ततः मृत्युम् एव लक्ष्यीकृत्य योधाः युगलयुद्धं कृतवन्तः। तस्मिन् संग्रामे सुमित्रः प्रियदर्शनः च उभौ निहतौ। जयद्रथः कर्णः च सव्यसाचिनः साक्षात् सुमित्रप्रियदर्शनयोः वधं कृतवन्तौ। तयोः पतितयोः दृष्ट्वा अर्जुनः क्रुद्धः अभवत्। ततः अर्जुनः वृषसेनस्य अनुजः जयद्रथस्य पुत्रः सुदामा—पितरं पुरतः—निहतवान्। महाबाहुः अर्जुनः कर्णस्य पुत्रं धनुर्धरं रथात् अपातयत्। तयोः वीरपुत्रयोः वधं दृष्ट्वा तौ सिंहोपमौ राजानौ महाबलौ तं दुःसहं अनुभवन्, यथा उत्तमगजौ प्रहारं न सहन्ति। तौ निर्भयम् अर्जुनस्य रथं प्रति अग्रसरताम्। शिरःकवचं बध्नन्तौ परस्परं शापान् प्रक्षिपन्तौ तौ अर्जुनं प्रति अभ्यगच्छताम्। तस्मिन्महासंग्रामे अत्युग्रः संघर्षः उत्पन्नः। यथा वज्रधारिणा महायुद्धे वृत्रशम्बरयोः संमुख्यं तद्वत् तौ नरव्याघ्रौ अर्जुनस्य त्रीन् अश्वान् अपातयताम्। ततः कुरूणां मध्ये महान् शब्दः उत्पन्नः। अश्वान् निहतान् दृष्ट्वा वीरः भीमसेनः— क्षणमात्रेण रथाय नूतनान् अश्वान् युक्तवान्। रथं सम्यक् दृष्ट्वा दुर्योधनः स्वसैन्यैः सह—सौबलः सौमदत्तिः च रिपुसूदनौ—पञ्च वीराः भीमसेनं प्रति आगच्छन्। भीमसेनः तैः वीरैः यथा स्वामी इन्द्रियैः संग्रामं कृतवान्। तैः परिवृतः अपि विजयी भीमः न भयम् अनुभवन्। यथा सिंहः पञ्च मदोन्मत्तगजैः परिवृतः, तैः पञ्चैः समकालं पञ्च तीक्ष्णबाणैः— रथसारथिं अश्वान् च भीमस्य यमलोकं प्रेषितवन्तः। महारथः अश्वान् निहतान् रथं भग्नं दृष्ट्वा रथात् अवतरत्। पाण्डवः खड्गं गृहीत्वा अश्वपीठे रथचक्रे युगे धुरे च विचरन् शत्रून् निहन्ति यथा गरुडः सर्पान्। तं धनुः कवचं रथं विना दृष्ट्वा अर्जुनप्रमुखाः रथाः युवत्सिंहवत् तं प्रति धावितवन्तः—धृष्टद्युम्नः शिखण्डी अपि युद्धे दुर्जयौ तौ जुडौ। महायुद्धे बाणवर्षे पताकाः ध्वजाः च रथेषु कवचैः आच्छादिताः। दीर्घकालं संग्रामः समः इव अभवत्, किन्तु महाबाहुः अर्जुनः पुनः रथेन तान् विक्षिप्तवान्। अर्जुनं प्रचलन्तं दृष्ट्वा महाबाहुः कर्णः धनुष्मान् शस्त्रविदां श्रेष्ठः बाणैः तं निवारितवान्। कर्णेन इन्द्रवज्रवत् बाणैः आहतः पाण्डवः क्रुद्धः त्रिभिः बाणैः शत्रुं वधाय सज्जीकृतवान्। तैः बाणैः आहतः कर्णः ध्वजस्तम्भं आश्रित्य रथात् शीघ्रं सारथिना अपाकृतः नगरविजयी। कर्णस्य पराजये धृतराष्ट्रपुत्रेषु महान् भयम् उत्पन्नम्, पाण्डवाः तु बलवृद्धिं दृष्ट्वा हर्षिताः। सैन्यं विक्षिप्तं दृष्ट्वा सौबलः सान्त्वनवाक्यैः तान् पुनः उत्साहितवान्। ततः धृतराष्ट्रपुत्राः दुर्योधनप्रमुखाः पुनः सैन्यं स्थिरं कृतवन्तः, यद्यपि पार्थैः दब्धम्। भीमः दुर्योधनं दृष्ट्वा क्रुद्धः अभवत्, लाक्षागृहं स्मरन्। युद्धे महान् वृक्षः पञ्चाशद्भिः शाखाभिः उन्नतः विस्तीर्णः दृष्टः। महान् काण्डः दीर्घः यथा इन्द्रध्वजः, भीमः हस्ताभ्याम् अपि पदाभ्याम् अपि तं समूलं उद्धृत्य उद्यम्य युद्धे शत्रून् प्रति धावितवान्। यथा वज्रपाणिः असुरान् प्रति, तथा शत्रवः भीमसेनार्जुनाभ्यां त्रस्ताः पलायितवन्तः। धृतराष्ट्रसैन्यं भ्रमितयोधिभिः श्रान्ताश्वहस्तिभिः तान् दृष्ट्वा अपि न शक्यन्ते। भीमः तान् सर्वदिशः विक्षिप्तवान्, यथा वायुः आकाशे मेघान् विहरति। तत्र जनाः, गजाः, अश्वाः च दुःखिताः प्रत्यागतवन्तः। न ते अनुयायुः, न ताडितवन्तः, न किञ्चन कठोरवचनम् उक्तवन्तः। क्षत्रियाः बाणैः आहताः स्वशिबिरं गतवन्तः। अन्ये अपि हर्षिताः नगरं प्रविश्य जनान् आनन्दितवन्तः; पाण्डवैः युद्धम् क्षणमात्रं अभवत्। यावत् देवासुरसंग्रामः तावत् तद् महायुद्धम् अभवत्, ततः विरम्य वीराः निवृत्तवन्तः। सर्वे सदाचारम् प्रशंस्य द्रौपदीं च अनुमोदितवन्तः; द्रुपदधृष्टद्युम्नयोः कार्यसिद्धिं घोषितवन्तः। शकुनिः सिन्धुराजः कर्णः दुर्योधनः च दुःखम् अनुभवन्, किन्तु वाक्येन न प्रकटितवन्तः। ततः सर्वे राजानः यथागतं निर्गतवन्तः; धृतराष्ट्रपुत्राः नागपुरं गतवन्तः। आवरणं अपि अपाकृत्य पूर्वं पाण्डवाः अश्वारूढाः शौरिं सूचितुं दूतान् प्रेषितवन्तः। अल्पेन कालेन यादवपुरं प्राप्ताः संकर्षणोपेन्द्रयोः समीपे सान्त्वनवाक्यं उक्तवन्तः। अन्धकवृष्णयः पाण्डवान् कुशलं पृष्टवन्तः, स्वान् च लाक्षागृहात् विमुक्तान् पृष्टवन्तः। सभायां सर्वे द्रौपदीं पद्मलोचनां विजितां वधूम्, सर्वथा योग्यां, गुणशीलसौम्यतया प्रशंसितवन्तः।