत्ताः”—इति, हृष्टचित्तः धृतराष्ट्रं नरपतिं प्रहृष्टः उवाच—“भाग्येन कुरवः समृद्धाः!” इति विस्मितः। तं श्रुत्वा राजा धृतराष्ट्रः, विचित्रवीर्यपुत्रः, हर्षवशाद् “भाग्येन, भाग्येन, भारत!” इत्युक्तवान्। स राजा विवेकहीनः, द्रुपदात्मजा ज्येष्ठपुत्रं दुर्योधनमेव वृतमिति मन्यते। ततः स आज्ञापयत्—“द्रौपद्याः बहून्याभरणानि आनयत, कृष्णाय च”—इत्युक्त्वा, पुत्रं दुर्योधनं आहूय। अनन्तरं विदुरः अम्बिकायाः पुत्रं विज्ञापयामास—“कौरवाः केवलं तव पुत्रा न सन्ति, सर्वे कुरुवंशजा एव।” स चोवाच—“मम वचनेन ते समृद्धाः स्युः; पाण्डवाः कृष्णया सहिताः राजसभायाः मुक्ताः। भाग्येन ते सुरक्षिताः, द्रुपदेन च सन्मानिताः।” एवं विदुरवाक्यं श्रुत्वा, राजा सत्यम् अप्रकाशयन्, पुनः पुनः “भाग्येन, भाग्येन” इत्युक्तवान्। ततः विदुरं प्रति—“यदि पाण्डवाः जीवन्ति, तर्हि तव वचनामृतात् अपि मम हृदयम् आनन्दं न प्राप्नोति।” धर्मशीलत्वात् द्रुपदसंयोगः प्रशंसनीयः; “भाग्येन, महता भाग्येन” इत्युक्तवान्। स च राजा मत्स्यवंशे जातः, वासोः प्रपौत्रः, आचार्ये, विद्वान्, तपस्वी, नृपेषु पूज्यः। तस्य पुत्राः पौत्राश्च, व्रतानुष्ठाननिष्ठाः, अन्ये च बलवन्तः सखा बन्धवः तेषां सम्बन्धिनः। यथा पाण्डवाः तथा, अपि चातिरिच्य, मम; विदुर, एषा वृत्तिः सर्वतोऽधिकेति मन्ये। पाण्डुपुत्रेषु या मम प्रीतिर्हि, सा अन्यस्मिन्नपि नास्ति; एषा मे नित्यं चिन्ता, क्षत्तः, सत्येन शपामि। तव वीर्यवन्तः पुत्राः, पाण्डवाः, कुशलिनः, दुर्योधनमुख्यैः मम पुत्रैः सख्यं कुर्वन्ति, एतदपि मया ज्ञातम्। यदा पाण्डवाः अग्निना दग्धाः इति श्रुत्वा, न अहं भुञ्जे, न स्वप्नं, दिवा वा रात्रौ, शोकभारेण पीडितः। मम पुत्राः निरुपकाराः, छिन्नपक्षाः पक्षिण इव; परं त्वं शृणु, क्षत्तः—अद्य मम पुत्राः दृढमित्राः, अद्य मम राज्यं स्थिरम्, यावच्चन्द्रार्कौ। को वा द्रुपदं सखायं लब्ध्वा, सपरिवारं, जीवितुम् इच्छेत् न, अपि च राज्यहीनः नृपः? एवं वदन्तं तं प्रति विदुरः प्रत्युवाच—“एषा बुद्धिः ते शतसंवत्सरं स्थातुं अर्हति, राजन्!” इत्युक्त्वा स्वगृहं प्रतस्थे। ततः दुर्योधनः कर्णश्च, नृपश्रेष्ठ, धृतराष्ट्रं उपगम्य तं प्रति वाक्यमूचतुर्ह।