ततः तेषां महेष्वासानां भगवाँस्स तद्वरेण यथार्हं कामानलभत। ताभ्यः सर्वलोकप्रिया सा स्त्री मानुषेषु सौभाग्यरूपेण भार्यत्वेन नियुज्यते स्म। अथ तैः सह स भगवान् नारायणं जगाम—तमचिन्त्यमनन्तरूपमक्षरमव्यक्तमजमपुराणमनादिनिधनं विश्वमिव। तत्र एकः श्वेतवर्णः, अपरः कृष्णवर्णः। केश इति यः कथ्यते, स कृष्णवर्णः स्म। ये पूर्वं देवराजरूपधारिणः उत्तरगिरिगह्वरबद्धाः, एते वीर्यवन्तः पाण्डवाः; तेषु सव्यसाची इन्द्रांशः। एवं ते पाण्डवाः पूर्वमिन्द्राः सञ्जाताः, हे राजन्! एषा च तेषां पूर्वमेव नियता भाग्यरूपा दिव्यरूपिणी द्रौपदी भार्या जाताऽभूत्। कथं वा स्त्री स्वकर्मणा पृथिव्यामन्यथा सम्भवेत्, या चन्द्रसूर्यसमप्रभा, यस्या देहात्सुगन्धः प्रसारितः? साऽयं दिव्यवपुषा समुपेत्य पाण्डवान्, द्रुपदात्मजा, भाग्ययोगेनैव पत्नीत्वमुपगतवती। अथ स्नेहात् पुनरपि राजानं प्रति व्यासः परमाश्चर्यवरं दत्तवान्—“पश्य कुन्तीनन्दनान् दिव्यचक्षुषा, ये पूर्वसुकृतैः दिव्यशरीरसम्पन्नाः।” ततः व्यासः पुण्यकृत् शुद्धात्मा तपसा तं राजानं दिव्यदृष्टिं दत्त्वा तान् पाण्डवान् पूर्वदिव्यरूपेण दर्शयामास। स राजा तान् सुवर्णमुकुटधारिणः, इन्द्रसदृशदीप्तिमन्तः, वह्निसूर्यसङ्काशान्, केशविन्यस्तमौलिनः, रूपसम्पन्नान्, युवान्, विस्तीर्णवक्षसः, तालसमुच्चतान् अपश्यत्। दिव्यवस्त्रधारिणः, शुद्धसुगन्धमाल्यविभूषितान्, त्रिनेत्रवत्, वसुवत्, रुद्रवत्, आदित्यवत्, सर्वगुणोपेतान् तान् महात्मानः पाण्डवान् स राजा दृष्ट्वा विस्मितः सन्तुष्टश्चाभवत्। सव्यसाचिनं तु तत्रैव इन्द्ररूपिणं श्रुत्वा, पूर्वानिन्द्रान् तान् दृष्ट्वा, द्रुपदः स राजा परमाश्चर्यं महदद्भुतं दृष्ट्वा हृष्टमानसः सञ्जज्ञे। तत्रैव तां स्त्रीणां श्रेष्ठां, सौम्याग्नितेजसामिव दीप्तिं, रूपयशोभ्यां तेषां योग्यां, द्रौपदीं दृष्ट्वा, राजा परमसन्तोषमवाप। तं महाश्चर्यदर्शनं दृष्ट्वा, स सान्त्वितचित्तः सत्यवत्याः पुत्रस्य पादौ गृहीत्वा, “नैतदश्चर्यं त्वयि, महर्षे!” इति प्रहृष्टः प्रोवाच। अथ शृणु राजन्, एतत्पूर्वचरितं राजर्षिषु प्रचलितं विवाहधर्मविषयं। आसीद्राजर्षिर्नाम नितन्तुः पृथिव्यां प्रख्यातः; तस्य पञ्च पुत्राः महाबलिनो धनुर्धराः। ते सालेयः, शूरसेनः, श्रुतसेनः, तिन्दुसारः, अतिसार इति, क्षत्रियाः, यज्ञशीलिनः। ते सर्वे समदृष्टयः, सौम्यवाचः, निर्द्वेषाः, धर्मज्ञाः, प्रियकृतः, सदाचरणशीलिनश्च। तत्स्वयंवरे शिबेः कन्या भूमाश्वी नाम, तान् पञ्च नितन्तुपुत्रान् स्वपतित्वेन वव्रे—सर्वे वीराः, नृपतयः, पृथिव्याः स्वामिनः। सा भूमाश्वी गान्धर्वीवीणास्वरसमन्विता, स्त्रीणां मध्ये श्रेष्ठा बभूव। यैः पञ्चभिः नितन्तुपुत्रैः, सर्वगुणसम्पन्नैः, सा भूमाश्वी पत्नीत्वेन समनुज्ञाता। तस्याः पञ्च पुत्राः अभवन्; सालेयाः, शूरसेनाः, श्रुतसेनाः, तिन्दुसाराः, अतिसाराः—एवमेषां वंशः प्रसिद्धः। एवं भूमाश्वी पृथिव्यां कीर्तिमती पञ्चानां पत्न्यभूत्; एवं द्रुपदात्मजा कृष्णा, निरुपमा दिव्यरूपिणी, पञ्चानां पत्नीत्वेन नियुज्यते। कदाचित् तपोवने महर्षेः कन्या अभूत्, या रूपवती गुणवती च, किन्तु पतिं न लब्धवती। सा शिवं कठोरतपसा तुष्टाव; ततो भगवान् प्रसन्नः सन्ददौ—“वरं वृणीष्व।” तया पुनः पुनः प्रार्थितं—“सर्वगुणसम्पन्नं पतिं देहि।” ततो देवेशः प्रसन्नः—“पञ्च पतिं भविष्यसि” इत्युक्त्वा वरं दत्तवान्। सा पुनः शिवं प्रसादयन्ती वरमियाच—“एकमेव गुणसम्पन्नं पतिं देहि, योग्याहमिति।” ततो देवदेवः हृष्टात्मा पुनरुवाच—“त्वं पञ्चवारं पतिं प्रार्थिता, तस्मात् पञ्च पतयः भविष्यन्ति।” पुनर्जन्मनि सर्वं सम्पद्यते। सा द्रुपदस्य कन्या कृष्णा दिव्यरूपिणी सञ्जाता, पञ्चपत्नी नियता। सा नलायनी नाम, पृथिव्यां अनुपमरूपा, मुद्गलं पतिं प्रार्थयन्ती शिवस्य वरं लब्धवती। एषा दिव्यरहस्यकथा तव निगूढा, राजन्! एषा देवतानां रहस्यम्, न कस्यचित् प्रकाशनीया। पाण्डवानां हितायैव स्वर्गतेजः यज्ञे समुत्थितम्; इह तपसा सा द्रुपदात्मजा जाताऽभूत्। एषा तेजस्विनी देवी, देवैरपि पूजिता, स्वकर्मणा पञ्चपत्नी जाता; स्वयम्भुवा देवपत्नी रूपेण सृष्टा; एतानि श्रुत्वा, राजन्, द्रुपदवचनं कुरु। ततः द्रुपदः व्यासस्य वचनं शृण्वन्, पूर्वं यथान्यथं कर्तुमिच्छन्, इदानीं नियोगात् अन्यथा न शक्यमिति ज्ञात्वा, “यद्विधिः स एव कर्तव्यः; स्वकर्मणैव नियोगः प्रवर्तते। न हि एका कारणता; एवं एष व्यवस्था जाताऽस्ति” इति सान्त्वितचित्तः प्रत्यवदत्।